partnermenu

zoeken binnen de website

Partnerpagina rijks innovatie community

logo rijks innovatie community

RIC: Rijksbreed verbinden van innovatie

Leren van elkaars successen en fouten

door: Marlies Ruijter

artikelen | 8 februari 2019

Binnen de gelederen van de Rijksoverheid wordt volop geïnnoveerd. Dat is een goede ontwikkeling. Maar als iedereen ‘op zijn eigen eiland gaat innoveren’, worden er kansen gemist. De onlangs in het leven geroepen Rijks Innovatie Community (RIC) heeft de ambitie om ervoor te zorgen dat er op dit gebied meer samengewerkt gaat worden. Verbinden en versterken is het devies!

Rijks Innovatie Community

Beeld: Shutterstock

De overheid is innovatieaanjager bij uitstek. Subsidies, innovatiecompetities en launching customerships met start-ups zorgen voor een uitstekend klimaat voor verandering en technologische vooruitgang. Nu in het bedrijfsleven de innovatiegeest volop rondwaart, is het voor de overheid tijd om ook van binnenuit te innoveren.

“Je ziet binnen de verschillende ministeries allerlei initiatieven ontstaan voor innovatieprojecten”, zegt Diederik van Leeuwen, Directeur Domein Internationaal & Veiligheid Bij I-Interim Rijk en programmamanager van de Rijks Innovatie Community (RIC). “Er zijn allerlei innovatieteams bezig met het ontwikkelen van tools, apps en het opstarten van pilots. Bijvoorbeeld op het gebied van artificial intelligence en blockchain. Dat is positief – en hard nodig – maar we zien ook dat er nog te weinig gebruik wordt gemaakt van elkaars kennis, dat er soms dubbel werk wordt gedaan, of dat er pilots worden uitgevoerd met innovatieve producten waarvan op andere ministeries al bleek dat ze niet effectief waren voor de rijksorganisatie. En na de pilotfase komt de grootste uitdaging: hoe schaal ik een pilot op tot een volwassen dienst en implementeer ik de nieuwe toepassing of oplossing in de staande organisatie? Bij beide stappen in het innovatieproces kan nog een enorme slag worden gemaakt. Wij gaan met dit nieuwe netwerk zorgen voor een betere ondersteuning om meer synergie en afstemming te realiseren, waardoor we binnen de Rijksoverheid sneller en beter kunnen innoveren. En die gedachte slaat aan, gezien de eerste reacties. Niet verwonderlijk, want innovators zijn van nature verbindend en nieuwsgierig van aard.”

RIC zal zelf geen innovatie-initiatieven ontplooien, dat wil Van Leeuwen meteen benadrukken. Innovatiemanagement, dat is de term die bij dit platform past. “Wij zijn een schakel tussen innovatietrajecten van verschillende rijksorganisaties. RIC zorgt ervoor dat we op de hoogte zijn van elkaars projecten en van de uitkomsten ervan. Door deze initiatieven met elkaar te verbinden stimuleren we samenwerking en kruisbestuiving tussen de verschillende innovatieteams. Maar soms ook veel concreter: gezamenlijke inkoop en het hergebruiken van elkaars succesvolle innovaties.”

Dat die samenwerking tot op heden moeizaam tot stand komt, bevreemdt Van Leeuwen niet. “De Rijksoverheid is zo veelomvattend. Het is als innovatieteam binnen een departement al lastig om alle projecten in beeld te krijgen, laat staan dat je dit richting andere departementen moet bijhouden. RIC gaat die signalerende en coördinerende taak op zich nemen. Maar die ambitie kan zij alleen waarmaken als alle innovatieteams daaraan vanuit hun eigen werkgebied actief gaan bijdragen.”

Inspireren met voorbeelden

Tot zover de doelstellingen. Wat gaat RIC doen en wat gaan ambtenaren binnen het Rijk daar van merken? “We bouwen een netwerk op van medewerkers binnen de Rijksoverheid die zich op een of andere manier bezighouden met innovatie. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden op onze website waarbij ook gevraagd wordt naar je expertises en interesses. Op deze manier kunnen we innovators binnen en buiten het Rijk met elkaar in contact brengen of gericht uitnodigen voor activiteiten. We willen inspireren door goede voorbeelden te delen, maar we laten ook zien waar het misgaat. Van dingen die fout gaan leer je misschien wel meer dan van dingen die goed gaan. Je hebt natuurlijk wel lef nodig om je mislukkingen te delen. Daarvoor is een cultuur nodig waarin je niet wordt afgestraft voor je fouten. Ik ga ervan uit dat de mensen die zich bij RIC aanmelden – veelal voorlopers op innovatiegebied – zo’n klimaat kunnen scheppen. Iedereen die zich met innovatie bezighoudt weet immers: het is vaak een kwestie van trial-and-error.”

Naast inspireren en kennis delen wil RIC teams binnen de Rijksoverheid ook handvatten bieden bij het opzetten van innovatie-initiatieven. Van Leeuwen: “We zijn in samenwerking met het Centre for Innovation van Leiden University een toolkit aan het ontwikkelen die kan helpen bij een innovatietraject. Hoe verschillend de inhoud van zo’n innovatie ook kan zijn, het proces – van idee tot een eerste uitwerking – verloopt vaak op dezelfde manier. In deze online toolkit zitten hulpmiddelen die je helpen bij de analyse, de validatie en de implementatie van een innovatie. Daarnaast geven partners in het netwerk hiervoor workshops en kun je via RIC een train-de-trainer-traject volgen, om zo de innovatieve capaciteit binnen je afdeling op eigen kracht te vergroten.”

Mindset

Hoe gecompliceerd zo’n innovatietraject kan zijn, weet But Klaasen – hoofd innovatieteam ministerie Justitie en Veiligheid – als geen ander. “Wat ik merk is dat de verspreiding en de daadwerkelijke ingebruikname van een innovatie soms net zo ingewikkeld en inspannend kan zijn als de ontwikkeling ervan. Het is belangrijk dat je hele organisatie ervoor openstaat. Dat gaat niet van vandaag op morgen. Het begint met een groep pioniers die het enthousiasme als een olievlek over het hele departement verspreiden. Ik denk dat een platform als RIC daaraan kan bijdragen, maar dan rijksbreed. Hoe groter het netwerk en hoe meer kennis over innovatie, hoe sneller de cultuur binnen een departement rijp is voor een nieuwe manier van werken.”

Want in ‘die cultuur’ moet nog wel het een en ander veranderen, vindt Klaasen. “Bij innovatie denken we vaak alleen aan oplossingen die bestaande processen sneller, beter of efficiënter maken. Dat is voor een groot deel ook waar, maar innovatie gaat verder. Het is de totale mindset binnen een organisatie. Ik vraag weleens aan mensen: tegen welke problemen loop je aan in je werk? In hun antwoord zit negen van de tien keer de oplossing van dat probleem al geformuleerd. Dat is een valkuil. In een innovatieve organisatie deel je eerst je probleem en nodig je anderen uit om mee te denken over een oplossing. Alleen zo kan een oplossing uit onverwachte hoek komen en echt een verschil maken.”

Dat innovatie lang niet altijd uit technologische hoek hoeft te komen illustreert Klaasen met het volgende voorbeeld. “Voor de politie hebben we een project gedaan met zeearenden, die werden getraind om ongewenste drones uit de lucht te halen. Het was een briljant idee en het werkte. De dieren konden daadwerkelijk worden ingezet om bijvoorbeeld boven gevangenissen of tijdens evenementen kleine drones te onderscheppen. Alleen bleek het trainen en onderhouden van de zeearenden te intensief om dit in Nederland op grote schaal toe te passen. Maar deze experimenten leveren wel leereffecten op. Bovendien heeft de Franse luchtmacht het experiment nu opgepakt.”

Het zeearendenproject was echter nog niets vergeleken met projecten die Klaasen tegenkwam tijdens een werkbezoek in Singapore. “Singapore is een land waar ze binnen de overheid al stappen verder zijn op innovatiegebied dan wij. Zo proberen universiteiten echte kevers door middel van een geïmplementeerde chip elektronisch te besturen en ze in te zetten als mini-drones. En de overheid heeft een hologram ontwikkeld die mensen op de luchthaven de juiste richting op stuurt. Ze zijn daar niet alleen erg inventief, ze zijn ook vooral pragmatisch. Ze komen op een idee en kijken gewoon hoe ver ze komen. En als het niet werkt, trekken ze rücksichtslos de stekker uit een project. Dat is een innovatiecultuur ten top. RIC gaat er hopelijk voor zorgen dat we – door van elkaar te leren en elkaar te inspireren – een stap in die richting zetten. ”

De Rijks Innovatie Community is een netwerkorganisatie die ondersteund wordt door een eigen stafteam dat is ondergebracht bij het Ontwikkelbedrijf van UBR: Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (onderdeel BZK). Klik hier voor aanmelden, evenementen en actueel nieuws. Klik hier om te mailen.

*Niet sexy, wel belangrijk: sociale innovatie! *

Angela Graven is Coördinerend Adviseur Organisatieontwikkeling bij NOVA Rijkswaterstaat dat zich bezighoudt met nieuwe ontwikkelingen, innovatie en nieuwe vormen van samenwerking. Ze is lid van het eerste uur van de Rijks Innovatie Community RIC en wil graag een actieve bijdrage leveren, omdat ze gelooft in ‘de nieuwe wereld’ en de overheid klaar wil maken voor de toekomst.

“Bij NOVA volgen we nieuwe ontwikkelingen die de maatschappij – en dus onze organisatie – in de toekomst echt gaan raken en veranderen. We monitoren wat er binnen en buiten de overheid gebeurt op innovatiegebied, van blockchain tot opdrachtgestuurd werken. We kijken wat relevant kan zijn voor Rijkswaterstaat en creëren kleine proeftuinen rondom een innovatie. We beproeven en verkennen de impact, testen de toepasbaarheid van vernieuwingen en adviseren vervolgens daarover met het doel om te leren. De leerstrategie van NOVA is die van leren door te doen. Een organisatie als Rijkswaterstaat stoom je niet zomaar even klaar voor de wereld van morgen. Daarom werken die proeftuinen zo goed. Ervaring opdoen, lering trekken, programma aanpassen. Wat ik merk is dat de acceptatie van technologische vernieuwing vaak relatief snel gaat, maar dat we bij sociale innovatie op weerstand stuiten. Door technologische innovatie verandert ook onze manier van werken. We moeten flexibeler worden. De hiërarchische afdelingsorganisatie verandert in een netwerkorganisatie. Voor die sociale innovatie maak ik me sterk binnen RIC. De ervaringen die we binnen NOVA opdoen op dit gebied, wil ik delen, zodat we daar overheidsbreed voordeel van kunnen genieten. Toegegeven: het is minder sexy dan technologische innovatie, maar belangrijk is het wel. Sterker nog, het is onlosmakelijk met elkaar verbonden. En die nieuwe manier van werken komt eraan, hoor! Als ik zie hoe mijn kinderen onderwijs krijgen, die scrummen zich al een slag in de rondte. Ze werken in wisselende teams, ze benoemen de weektaken en verdelen die onderling. Taakgericht werken, reflecteren; als het onderwijs dit al heeft omarmd, dan moeten wij die omslag zeker maken.”

Innovatie vraagt om een creatieve voedingsbodem

Innovatie staat binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid hoog op de agenda. Siebe Riedstra, secretaris-generaal van JenV, ziet daarin zeker een rol voor RIC weggelegd. “Innovatie ontstaat in de praktijk, op de werkvloer. Dat betekent dat we medewerkers de ruimte moeten geven om met ideeën te komen en te experimenteren. Het netwerk dat RIC aan het opbouwen is, kan bijdragen aan het verwezenlijken van zo’n creatieve voedingsbodem. Al die wilde ideeën en initiatieven moeten vervolgens wel door de ‘trechter van haalbaarheid’ voordat ze kunnen worden uitgewerkt. Ook hier kunnen we de expertise van RIC bij gebruiken.”

Ook bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat kijken ze met positieve verwachtingen naar de Rijks Innovatie Community. Ric de Rooij, plaatsvervangend secretaris-generaal van EZK: “Naast onze rol om innovatie te stimuleren voor de BV Nederland, zoeken wij ook de verbinding binnen de overheid zelf voor programma’s rondom energietransitie en maatschappelijk verantwoord en innovatief inkopen. Een community zoals RIC biedt ons een mooi netwerk waar we deze inzet op innovatie rijksbreed kunnen stimuleren.”

reacties: 1

tags:

  • Dirk-Jan de Bruijn #

    11 februari 2019, 19:20

    Fantastisch initiatief – écht hulde! Maar laten we wel zijn: bij het ‘doen’ van innovaties is één ding cruciaal: ‘show it’, Confucius-proof. Middels klinkende casusistiek en spannende use-cases. Ontwikkeld in een regelvrije of -arme zone, proeftuinen, met senior leiders die zich committeren – in de geest van ‘put your money where your month is’ – om zo te stap te zetten naar scale-up – dáár ben ik wel benieuw naar – want zeer zeker, dat is en zoektocht, daarbij moeten we elkaar helpen, daar is geen handboek soldaat voor.
    Maar iets in mij zegt dat een land dat zich het 6e rijkste ter wereld noemt wel iets meer in innovatie mag investeren …

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.