partnermenu

zoeken binnen de website

In kort bestek

Hoe kom je tot de beste software?

Over de spanning tussen agile en aanbesteden

artikelen | 29 juni 2015

Een steeds groter deel van de softwareprojecten krijgt een ‘agile’ karakter. Maar aanbestedingstrajecten eisen vooral helderheid vooráf. Wat kun je dan wel doen? In ieder geval de softwarekwaliteit objectief in de aanbestedingseisen zetten. Een gesprek met Lourens Visser (DJI) en Joost Visser (SIG).

Lourens Visser (links), CIO bij de Dienst Justitiële Inrichtingen, en Joost Visser (rechts), directeur research bij de Software Improvement Group.

De veelbesproken grote ICT-projecten van de overheid moeten beter, zoveel is wel duidelijk geworden uit het rapport-Elias, bijvoorbeeld als het gaat om aanbestedingen en contractmanagement. Datzelfde rapport rept ook over de voordelen van agile werken bij dergelijke projecten: stapsgewijs en wendbaar, zonder dat de invulling vooraf helemaal vaststaat. Maar aanbesteden en agile verdragen elkaar nogal slecht, constateren Lourens Visser, CIO bij de Dienst Justitiële Inrichtingen en voormalig CIO van het Havenbedrijf in Rotterdam, en Joost Visser, directeur research bij de Software Improvement Group en hoogleraar Large-Scale Software Systems aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Joost Visser vraagt zich hardop af of aanbesteden en agile wel samengaan. “De hele industrie verplaatst zich naar agile, want het is succesvoller.” Voor Lourens Visser, die uitgebreide ervaring heeft met een agile aanpak in eigen beheer in zijn vorige baan bij het Havenbedrijf Rotterdam, is het in ieder geval een lastige uitdaging. “De wet schrijft voor dat je bij aanbestedingen zo specifiek mogelijk moet uitvragen, want dan kan de markt een goede aanbieding doen. Maar hoe specifieker je bent, hoe minder agile je bezig bent. Dan ga je eigenlijk zelf de expertrol invullen en helemaal bedenken hoe het eruit moet zien en vervolgens de markt om een aanbieding vragen. Dat is nou juist wat je niet wilt. Je moet naar een soort ontwikkelmethode en daar een partner bij zoeken. Maar dat kan helemaal niet, want dan weet je niet waarop je moet aanbieden.”

Concurrentie

Aanbestedingsregels zijn erop gericht om concurrentie te bevorderen, “maar dat is heel wat anders dan dat je de beste partner selecteert. Dan zou je naar past performance kijken, een aantal proof of concepts bekijken en die naast elkaar leggen.” Zo is voor het Rotterdamse systeem PortMaps een marktuitvraag gedaan en hebben twee partijen een proof of concept rond een bestaande case gebouwd. Lourens Visser: “Maar bij de rijksoverheid kan dat eigenlijk al niet. Als je daar een POC wil doen, moet het al met drie partijen en moet dat vervolgens leiden tot een vervolgopdracht. Maar hoe ga je dat doen? De beoordelingscriteria moet je vooraf al helemaal hebben bepaald en transparant toepassen.”

Hoe specifieker je wordt, hoe minder agile je bezig bent

Bij het Havenbedrijf is Lourens Visser de uitdaging dus een beetje uit de weg gegaan. “Ik geloof zelf ook meer in een soort co-sourcingmodel. Producteigenaarschap, programmamanagement en projectmanagement komen dan van de opdrachtgever en misschien nog een enkele scrum master, maar voor de rest doe je het samen met een beperkt aantal partijen waar je eisen aan stelt en bij wie je regelmatig de kwaliteit inspecteert. Het Havenbedrijf kijkt bijvoorbeeld ook een tijdje goed of mensen in de scrumteams passen. Maar aanbestedingstechnisch is dat natuurlijk nauwelijks te doen. Die zachte kant, de aanspreekcultuur, kun je niet vooraf objectiveren en in een aanbesteding zetten.”

Kwaliteit inbouwen

Maar ‘de hele wereld’ gaat agile werken, dus hoe moet je aanbestedingen dan beter laten verlopen? Joost Visser kan in ieder geval een belangrijk aspect benoemen. “Wat naar ons inzicht kan helpen is goede toetsingscriteria inbouwen. Je weet dat het misschien ergens vast kan gaan lopen, maar als je dat toetst, en dat contractueel afspreekt dat je onder die condities kunt stoppen, is dat een optie. Je kunt niet toetsen puur tegen bestek, want dat gaat wijzigen. Maar een van de dingen die wij propageren is dat je op zijn minst een technisch kwaliteitsniveau van software vastlegt en daar consequenties aan verbindt.”
SIG kent sterren toe volgens de ISO 25010-norm, die ook steeds vaker in aanbestedingen van overheden wordt genoemd. Joost Visser: “De norm beschermt enerzijds de opdrachtgever tegen slechte kwaliteit, maar er is nóg een effect. Op het moment dat je objectief kunt laten zien dat de kwaliteit is weggegleden, krijgen ontwikkelaars hierdoor de ruimte om een beheersprint te doen en ervoor te zorgen dat de technische kwaliteit weer op orde komt. Van alleen maar een functionele deadlinedruk wordt het alleen maar slechter. Een goede programmeur heeft daar geen moeite mee.”

Software Improvement Group helpt momenteel zowel het Havenbedrijf als de Dienst Justitiële Inrichtingen met dat soort kwaliteitstoetsen. Lourens Visser: “Dat is voor ons een heel belangrijke parameter van projecten. We willen meer zekerheid hebben over de kwaliteit van de software aan de dienstverleningskant. Ik ken SIG ook van het analyseren van businesscases. Belangrijk, want ik heb nog weinig voorbeelden gezien van het goed meten van businesscases bij de overheid.” ICT wordt nog te vaak als ‘dissatisfier’ gezien en te weinig als strategisch. “Maar bij DJI wordt het inmiddels wél als strategisch gezien. Niet alleen om oude systemen te vervangen door moderne, gebruikersvriendelijke software, maar ook om ICT toe te passen in processen als resocialisatie en behandeling om uiteindelijk de recidive terug te dringen.”

reacties: 1

tags: , ,

  • Bert Hogemans #

    18 juli 2015, 00:18

    Visser en Visser spreken waarheden, dat voorop. Echter, de neiging tot meer controle is een negatieve. Of dat nu vooraf is (de onterechte aanname dat alles vooraf dichtgetimmerd moet zijn bij aanbestedingen) of achteraf (als de meting van de software klopt dan hebben we gekregen waarvoor we wilden betalen), controle leidt tot een afname van verantwoordelijkheidsgevoel. Zowel bij de aanbestedende dienst als bij de opdrachtnemer.

    Agile en aanbesteden gaan prima samen, als we in de samenwerking maar onze verantwoordelijkheid durven nemen. En verder durven te kijken dan hoe we aanbestedingen de afgelopen dertig jaar hebben gedaan. Dit stuk benoemt terecht het gebruik van POCs of POAs als een krachtig instrument. Daar zouden overheid en markt veel meer gebruik van moeten en kunnen maken. Wie durft?

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.