partnermenu

zoeken binnen de website

Partnerpagina ICTU

ictu logo

Agile-aanpak houdt ICTU-projecten in het gareel

door: Freek Blankena

artikelen | 3 juli 2014

De afgelopen jaren is Agile bij ICTU geleidelijk de standaardaanpak geworden voor het ontwikkelen van software. Daarmee voorkom je verrassingen aan het eind van een project. “Maar je moet er wel bij blijven nadenken.”

Van links naar rechts: Jan Peter Jansen, Hans Verweij, François Vis. Foto: Studio Oostrum.

Van links naar rechts: Jan Peter Jansen, Hans Verweij, François Vis. Foto: Studio Oostrum

Wat moet dat nieuwe systeem precies kunnen en hoe moet het eruit komen te zien? Het vaststellen en vervolgens daadwerkelijk realiseren van die wensen is meestal geen simpele reis van A naar B. Maar bij de uitvoering van softwareprojecten gaat men daar wel vaak van uit: je stelt de eisen voor het hele systeem vast, je ontwerpt het, je bouwt de software, je test het systeem en je draagt het over aan de beheerders. Het is de methodiek die de ‘watervalmethode’ is gaan heten.

ICTU, die oplossingen ontwikkelt ter ondersteuning van de digitale overheid, heeft de afgelopen vijf jaar die aanpak vrijwel achter zich gelaten. Zeker binnen de overheid werkt die te vaak mislukkingen in de hand, om meerdere redenen. “In die traditionele watervalaanpak heb je in de regel drie teams”, zegt Jan Peter Jansen, technisch projectleider bij ICTU; het ontwerpteam, het ontwikkelteam en het testteam, die ná elkaar aan de slag gaan. Daardoor treedt het ‘doorfluistereffect’ op: ontwerpers praten met de klant en interpreteren dat, de ontwikkelaars interpreteren dat nóg een keer, en testers gaan er op hun eigen manier mee aan de slag. Aan het eind komt er vaak heel iets anders uit dan je er aan het begin in stopt.” Of het systeem echt aan de eisen en wensen van de gebruikers voldoet wordt eigenlijk dan pas duidelijk.
Daarnaast is de overheid een omgeving waarbinnen nogal eens inzichten veranderen en nieuwe eisen opduiken waardoor die aanpak zich kan wreken. “Dan constateer je pas aan het eind van de rit dat je elkaar toch niet helemaal goed begrepen had, of dat de wereld inmiddels veranderd is”, aldus François Vis, verantwoordelijk voor de portefeuille softwareontwikkeling bij ICTU. Sinds een jaar of vijf is ICTU dan ook langzamerhand overgegaan op ‘Agile’ (Scrum) ontwikkelen.

Wendbaar

De basis van deze manier van ontwikkelen is het adequaat kunnen inspelen op veranderingen in de omgeving of behoeften. Dat krijgt gestalte door multidisciplinaire teams samen te stellen die steeds een volgend deel van de oplossing in gezamenlijkheid uitwerken. Vis: “De beoogde gebruikers geven continu aan wat ze willen, hoe ze dat willen en in welke volgorde het moet. De variabelen tijd en geld staan daarbij vast.” Een Scrum-project is opgedeeld in ‘sprints’ van twee of drie weken, waarin ontwerpers, ontwikkelaars en testers samen een werkend deelproduct opleveren. Via periodieke workshops, waaraan ook opdrachtgever, gebruikers, beheerders en anderen zoals juristen kunnen deelnemen, komt vroegtijdig aan het licht of de wensen van de gebruikers goed geïnterpreteerd zijn. Tussentijds is de voortgang en kwaliteit van een project ook altijd online te volgen. ICTU heeft door de jaren heen een monitoringsysteem ontwikkeld dat toeziet op de kwaliteit van de software, de voortgang en de mate waarin het ontwikkelproces gevolgd wordt. Jansen: “Met dit systeem kun je direct zien hoe het gaat met een project. Dit geldt voor het management, maar ook voor de teams. Als bijvoorbeeld de softwarekwaliteit onder de ingestelde normwaarde komt, wordt het team daar direct en automatisch van op de hoogte gebracht.” Ook opdrachtgevers krijgen toegang tot dit systeem. Verrassingen aan het eind zijn er daardoor eigenlijk niet.

Vis noemt de ‘bulkvoorziening’ van het Programma Informatie-uitwisseling Milieuhandhaving als voorbeeld van een traject waar de multidisciplinaire aanpak van ICTU veel heeft opgeleverd. “Bij de vaststelling wat er nodig was, moest je tegelijkertijd weten of al die informatie wel mag worden uitgewisseld. Misschien alleen als een BOA het doet, maar dat stelt dan wel eisen aan authenticatie en autorisatie. Dat kun je dan meteen inbouwen. In de watervalaanpak was de kans groot geweest dat gebruikers aan het eind riepen meer gegevens te hebben gewild of dat de jurist zei: ‘Ho ho, dit kan zo niet.’”

Spannender

Sinds de bouw van het Landelijk Register Kinderopvang is bij ICTU de Agile-aanpak gaandeweg de standaardaanpak geworden. “Voor opdrachtgevers is die aanpak wel wat spannender. Je kunt niet helemaal in één keer laten zien hoe het huis eruit komt te zien, bij wijze van spreken. Dat voelt in het begin lastig voor een opdrachtgever die dat niet gewend is, dus dat vergt dan ook wat meer tijd om hem mee te krijgen.” Vis’ ervaring is wel dat steeds meer opdrachtgevers bekend zijn met Agile en daar de voordelen van begrijpen.

Hans Verweij, bij ICTU verantwoordelijk voor de afdeling Delivery Management, komt aan het eind van een traject nog wel eens onbegrip tegen: “Beheerorganisaties zijn nog gewend om te werken volgens de watervalmethodiek. We maken ook mee dat pas met de inbeheername wordt gestart als het ontwikkeltraject is afgerond. Softwareontwikkeling en inbeheername kunnen geen twee aparte trajecten zijn. Juist op het snijvlak van ontwikkeling en beheer loont het om samen te werken. We proberen daarom in onze projecten beheerders er altijd vroegtijdig bij te betrekken. We zijn met verschillende beheerorganisaties in gesprek om deze vorm van samenwerken verder uit te werken.” Voor situaties waarin nog niet bekend is welke organisatie een product gaat beheren, is een groep ‘tijdelijk beheer’ opgezet binnen ICTU. “Dus eigenlijk een soort van tussenpost tussen onze ontwikkelaars en de uiteindelijke beheerpartij. Je draagt dan een stabiel systeem over van beheerders naar beheerders.”

Stakeholders dichtbij

Agile/Scrum is voor ICTU geen vaste set regels, benadrukt Vis. “Je moet wel blijven nadenken.” Als bijvoorbeeld voor een deelproject een contentmanagementsysteem nodig is dat zonder al te veel bijzonderheden moet worden ingericht, dan wordt gewoon een marktpartij ingeschakeld die daar verstand van heeft. “Maar als het wat complexer wordt, werkt het het best als we het gewoon hier in huis doen. Je wilt al je stakeholders dicht bij de ontwikkeling hebben. We willen dus ook niet een heel team in één keer inkopen op de markt, maar steeds kijken welke ervaring we precies nodig hebben. En we willen ook zelf aan de teamprestatie werken. Er zitten hier nu enkele tientallen mensen van buiten, maar wel ‘gecherrypickt’ bij verschillende partijen.” Momenteel zijn er drie Scrum-teams tegelijkertijd aan het werk.

Verweij: “We verwachten wel dat het meer wordt. Onze ervaring is dat wij via deze methode de grip op de projecten houden die nodig is om met de klant op tijd de eindstreep te halen met iets waar hij tevreden mee is. We investeren veel in de methode en in het inrichten van processen en systemen waarmee we continu boven op de kwaliteit zitten.”
ICTU laat de software ook beoordelen door de Software Improvement Group (SIG). “Onze doelstelling is dat al onze software minimaal vier sterren krijgt van SIG.” Bovendien herbruiken we wat zich heeft bewezen in de praktijk. Dat geldt voor standaarden, maar ook voor kennis uit eerdere projecten.”

Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen

De bouw van het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRK) was het eerste project dat ICTU met een Agile/Scrum-aanpak benaderde. Martin Flier, directeur Directie Kinderopvang SZW, is positief over die aanpak. “Het bouwen van het LRK was een tamelijk complex geheel. Het was nodig om de fraude met de kinderopvangtoeslagen aan te pakken. Dus was een register nodig waar meerdere spelers bij betrokken waren, de Belastingdienst als belangrijkste afnemer, de gemeenten die het moesten vullen, de GGD die het toezicht ging doen, DUO als beheerder en ICTU als bouwer. Scrum zorgt ervoor dat je er hapklare brokken van maakt én organiseert heel goed de betrokkenheid van die stakeholders. Dat was heel belangrijk in dit project.”

Martin Flier, directeur Directie Kinderopvang SZW. Foto: Studio Oostrum.

Martin Flier, directeur Directie Kinderopvang SZW. Foto: Studio Oostrum.

Hoe de aanpak precies werkte was niet meteen voor iedereen evident. “De voordelen werden langzamerhand zichtbaar. Bij latere ontwikkelingen zoals de modules voor het toezicht en de handhaving hebben we deze werkwijze met succes kunnen inzetten.”
Eén kanttekening maakt Flier wel. “Het is mooi als je zo’n project parallel aan het wetgevingsproces kunt doen waarbij er met de Agile-aanpak een manier is gevonden om met voortschrijdend inzicht om te gaan. Voordat je start is het ook hier van belang dat je weet wat je wilt en je richting bepaalt, zodat je niet steeds allerlei zaken overhoop blijft halen.”

tags:

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.