partnermenu

zoeken binnen de website

Partnerpagina IBM

IBM

Samenwerken, van noodzaak naar vanzelfsprekendheid

door: George van Duyneveldt, Rob Nijman en Stephen Rouppe van der Voort

artikelen | 12 mei 2012

Alle overheidslagen – rijk, provincies, gemeenten en waterschappen – krijgen in toenemende mate te maken met organisatieoverstijgende samenwerking, die hen dwingt na te denken over hun eigen rol in het geheel. Het samenwerken verloopt horizontaal, zoals bij gelijksoortige bedrijfsvoeringsprocessen, maar ook verticaal, of anderszins, in ketens waarin primaire overheidsprocessen worden uitgevoerd. Samenwerking tussen overheidsorganisaties is een hot topic. Vanwege de hiermee te bereiken noodzakelijke kostenbesparingen of simpelweg omdat alleen via samenwerking goede eindproducten of diensten gerealiseerd kunnen worden. Deze ontwikkeling noopt overheidsinstanties om hun ICT beter op elkaar af te stemmen, zodat er vanuit een geïntegreerde informatievoorziening gewerkt wordt.

In het regeerakkoord is onder de aanduiding ‘kleinere overheid’ een substantiële ombuiging opgenomen. Een belangrijk deel van deze besparing moet bereikt worden door een ‘Compacte Rijksdienst’ in te richten, waarbinnen de I-strategie Rijk wordt gerealiseerd, de rijksoverheidbrede ICT-visie. Samenwerken lijkt dus nodig en aantrekkelijk, toch wordt het niet altijd met open armen ontvangen.

Bedrijfsvoering

De Compacte Rijksdienst wordt op allerlei manieren vormgegeven. Een belangrijk aandachtspunt is het, waar mogelijk, gezamenlijk optrekken met een ‘centrale’ hardware-infrastructuur. Dat datacentraconsolidatie een goed idee is heeft zich in de praktijk bewezen. Toch is daarmee niet elke discussie verstomd. Dat het begrip ‘ministeriële verantwoordelijkheid’ niet valt te rijmen met IT-afhankelijkheden van derden is een geregeld gehoorde opvatting. Toch lijkt het inzicht dat de voordelen van samenwerking – en uitbesteding aan derde partijen – niet genegeerd kunnen worden, terrein te winnen. De gedachte dat er een staatsrechtelijke blokkade bestaat tegen het door een ministerie verlenen van diensten aan een ander, lijkt te luwen. Dat is ook begrijpelijk als naar enige achtergronden wordt gekeken.

De term ‘ministeriële verantwoordelijkheid’ is geïntroduceerd in de Grondwet van 1848 – die veranderde het staatsbestel in een parlementaire democratie. Het begrip impliceert dat een minister verantwoording verschuldigd is aan de Staten-Generaal voor alles waar hij, met zijn ambtenaren, toe bevoegd is. In essentie wordt daarmee geen blokkade ingericht om samen te werken tussen departementen. Zolang vastgesteld kan worden dat de verantwoordelijkheden van de minister gedragen kunnen worden. Dit dwingt tot het bouwen van structuren die hierin voorzien. Het vraagt ook om het opbouwen van onderling vertrouwen.

Daarbij, voorbeelden waar ministeries voor anderen taken verrichten zijn er ook nu al voldoende. De inningsactiviteiten van de Belastingdienst zijn hier een voorbeeld van. Maar ook de (voorgenomen) clustering van rijksincasso door het CJIB, nu uitgevoerd door een verspreid aantal overheidsorganisaties, is een dergelijk voorbeeld. Denk ook aan de Koninklijke Marechaussee, die ressorteert onder het ministerie van Defensie, maar ook taken verricht voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Voor datacentraconsolidatie wordt de stip aan de horizon gevormd door een beperkt aantal logisch geclusterde rekencentra, waarin toepassing van de geformuleerde cloudstrategie een plaats krijgt. De Digitale Werkomgeving voor de Rijksoverheid (DWR) zal aan de cloudstrategie gekoppeld worden. Daarnaast wordt binnen het Infrastructuur Domein van het Compacte Rijksdienst-programma het nodige verwacht van SAAS- en andere clouddiensten rondom (onder andere) SAP en Oracle eBS. Het programma wil deze data beschikbaar stellen voor het maken van strategische keuzes.

Samenwerking in het primaire proces

De ontwikkelingen op het gebied van bij primaire processen samenwerkende overheden verlopen eveneens snel. Een aantal voorbeelden:

  • De publieke overheden hebben onder andere als doel ons land duurzaam te beschermen tegen hoogwater en de zoetwatervoorziening, waterkwaliteit en bereikbaarheid op orde te houden. De kennis en informatie die nodig zijn om de daarbij optredende complexe vragen en uitdagingen het hoofd te bieden is echter verspreid aanwezig, opgesloten in uiteenlopende administratieve en industriële sectoren, geografische domeinen en vakgebieden. Het Deltaprogramma (hoogwaterbescherming en zoetwatervoorziening) wil deze data beschikbaar stellen voor het maken van strategische keuzes.
  • In juli 2011 is het subsidieprogramma ‘Brabant in-car II’ gestart. Bedrijven, kennisinstellingen, wegbeheerders en automobilisten testen innovatieve in-caroplossingen tijdens vier praktijkproeven in de Brainport-regio. De nadruk ligt op intelligente systemen die positieve invloed hebben op het gedrag van weggebruikers. Samenwerking tussen overheden en met partijen uit het bedrijfsleven en de kennissectoren is hier van groot belang.
  • UWV verzamelt en beheert gegevens over lonen en uitkeringen. Dat gebeurt samen met de Belastingdienst. De gegevens worden beschikbaar gesteld aan derden, waaronder veel overheidsorganisaties, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ook de positie van UWV in de keten voor Werk en Inkomen, tezamen met de gemeenten, is een belangrijk voorbeeld van ketensamenwerking.

Verbindend optreden is voor alle vormen van samenwerking een randvoorwaarde. Zeker als overheden en het bedrijfsleven daarbij samen een rol spelen. Van het bedrijfsleven mag kennis worden verwacht van de ‘do’s and don’t’s’ van de overheid. Andersom dient de overheid te blijven investeren in een vertrouwensband met het ICT-bedrijfsleven. Ook door het aanpakken van gezamenlijke verantwoordelijkheden. Al doende leert men. Daartoe is natuurlijk een hanteerbare set van regels nodig, maar in de eerste plaats toch een mentale omslag. Acceptatie van organisatieoverstijgende samenwerking verdient aller steun. Dit past bij een modern werkende overheid die voorwaardenscheppend en kostenbewust moet zijn.

George van Duyneveldt, Stephen Rouppe van der Voort, Rob Nijman, IBM Sector Overheid

IBM Nederland B.V. George van Duyneveldt, Stephen Rouppe van der Voort en Rob Nijman

tags: , , ,