Partnerpagina overheid360

- - - - -

‘Overheid beweegt (te) langzaam mee met veranderende samenleving’

door: Frits de Jong

artikelen, 3 maart 2015

De maatschappij verandert in rap tempo en of ze wil of niet: de (lokale) overheid moet daarin mee. Dat betekent anders en vooral slimmer werken, waarin de rol van burgers en bedrijfsleven steeds prominenter wordt. “Hoewel er wel degelijk stappen in de goede richting worden gezet, gaat dat proces (te) langzaam”, aldus Henri Rauch.

Henri Rauch: “Er wordt nog te veel geredeneerd vanuit de silo’s.”


Het is niet niks waar (lokale) overheden zich vandaag de dag voor gesteld zien. Zo zijn gemeenten met ingang van 1 januari van dit jaar verantwoordelijk voor jeugd, zorg en sociale zekerheid. Dat brengt niet alleen een flink aantal extra taken en vragen met zich mee, maar ook een andere manier van werken waarbij samenwerking met een groot aantal ketenpartijen randvoorwaardelijk is. Samenwerken is ook noodzakelijk als het gaat om de Omgevingswet, nog zo’n majeure verandering die snel op overheden afkomt. Er zijn nog meer omstandigheden die maken dat overheden slimmer en innovatiever voor de dag moeten komen. Onder invloed van grote technologische ontwikkelingen verlangen en verwachten burgers en bedrijfsleven steeds meer dat zij hun zaken met de overheid digitaal kunnen afhandelen. Dat heeft, hoe dan ook, gevolgen voor de manier waarop (lokale) overheden omgaan met hun (digitale) dienstverlening.

Of en hoe de overheid en haar dienstverlening ook verandert, uiteindelijk komt alles toch weer terecht bij die ene burger of dat ene bedrijf. “Die ene burger wil participeren in de inrichting van de directe omgeving of heeft te maken met de nieuwe regels rond zorgverzekeringen”, aldus Henri Rauch, publicist en adviseur bij de Nederlandse- en de Europese overheid. “Daarbij willen burgers en bedrijven zo weinig mogelijk last hebben van de overheid. Ze willen wel bediend worden door de overheid, maar het moet bij voorkeur weinig energie of inspanning kosten. In dat opzicht hebben we te maken met ‘lastige’ burgers en bedrijven. Lastig in de zin dat burgers en bedrijven verwend worden door het consumentisme. Ze willen verzorgd worden, net zoals ze bediend worden door de private sector. De eisen die ze stellen aan publieke sector refereren ze aan de private sector. Aan partijen als Bol.com of Zalando. Waarom zou je dagen moeten wachten op een paspoort, terwijl je boeken of schoenen wel binnen no time thuisbezorgd krijgt?”

Digitaal 2017

Om haar dienstverlening te optimaliseren, zodat bijvoorbeeld een paspoort of een bouwvergunning wel digitaal kan worden aangevraagd, heeft het kabinet de afspraak vastgelegd dat burgers en bedrijven vanaf 2017 hun overheidszaken volledig digitaal kunnen afhandelen. Daarvoor is het programma Digitaal 2017 opgezet. Henri Rauch gelooft niet dat dergelijke programma’s de gemiddelde burger iets zeggen. Ook zet hij vraagtekens bij de haalbaarheid van het overheidsbrede programma. “Digitaal 2017 is feitelijk ontstaan als een kruiwagen op een ministerie, waarbij tal van bestaande ideeën en projecten bij elkaar zijn gevoegd. De kans is dan ook erg groot dat het programma ideeën en ‘winkeldochters’ herbergt waar niemand om heeft gevraagd.”

Overheid 360
Tijdens Overheid 360° verzorgt Henri Rauch op woensdag 22 april (14.40 – 15.10 uur) een presentatie over de veranderende overheid. Naast de bijdrage van Rauch wordt tijdens de beursdagen ingestoken op een groot aantal thema’s waar (lokale) overheden mee te maken hebben of krijgen, zoals: decentralisaties, burgerparticipatie, Digitaal 2017, Omgevingswet, bezuinigingen, informatiebeveliging en big data. Bezoekers kunnen onder meer kennismaken met Nieuw-Durperdam. In deze fictieve gemeente, op het kruispunt van de Laan van de Leefomgeving en het Smart Cityplein, wordt in beeld gebracht hoe steden efficiënter, slimmer en leuker gemaakt kunnen worden met behulp van geo-informatie. In de sessie die wordt gegeven door Arri Hartog, directeur van de Gemeentebelastingen en Basisinformatie Drechtsteden (GBD), draait het vooral om de interactieve WOZ. Hartog laat zien dat door de invoering van een interactieve WOZ het aantal bezwaren afneemt en de registraties van de objectkenmerken verbeteren. Ook de resultaten van de Commissie Elias komen aan bod tijdens Overheid 360°. Een aantal ICT-kenners gaat in debat over de juistheid van de analyse van de commissie.

Een ander punt waar Rauch zich zorgen om maakt, is de complexe regelgeving die ons land kent. “Het is vaak een ondoordringbaar regelwoud en dat is niet in het voordeel van burgers en bedrijven.” Hij pleit dan ook voor drastische vereenvoudiging van regels en wetten, waarbij hij België als referentiepunt noemt: “Daar bestond het Ministerie voor Administratieve Lastenverlichting: acht mensen waren voltijd bezig met het schrappen van overbodige regels en wetten. Ik kan mij niet heugen wanneer er bij ons voor het laatst een wet is vervangen door een eenvoudiger regel.”

Burgerparticipatie en transparantie

Henri Rauch heeft, ondanks zijn kritische kijk, een groot vertrouwen in bestaande democratische instrumenten. “Zoals transparantie als middel om een helder en onbevooroordeeld beeld te krijgen van waar wij staan als samenleving en waar wij ons naar toe bewegen. Of neem burgerparticipatie, het idee om burgers en overheid dichterbij elkaar te brengen. Een open overheid die daadwerkelijk alle data als open data aanbiedt, tenzij er contra indicatie is.” Burgerparticipatie, al dan niet ‘gedwongen’ in verband met de bezuinigingen, is niet meer weg te denken. Het meedenken over gemeentelijke bezuinigingen of social media inzetten voor buurtpreventie. In vrijwel alle College-akkoorden zijn afspraken opgenomen om burgerparticipatie te stimuleren.

Volgens Rauch is burgerparticipatie een manier om te achterhalen waar de noden en de behoeften van burgers zitten. “Ook is het voor burgers een mooie gelegenheid om te kijken hoe binnen gemeenten gelden worden besteed, hoe de omgeving wordt ingericht of hoe besparingen wellicht gerealiseerd kunnen worden. Allemaal aspecten waar ik positief over ben. Ik moet wel zeggen dat ik nog weinig échte openingen zie om burgers te betrekken. Dat vraagt ook om een bepaalde mate van openheid bij de overheid. Immers, als je wil dat een burger meedenkt in het bestuur, dan zal die burger ook willen weten hoe dat bestuur in de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden, hoe de gelden zijn uitgegeven en hoe de doelen zijn gehaald. Dat vraagt om een bepaalde openbaarheid en kwetsbaarheid. Op dat terrein zie ik dat de initiatieven nog bescheiden en beperkt zijn.”

Rol van Brussel bepalend

Enigszins onderbelicht als het gaat om de veranderende (lokale) overheid, vindt Henri Rauch de rol van de Europese Unie. Hij constateert dat ons land met enige regelmaat afstand neemt van wat er gebeurt in Brussel, terwijl juist daar steeds meer macht komt te liggen. “Ik betreur de Nederlandse opstelling, want Brussel is steeds meer bepalend. Bijvoorbeeld waar het gaat om de handelsbetrekkingen, de gegevensbescherming maar ook als het gaat om bijvoorbeeld big data. Zo worden in Brussel onderhandelingen gevoerd over de invloed van de Amerikaanse industrie op de EU-dienstverlening, dus ook waar het gaat om cloud dienstverlening of big data dienstverlening. Ik vind dan ook dat je meer gebruik zou moeten maken van je mogelijkheden in Brussel. Je moet vooral proberen om meer invloed in Brussel te hebben. Dat doe je door als serieuze partner aan de voorkant te sturen. Als Nederland laten we nu invloed gewoon liggen.”

Geredeneerd vanuit de silo’s

Henri Rauch signaleert dat er in de afgelopen jaren goede initiatieven zijn ontwikkeld die de burger dichter bij het meebepalen van gebieden als het onderwijs, de zorg of de leefomgeving hebben gebracht. “Daar staat tegenover dat de overheid daar nog te vaak achteraanloopt met belangrijke regelgeving die burgers en bedrijven werkelijk raken. Er wordt geredeneerd ‘vanuit de silo’s’, waarbij de focus niet gericht is op de mens als het geheel of het bedrijf als geheel. Dat leidt soms tot het fenomeen dat het gevoel van goed bestuur door overheid afneemt, ook al neemt de regelgeving toe. Dat kan beter…”

De beurs Overheid 360° (@Overheid_360) wordt gehouden op woensdag 22 en donderdag 23 april in de Jaarbeurs in Utrecht. Openingstijden zijn van 09.30 tot 16.30 uur.

tags: , ,

- - - - -

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie.