partnermenu

zoeken binnen de website

Partnerpagina Be Informed

Samenwerken is geen estafette

artikelen | 18 juli 2013

Overheden en andere partijen moeten steeds meer samenwerken. Niet in statische ketens, maar in dynamische netwerken. Dat vergt van bestuurders wel een andere mindset.

logo be informed

Mensen aan een baan helpen, een probleemjongere of -gezin een toekomst bieden, de zorg voor ouderen; geen overheidsinstantie kan dat nog alleen. Maatschappelijke vraagstukken zijn steeds minder het domein van een enkel ministerie of een losse organisatie; samenwerken is het devies, en helemaal in tijden van decentralisaties. Maar hoe meer verschillende partijen moeten samenwerken, hoe meer verschillende doelen en belangen op de loer liggen. “Neem het begeleiden van mensen naar werk”, zegt Jan Willem Boissevain, managing director van Be Informed. “Dan heb je te maken met burgers, werkgevers en gemeenten. Als overheid ga je niet over alle partijen, maar heb je wel die samenwerking nodig om een gemeenschappelijk doel te bereiken: mensen aan werk helpen.” Met name gemeenten moeten in staat zijn verschillende coalities aan te gaan in verschillende rollen; die van regisseur, coördinator, handhaver of facilitator, aldus Boissevain.

Die dynamische samenwerkingsverbanden verschillen nogal van de traditionele ketens waarin tot dusver vaak is samengewerkt. Boissevain krijgt daarin bijval van Cor Franke, die als projectleider doorontwikkeling NORA verantwoordelijk is voor het NORA-dossier ‘Ketens de Baas’, een uitbreiding op de NORA-architectuur. “Er zijn twee soorten samenwerkingsverbanden. In de estafetteverbanden geven de partijen steeds het stokje door, zoals in de justitieketen en de loonaangifteketen. Maar in de steeds vaker voorkomende netwerkverbanden werkt het anders. Daar staat iedereen als het ware met zijn gezicht naar een gemeenschappelijk dossier.” In beide gevallen is er niemand de baas. En met name in de netwerkverbanden kunnen de deelnemende partijen ook niet meer van statisch vormgegeven bedrijfsprocessen uitgaan.

Boissevain: “Je moet dus een gezamenlijk platform hebben waarop iedereen zijn eigen weg kan vinden, waarin niet de opvolging van de processen relevant is, maar waar het draait om de constraints, de gemeenschappelijke beperkingen waarbinnen je met vrijheid kunt bewegen en samenwerken. Daarnaast wil je meer delen dan alleen gegevens – ook de regels. Die zijn van toepassing op een heleboel actoren en worden nu op verschillende plekken geïnterpreteerd en in systemen ondergebracht. Wij zeggen: haal die er nu uit, en lever die als een dienst terug. Door deze dienst voor iedere context specifiek aan te bieden bedien je de uitvoering op maat. Maar je kunt ook de handhaving beter regelen en horizontaal toezicht toepassen.”

Op een terrein als de jeugdzorg zou dat betekenen dat alle deelnemende actoren, zoals Bureau Jeugdzorg, GGZ, scholen, Raad voor de Kinderbescherming en gemeenten vanuit hun eigen verantwoordelijkheid samenwerken aan dat ene dossier voor het kind of het gezin. “Nu zie je dat men volgens het estafettemodel probeert te werken en dat dat gewoon vastloopt. En dan wordt er naar elkaar gewezen, maar er is niet één verantwoordelijke.”
Dat vergt dus veel bestuurlijke aandacht en voor veel bestuurders is het sowieso wennen, is de ervaring van Franke. “De sturing is in veel organisaties verticaal opgezet, met doelstellingen die met politieke opdrachtgevers zijn afgesproken, terwijl de samenwerkingsverbanden horizontaal zijn en zich dus aan die verticale sturing onttrekken.” Daarom neemt bij samenwerking het belang toe van de relationele en culturele dimensies, naast de inhoudelijke en procedurele (zie kader.)

Be Informed is nu bezig met het opzetten van pilotprojecten in onder andere de jeugdzorg. “Wat we willen doen is laten zien hoe je rond dat dossier het complexe geheel kunt overzien en die probleemjongere in samenhang beter kunt helpen”, zegt Boissevain. “Ons standpunt is: zorg nou dat je bij de ontwikkeling van beleid kijkt naar de consequenties. Wij pleiten ervoor dat beleid te modelleren en dan zie je die consequenties. En deel die modellen met de uitvoering. Dan heb je die keten gefaciliteerd. Dan hoeven niet 400 gemeenten zelf vanuit de wetteksten hun processen te ontwerpen en te automatiseren.” Be Informed gaat ook op dit gebied pilots opzetten.

Hoe je ketens aanstuurt

Het NORA-dossier ‘Ketens de baas’ is een aanvulling op NORA (Nederlandse Overheids Referentie Architectuur), de blauwdruk voor de nationale elektronische overheid. Organisaties die samenwerken hebben snel de neiging zich te concentreren op inhoud en werkwijze. “Met dit dossier zeggen we eigenlijk: let op”, zegt Cor Franke. “Als er geen vertrouwen is en als er geen cultuur is waarin je naar een gezamenlijk doel wilt streven, dan mislukt het. Dan voel je wel de druk van het dominante ketenprobleem, maar krijg je het niet opgelost.”
In het dossier zijn de vier dimensies benoemd die van belang zijn bij ketensamenwerking: ‘inhoud’ en ‘procedure’ zijn de twee dimensies die doorgaans goed worden onderkend. Maar ‘relaties’ en ‘cultuur’ vergen extra aandacht bij ketensamenwerking. Er moet vertrouwen tussen ketenpartners zijn en een organisatieoverschrijdende dialoog. Ook een mindset gericht op ketensamenwerking en een ‘doelgebonden speelruimte’ zijn nodig. In elke samenwerking hebben deze dimensies hun eigen gewicht.

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.