partnermenu

zoeken binnen de website

ICT en publieke sector in 2020: ‘Weg met de ketens’

door: Frans van der Geest

artikelen | 20 december 2012

De taken waarvoor de overheid staat, zullen er ook in de nieuwe politieke verhoudingen niet gemakkelijker op worden. Alleen een adequate informatievoorziening kan orde scheppen in de complexiteit van een overheidsapparaat dat moet krimpen en gelijktijdig slagvaardiger worden.

SAP logo

Daarvoor moeten er nieuwe informatiesystemen bijkomen, bestaande aangepast en sommige afgebouwd. En tijdens de verbouwing moet de winkel open blijven. Een uitdaging voor de ICT-industrie.

Als samenwerkingscollectief hebben de organisaties Accenture, ANP, Atos, Capgemini, Deloitte, IBM, Logica en SAP het initiatief genomen om de Nederlandse overheid te ondersteunen met visiebepalende artikelen, bijeenkomsten en discussies. Dit als vervolg op een 10-jarige reeks van het succesvolle Overheidscongresforum. Met de uitgifte van een visieboek “Perspectief van de publieke sector”, willen de acht partijen de aftrap geven voor een brede maatschappelijke discussie over de stappen die Nederland nu moet zetten om zich voor te bereiden op de grote veranderingen van globalisering, vergrijzing en bezuiniging.

Het visieboek heeft tot doel (maatschappelijke) discussies aan te zwengelen over manieren om bezuiniging- en hervormingsplannen van de overheid op nieuwe leest te schoeien. “Niet met de kaasschaaf, maar met structurele veranderingen in de inrichting van processen bij de overheid moeten we nu en in de toekomst een sterkere positie verwerven”, aldus Ab Frohwein, voorzitter en oprichter van OverheidscongresNL & Overheidscongresforum en in het dagelijks leven Director Strategy SAP Public Services. “De nationale en internationale ontwikkelingen gaan zo snel en zijn zo onvoorspelbaar dat we een goede basis nodig hebben om snel te kunnen inspelen op veranderingen. Samenwerking is essentieel in de netwerksamenleving waarin we nu leven.”

Doeners en denkers

De inhoud van het visieboek is geschreven door leden van het Overheidsforum, een collectief van doeners en denkers uit ICT- sector, wetenschap en overheid. In vier artikelen schetsen zij ontwikkelingen, waarvan zij verwachten dat die voor de overheid, bedrijven en burgers van belang zijn:

  • “Perspectief publieke sector” (Accenture en ANP).
  • “Onze Netwerksamenleving – Overheid: van silo naar netwerk” (Logica en Atos).
  • “Trends in iOverheid – van Beleid- sturing naar Vraagsturing” (Capgemini en ANP).
  • “Zaakgericht werken bij de overheid – De winst voor de publieke zaak zit in de grote geldstromen” (Deloitte en IBM).


Tijdens de overhandiging van het eerste exemplaar van het boek aan Liesbeth Spies, demissionair Minister van Binnenlandse Zaken, kwam de katalysatorfunctie van het boek aardig uit de verf. Tijdens de bijeenkomst ontstond al een levendige discussie tussen de ruim 40 prominente aanwezigen.

Weg met de ketens


“Als de overheid zich terugtrekt uit bepaalde publieke domeinen, dan verwachten burgers wel dat daar wat tegenover staat”, aldus Geert van den Goor, executive partner Accenture Health & Public Service en Marcel Rijn, managing director bij Associate Network Partners in hun gezamenlijke aftrap. “Als rode draad in onze interviews, bleek bijvoorbeeld dat burgers verwachten dat de overheid verandert in een netwerkorganisatie. Dit betekent dat de overheid – rekening houdend met privacy en beveiliging – eenvoudiger, departement- en dus silo- overschrijdend, gegevens kan uitwisselen over en met burgers. Ze kan dus klantvriendelijker optreden. Dan hoeven we niet langer de kaasschaaf te gebruiken om te bezuinigen, maar kunnen we keuzes maken, rekening houdend met de balans tussen korte en lange termijn.”
Joop Pot, lid van de Raad van Bestuur van de Raad voor de Rechtspraak, hield zijn reactie kort maar krachtig: “Ik ben het hartgrondig eens met de analyse. De rechtspraak is al jarenlang een netwerkorganisatie. Weg met de ketens!”

Nieuwe denkwijze

“Voordat we ergens aan beginnen, moeten we ons ervan bewust zijn dat we een probleem hebben”, citeerde Enri Leufkens, directeur Centrale Overheid bij Capgemini, oud-minister Pieter Winsemius. Die schreef dat destijds in het rapport iOverheid, van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). “De schat aan informatie die de overheid heeft, moeten we eerst harmoniseren”, aldus Leufkens en vervolgt: “daarnaast moeten we nieuwe paradigma’s ontwikkelen om starre structuren te vermijden, maar dan hebben we ook verstrekkende kansen om iets nuttigs te doen met alle info waarover de overheid al beschikt. Dit is niet zomaar een taak, maar een geheel nieuwe denkwijze.”

Teamgenoot Johan Boomgaardt, CIO bij de gemeente Amsterdam, wees wel op de praktische consequenties: “Er moet dan wel eerst een goed doordachte, rijksbrede basis-informatiearchitectuur komen. We moeten geld reserveren om te investeren en herinvesteren in informatietechnologie. Op die manier kunnen we ICT duurzaam inrichten.”

Besparen met digitaliseren

Kees Donker, algemeen directeur Publieke Sector bij IBM en Hans van Vliet, Managing Partner Publieke Sector bij Deloitte, leggen uit hoe zaakgericht werken de complexiteit van organisaties reduceert en deze intelligenter en effectiever maakt. “De grote uitvoerders van overheidsbeleid, zoals Belastingdienst, UWV en DUO, kunnen daarmee miljardenbesparingen bereiken.”

Hans Blokpoel, algemeen directeur Belastingregio”s schetste de dilemma”s én de nieuwe werkwijze van de Belastingdienst: “Wij noemen het geen zaakgericht-, maar subjectgericht werken. Dat houdt in dat we op basis van historische informatie over belastingbetalers onze aanpak bepalen. Iemand die vijf jaar keurig op tijd aangifte doet en een keer overslaat, die bellen we op om te vragen of we kunnen helpen als er iets aan de hand is, bijvoorbeeld ziekte. Iemand die vijf jaar helemaal geen aangifte doet, krijgt gewoon een vriendelijke deurwaarder op bezoek. Inmiddels gaat 98 procent van de aangiften digitaal, maar het kost kapitalen om de resterende 2 procent te verwerken. Ook merken wij dat gegevens uit de GBA, de gemeentelijke basisadministraties, niet altijd kloppen. Het is een forse uitdaging om daar op efficiënte wijze toch nog belastinginkomsten uit te halen. Met verdere digitalisering valt nog veel te besparen als je weet dat burgers en bedrijven hun aangiften grotendeels digitaal insturen, maar dat wij nog steeds wettelijk verplicht zijn om jaarlijks 160 miljoen brieven te sturen als antwoord.”

Pop-up bibliotheek

Frank van Nistelrooij, vice president Public Sector bij Logica en Theo Veraar, vice president Public, Health & Transport bij Atos, weten dat burgers al ver gevorderd zijn met overnemen van overheidstaken. “De overheid moet leren loslaten en zal dan merken dat de samenleving sommige problemen beter kan oplossen dan de overheid zelf. Burgers vragen alleen: geef mij de ruimte en bescherm mij waar dat nodig is.”

Martijn van der Steen, co-decaan en adjunct-directeur bij NSOB gaf daar meteen een prachtig praktijkvoorbeeld van met de Pop-up bibliotheek in Rotterdam: “Rotterdam wil bezuinigen op bibliotheken, maar daar zijn bewoners niet blij mee. Daarom hebben ze zelf een bibliotheek gemaakt in een leegstaand pand, waar mensen zelf hun boeken kunnen brengen en halen en dit registreren met een oude computer. Simpel. En het werkt: boeken blijven heel en zijn op tijd terug zonder ingewikkeld sanctiesysteem.”

Burgers beter bedienen

Minister Liesbeth Spies reageerde opgetogen. “De discussie over de veranderende wisselwerking tussen overheid en samenleving leeft overal. Of we het nou hebben over burgers of klanten. Zolang het maar niet over consumenten gaat, want de overheid is nou eenmaal niet één-op-één te vergelijken met het bedrijfsleven. Dit is een onderwerp dat mij enorm aanspreekt, omdat ik als minister niet alle kleine problemen in de samenleving zelf kan oplossen. De iOverheid mag veel minder dan bedrijven en is dus afhankelijk van burgers en bedrijven die meewerken. Wij kunnen natuurlijk niet ineens verkeersboetes verrekenen bij een belastingaangifte, maar uit het feit dat Nederland in de top drie staat in de i-ranglijst betekent dat we op de goede weg zitten. Denk aan P-Direkt, de gecentraliseerde dienstverlener voor personeelzaken van en voor de ministeries. DUO voor de studiefinanciering. Burgers en ambtenaren voelen zich inmiddels beter bediend en het is kosteneffectiever. Ik weet van burgers in krimpgebieden die hun eigen naschoolse opvang regelen. De eerste stap is belangrijk, maar we moeten duurzaam doorgaan met stappen vooruit zetten en niet schrikken als er af en toe iets fout gaat. Dit boek geeft de energie en inspiratie om daar morgen verder aan te werken.”

tags: , , , , , , , ,

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.