Partnerpagina PBLQ

- - - - -

Digitaliseringstoets: een ingewikkelde toets in één oogopslag helder!

door: Rianne Bennink

weblogs, 12 september 2017

Goede informatievoorziening is essentieel voor het functioneren van de overheid. De digitale mogelijkheden en ambities zijn de afgelopen jaren exponentieel toegenomen. Tegenwoordig heeft elk beleidsterrein met digitaliseringsvraagstukken te maken. Voor wetgeving en beleid is het de uitdaging om goed op deze ontwikkelingen aan te sluiten.

Digitaliseringstoets PBLQ

Regelmatig wordt PBLQ gevraagd om bestaande en nieuwe wetgeving te toetsen op digitalisering, zoals bijvoorbeeld recent in het kader van de Omgevingswet. Digitalisering moet gewaarborgd zijn, maar er moet ook genoeg flexibiliteit zijn om ruimte te bieden aan nog onbekende toekomstige ontwikkelingen.

Tijdens het proces van toetsen worden bronnen bestudeerd en interviews afgenomen. Het is hierbij handig om van te voren een beeld te hebben van de vragen die je wilt stellen, zowel aan personen als aan bronnen. Ook is het belangrijk om te zorgen dat je de mix van de juiste personen vindt die deze vragen überhaupt kunnen beantwoorden.

Kijken vanuit verschillende perspectieven

Je kan vanuit meerdere perspectieven kijken naar de borging van digitalisering. Zo is het voor de gebruiker (burger en bedrijfsleven) bijvoorbeeld belangrijk dat zij inzicht in en controle op hun gegevens hebben. Terwijl het vanuit juridisch perspectief belangrijk is dat de wet afdwingbaar is, ook in relatie tot aanpalende, afgeleide en bovenliggende wetgeving.

Vanuit bestuurlijk oogpunt is de kernvraag of je als overheid je doelen bereikt en wie er waarvoor verantwoordelijk is. Economische afwegingen hebben betrekking tot de business case en afwegingen tussen kosten, baten en risico’s. Een informatiekundige zal zich vooral bezig houden met de vraag of en hoe het werkt: hoe werkt bijvoorbeeld de verzameling, de verwerking en de opslag van gegevens? En met wie worden deze gegevens op welke manier gedeeld, of wordt er juist gebruikt gemaakt van bijvoorbeeld basisregistraties?

Welke aspecten zijn van belang?

Een aantal aspecten is relevant, evenals vragen vanuit elk perspectief. Als je bijvoorbeeld vraagt wat de context is, dan is dit wezenlijk voor de oorsprong van de informatievraag en voor de bestaande wet -en regelgeving en voor informatiesystemen. De informatiebehoefte ‘an sich’ verschilt per perspectief, omdat ze elk eigen doelen hebben. Zo wil een burger bijvoorbeeld relevante informatie van de overheid krijgen, maar ook (met de Algemene Verordening Gegevensbescherming in gedachten) weten wat er met zijn of haar eigen gegevens gebeurt. Dit raakt gelijk aan het vraagstuk van beveiliging en privacy. Wie is hiervoor verantwoordelijk en hoe is dit geborgd in wetgeving en architectuur tegen welke kosten? Om dit allemaal te bereiken worden informatiekundige instrumenten ingezet, die hopelijk elk perspectief voldoende bedienen.

Een matrixbenadering voor digitaliseringstoetsen

Om zowel de perspectieven als de aspecten goed mee te nemen in de digitaliseringstoets ontwikkelden collega’s Florian Henning, Udo Pijpker met mij een eigen model.

De kern van dit model bestaat uit de twee vragen: welke perspectieven en welke aspecten zijn relevant? Oftewel, met welke blik kijk je naar welke aspecten? Deze twee vragen zijn tegen elkaar uitgezet in de matrix hierboven. Met op de horizontale as voorbeelden van perspectieven en op de verticale as aspecten. Op de intersectie van deze vragen zie je in de wolken voorbeelden van de daadwerkelijke vragen die je dan stelt, of de antwoorden die je vindt. De matrix is een levend model en aanpasbaar aan nieuwe inzichten. Afhankelijk van het specifieke vraagstuk wordt de matrix verder aan -of ingevuld. Op de plek waar nu de vragen gesteld worden zullen, na de uitvoering van de toets, ook de antwoorden worden verwerkt, om zo in één oogopslag te kunnen zien waar eventuele pijnpunten liggen.

Heeft u een vraag over hoe digitalisering in wetgeving of beleid is geborgd? We denken graag met u mee!

Rianne Bennink is informatiemanagement trainee bij PBLQ

tags:

- - - - -

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie.