partnermenu

zoeken binnen de website

Partnerpagina ICTU

ictu logo

Is Groot Beter?

door: Daniël van Geest

artikelen | 5 december 2012

Het kabinet Rutte II wil toewerken naar gemeenten van tenminste honderdduizend inwoners, zo staat te lezen in het regeerakkoord. Als reden voor deze operatie noemt het kabinet de grote decentralisatie van taken en bevoegdheden.

ictu logo

Dit “vergt medeoverheden die op een passende schaal zijn georganiseerd.” Het voornemen zou vrijwel elke gemeente raken aangezien slechts 26 van de 415 gemeenten op dit moment over meer dan honderdduizend inwoners beschikken. Is hier sprake van ‘fusie-fetisjisme’, zoals politicoloog André Krouwel beweert, of is het getal goed onderbouwd? Gezien de impact van de maatregel zou je verwachten dat er een sterke business case onder het plan ligt met duidelijke antwoorden op vragen als: ‘is schaalvergroting een noodzakelijk gevolg van decentralisatie?’, ‘werkt schaalvergroting kostenbesparend?’, ‘zijn burgers meer tevreden in grotere gemeenten?’, en ‘worden gemeentelijk taken aantoonbaar beter uitgevoerd in grotere gemeenten?’
De echte onderbouwing laat nog even op zich wachten. Op het genoemde streefgetal na laat de formulering in het regeerakkoord veel ruimte voor invulling.

ICTU, VGS en KING zijn in 2012 gestart met het initiatief Vensters voor Bedrijfsvoering , een methodiek die gemeenten, provincies en waterschappen in staat stelt hun bedrijfsvoering in kaart te brengen en te leren van elkaar. Analyse van de resultaten van de eerste dertig deelnemende gemeenten geeft geen aanleiding te denken dat een grote schaal leidt tot betere resultaten, bijvoorbeeld wanneer gekeken wordt naar de overhead, het aantal ambtenaren, de kosten per ambtenaar of het ziekteverzuim. Op basis van dertig gemeenten kunnen nog geen harde conclusies getrokken worden, maar de bevindingen zijn in lijn met eerder onderzoek.

Zo blijkt in onderzoek van Hans de Groot (2011), de optimale schaal waarbij niet direct schaalvoordelen zijn te behalen blijkt voor burgerzaken ergens te liggen tussen de 17.000 en 65.000 inwoners. 15 procent van de gemeenten heeft zelfs last van een te grote schaal. Berenschot-adviseurs Huijben en Geurtsen (2008) stellen te aanzien van overhead vast : ‘Hoe meer medewerkers een organisatie telt, hoe groter de overhead. Opvallend daarbij is dat er nauwelijks schaalvoordelen optreden’. Maarten Allers (2010 en nog ongepubliceerd) merkt op dat de uitgaven per inwoner in grotere gemeenten gemiddeld hoger zijn dan in kleinere gemeenten. Met name doordat er in grotere gemeenten meer ambtenaren per inwoner zijn. Daarnaast blijkt uit zijn onderzoek dat na herindeling de uitgaven significant stijgen en dat ze na vier jaar 10 tot 20 procent hoger liggen.

Wat is de optimale schaal voor lokaal bestuur? Het wordt misschien tijd om te erkennen dat dé optimale schaal niet bestaat. Hooguit bestaat er een optimale schaal voor deeltaken zoals politie, jeugdzorg of het betrekken van burgers, maar die drie deeltaken alleen al leveren vermoedelijk drie verschillende ‘ optimale schalen’ op. Maatwerk is geboden, afhankelijk van de lokale situatie, de lokale wensen en de mogelijkheden om effectief samen te werken.

Daniël van Geest is projectleider bij ICTU, bestuurskundige en organisatiepsycholoog.

tags: , ,

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.