Partnerpagina ICTU

- - - - -

Informatiesamenleving van de toekomst vraagt om dialoog

artikelen, 23 februari 2017

De informatiesamenleving stelt ons voor complexe vraagstukken. Hoe we daarmee omgaan bepaalt hoe we onze toekomstige samenleving vormgeven en de rol van de overheid daarin. Dat vraagt om een dialoog waarin we tot nieuwe inzichten kunnen komen.

Herriët Heersink, ICTU en Roxane Daniels, beleidsmedewerker informatiebeleid bij BZK.

Zullen iOverheid en iSamenleving straks niet een geheel nieuwe onderlinge verhouding hebben? “Combineer de netwerksamenleving met de iSamenleving en je weet dat we in staat moeten zijn om in hoog tempo en met een grote groep stakeholders oplossingen te bedenken voor moeilijke vraagstukken”, zegt Roxane Daniels, beleidsmedewerker informatiebeleid bij BZK. Daarom heeft BZK het initiatief genomen om een dialoog te starten over de iSamenleving. Met een diverse groep stakeholders het gesprek voeren om grip te krijgen op dat brede begrip iSamenleving. “Vanuit het idee dat we de ontwikkeling van de samenleving immers gezamenlijk vorm geven. En om een antwoord te kunnen formuleren op de vraag hoe we die ‘iSamenleving’ ervaren.”

Op 25 en 27 oktober startte de dialoog met zo’n vijftig mensen. Twee middagen waarin nieuwe perspectieven en inzichten ontstonden. En waar een basis is gelegd voor vervolgsessies. De Nederlandse samenleving is in hoge mate gedigitaliseerd. Dat geldt ook voor de overheid. Die sterke digitalisering en inzet van technologie verandert onze samenleving en de verhoudingen tussen groepen in die samenleving. Privacy heeft een andere lading gekregen, opsporing verloopt op een andere manier, we communiceren anders met elkaar. Vroeger stond bijna iedereen graag in het telefoonboek met huisadres en al, nu houden we dat misschien liever privé. We profiteren van online diensten, maar willen graag een echt persoon spreken als we een moeilijke vraag hebben. BZK stelt een nieuwe beleidsagenda op voor de komende jaren. Daar zal de focus niet alleen liggen op de digitalisering van de overheid, maar ook op de ontwikkeling van de informatiesamenleving en de rol die de overheid in die context te spelen heeft.
Vraagstukken en antwoorden moeten daarbij niet alleen uit de eigen gelederen komen, maar juist uit de samenleving, in gesprek óók met ‘unusual suspects’ en vanuit verschillende perspectieven. “Het is niet meer van deze tijd om te veronderstellen dat de meest interessante kennis wel bij de grote instellingen en bedrijven te vinden is. De samenwerking met organisaties zoals het Pakhuis de Regâh*.*, een onafhankelijk stadsplatform, is daarom waardevol.”

Casuïstiek

Waarom zouden de dialoog-bijeenkomst andere inzichten opleveren? Herriët Heersink, die vanuit ICTU samen met BZK de dialoog organiseert: “Wat we bewust doen is aan de hand van een casus vragen stellen aan de mensen.” De eerste bijeenkomst ging uit van de kwestie Chantal, het meisje dat slachtoffer was van een door haar ex op Facebook gepubliceerde sexvideo. “Dat is wat nu werkelijk in onze samenleving gebeurt.” Daniels: “We vertrekken vanuit een incident als dit, en kijken vervolgens naar de onderliggende waarden. Wat vinden we belangrijk in onze samenleving en hoe willen we met elkaar omgaan?”

Aanbevelingen

De Dialoog Informatiesamenleving levert ook aanbevelingen aan voor bijvoorbeeld de I-Agenda van de toekomst. Alle sessies zijn openbaar toegankelijk en de uitkomsten zijn voor iedereen beschikbaar. De verzamelde uitspraken uit de dialoogbijeenkomsten (oktober 2016) zijn gegroepeerd en hebben vooralsnog tot vijf aanbevelingen geleid die als basis voor verdere discussie kunnen dienen:

• Verleg de focus in beleid van technologie (ICT) naar de mens.
• Benut gedragswetenschappelijke inzichten, analyseer behoeftes voorbij zichtbaar gedrag en pas toe op de verhouding tussen overheid en iSamenleving.
• Investeer in het probleemoplossend vermogen van inwoners en ambtenaren. Observeer, analyseer, experimenteer, maak keuzes en leer.
• Versterk de tweestromenaanpak binnen de overheid. Zorg dat de overheid toegankelijk en aanspreekbaar is.
• Zet wet- en regelgeving slim in, toon voorbeeldgedrag en hou de dialoog over de iSamenleving gaande.

Daniëls: “Op het eerste gezicht lijken dit geen nieuwe inzichten. Maar als je ze goed doordenkt hebben ze misschien wel grote gevolgen. Wanneer we eens niet over de ICT zouden praten maar over de mens en het gebruik van die ICT, zouden we dan andere keuzen maken? Het is het overdenken waard.”

De tweede bijeenkomst werd ingeleid door Arre Zuurmond, ombudsman van Amsterdam en omstreken. (Zie kader.) “Hij ziet van dichtbij wat de impact is van digitalisering op de samenleving en wat de rol van de overheid hierin is. Essentieel is het beginnen met de voeten op de vloer: dít is wat er nu al gebeurt en wie heeft hierin welke rol? Iedere keer kan er in zo’n bijeenkomst dus aan de hand van een stukje werkelijkheid worden gepraat.”
Heersink vindt de vraag gerechtvaardigd of het nog wel correct is te praten over de ‘iSamenleving’. “Eigenlijk praat je gewoon over de veranderende samenleving. Maar als je de ‘i’ weglaat is de kans groot dat de aandacht verdwijnt voor wat die i teweeg brengt.”

Collectief gesprek

Daniels: “Er bleek bij de bijeenkomsten niet altijd eenstemmigheid over de te kiezen richting, maar dat is ook niet erg. Er zullen altijd verschillen van mening blijven bestaan. Het gaat erom dat we met elkaar in gesprek blijven en elkaars perspectieven onderzoeken, uitvinden waar we het wel met elkaar over eens zijn. En zo bij wijze van spreken voorvechters van vernieuwing en zwaar bevochten rechten met elkaar in contact brengen. De overheid is ook aan het zoeken naar welke rol ze hierin kan pakken en heeft behoefte om sneller te kunnen reageren. En om beter te kunnen omgaan met die hoge dynamiek van de iSamenleving. Aan de dialoogtafels komt dit vraagstuk in een relatief korte tijd aan de orde.” De dialoog vindt niet alleen in fysieke bijeenkomsten plaats maar ook in de vorm van columns en publicaties, theaterstukken en foto’s. Zo dragen allerlei partijen op verschillende manieren bij aan het gesprek over hoe de iSamenleving eruit moet komen te zien. Op 12 januari gaat de dialoog verder met een bijeenkomst over democratie en digitalisering.

‘Onder de Haagse stolp vandaan komen bevrijdt’

Arre Zuurmond, ombudsman van Amsterdam, ziet duidelijk voordelen aan de aanpak van de Dialoog Informatiesamenleving. “Gewoon ergens in een wijk gaan zitten en een paar mensen uit die wijk erbij betrekken, dat werkt toch wel goed. Ik had een gesprek met Cis, een kunstenares die veel met kinderen werkt. Je merkte aan haar dat ze het wel heel veel jargon vond, maar niet schroomde om dat aan de orde te stellen. Dat hielp enorm. Er zaten ook gewone mensen van vlees en bloed die wijkgerichte ervaringen inbrachten en daardoor een nuchterheid en een leefwereld die op zich al goed was.”

Voor beleidsambtenaren en andere overheidsmensen is het volgens Zuurmond helemaal niet zo moeilijk eens uit hun eigen abstracties te stappen. “Dat gebeurt dan vanzelf. Die mensen uit de ivoren torens zijn ook gewoon mensen van vlees en bloed die opa’s en oma’s en neven en nichten hebben die in een andere situatie leven. Een echte dialoog vindt men uiteindelijk ook wel fijner dan die brave gesprekken op departementen. Onder de Haagse stolp vandaan komen bevrijdt eigenlijk iedereen, gek genoeg.”

Er kwamen voor Zuurmond een paar dominante inzichten naar boven over hoe het met de oprukkende digitalisering nog enigszins menselijk te houden is. “Misschien moet je veel meer een overheid van twee snelheden maken: de simpele gevallen drastisch digitaliseren en de ruimte die daardoor vrijkomt gebruiken voor de langzame overheid die echt aandacht voor je heeft. Een ander antwoord is dat je voor kwetsbare burgers veel meer integrale dienstverlening moet organiseren waarbij één accountmanager een burger in alle vraagstukken helpt in plaats van – wat nu gebeurt – dat je een burger verwijst naar zeven loketten die elk afzonderlijk op maximale efficiency zijn ingericht.”

tags: , ,

- - - - -

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie.