zoeken binnen de website

Overheidsinnovatie (deel 3): Een infrastructuur voor innovatie

door: Davied van Berlo en Henri Rauch | 17 april 2014

In onze vorige blogs kwamen we tot de conclusie dat de Nederlandse overheid meer moet doen om bij de tijd te blijven. Met een steeds sneller veranderende omgeving en techniek is innovatie een randvoorwaarde. Er is behoefte aan een infrastructuur voor innovatie. Daarvoor presenteren we drie scenario’s. Welke acht jij het meest kansrijk?

Een infrastructuur voor innovatie

Davied van Berlo en Henri Rauch schrijven een serie artikelen over overheidsinnovatie in Nederland. In het eerste deel toonden ze de meerwaarde en noodzaak van overheidsinnovatie aan: het waarom. In het tweede deel kwamen de methodieken aan de orde: het hoe. In dit derde en laatste deel komen ze tot een voorstel.


Investeren in innovatie

De crisis heeft in Europa hard toegeslagen, met nadelige effecten voor de investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Overheden moesten als eerste de broekriem aantrekken en niet zelden werd dat gevoeld bij onderzoeksinstellingen, contractonderzoek en investeringsprogramma’s. Daardoor zijn minder middelen beschikbaar voor fundamenteel onderzoek en innovaties die niet direct inzetbaar zijn.

Een gunstige uitzondering hierop is het programma Horizon 2020, dat dankzij de Europese Commissie midden in de crisisjaren het licht heeft gezien. Dit is het meest omvangrijke investeringsprogramma aller tijden: verspreid over de gehele EU wordt € 70 miljard gericht ingezet. De Commissie onderschrijft hiermee het belang van innovatie om tot vernieuwing te komen en economische groei te stimuleren.



Wat is er nodig?

Overheidsinnovatie (public sector innovation) is onderdeel van dat programma. Zoals we in een eerder blog al aangaven is de definitie van overheidsinnovatie echter niet zo scherp. Als we constateren dat organisaties zelf ook met vernieuwing bezig zijn, als we zien dat er veel innovaties uit de markt komen of vanuit onderzoeksinstellingen, wat ontbreekt er dan? Wat is er nog nodig voor een innovatie-infrastructuur? Wat moet er nog gebeuren?

Het aanleggen van een infrastructuur is niet de taak van één van de gebruikers, maar vraagt om een centrale, ondersteunende positie. Vandaar dat we pleiten voor de inrichting van een gezamenlijke voorziening, laten we het een innovatielab noemen Een innovatielab kan doen wat overheidsorganisaties niet alleen kunnen doen, als vliegwiel en als verbinder. Die infrastructuur vertoont nu nog enkele hiaten:

  • Er is weinig uitwisseling tussen organisaties, waardoor dubbel werk wordt verricht en veel innovaties onbenut blijven. Overheidsinnovatie is versnipperd;
  • Overheidsinnovatie is een vak apart. Nieuwe methodes die het resultaat van investeringen in innovatie kunnen vergroten worden niet snel genoeg toegepast;
  • Door de crisis is innovatie bijna synoniem geworden met het vinden van nieuwe manieren van bezuinigen. Innovatie moet ook vooruit kijken en nieuwe waarde creëren;
  • Fundamentele vernieuwing komt over het algemeen niet uit de eigen organisatie, maar van buiten. Voor de buitenwereld is de overheid echter nog steeds een bolwerk;
  • We doen het goed, maar hoe goed doen we het? Wat is de stand van overheidsinnovatie in Nederland en hoe verhouden we ons tot andere landen?


Meerwaarde

De rol van het ‘innovatielab’ zal dan ook zijn om die hiaten in te vullen. Door dergelijke taken op te pakken kan het innovatielab meerwaarde bieden en versterken wat nu al gaande is. Hieronder de ontbrekende bouwstenen waarin een innovatielab kan voorzien:

1. Verbinden en verspreiden van innovaties
Het innovatielab kan dienen als hub voor het verbinden van mensen die werken aan overheidsinnovatie en voor het inzichtelijk maken en uitwisselen van innovaties en voorbeelden. Door verschillende partijen bij elkaar te brengen rond gemeenschappelijke thema’s kunnen krachten worden gebundeld, binnen de overheid, internationaal en met externe partners.

(“Think global, act local, small scale innovations are supported and networked for better up-scaling and diffusion.” EU Innovation Policy Workshop 2009)

2. Attenderen op relevante innovaties
Het innovatielab kan dienen als uitkijkpost voor vernieuwingen die relevant zijn voor overheden (trendwatching) en deze onder de aandacht brengen bij beslissers, beleidsmakers en uitvoerders. Een overheidsinnovatielab heeft kennis van de buitenwereld om vernieuwing binnen te halen en van overheidsorganisaties om ze geïmplementeerd te krijgen.

Gartner Top Predictions 2014:

  • Smart machines will both enhance and threaten the ability of employees to do their jobs;
  • 3D printing will create intellectual property rights risks as well as ethical dilemmas about human transplants;
  • Digital business will open new opportunities for businesses to engage customers, employees and partners in a digitally enabled ecosystem;
  • The Internet of Things will bridge the gap between people and computers in ways both subtle and gross.”

3. Versterken van het innovatieklimaat
Het innovatielab kan dienen als kenniscentrum voor overheidsinnovatie, waar kennis over nieuwe methodes worden verzameld en verspreid (proceskennis, innovatiekunde) en waarvandaan wordt gewerkt aan het vergroten van het innovatieve vermogen van de Nederlands overheid (promotie, bewustmaking).

“Innovation has top-down, horizontal and bottom-up dimensions.” Australian National Audit Office.

4. Aanspreekbaar en meetbaar maken
Het innovatielab kan dienen als aanspreekpunt voor overheidsinnovatie in Nederland, voor strategische afstemming en internationale contacten (bijvoorbeeld de Europese Commissie). Door het innovatieve vermogen van Nederlandse overheidsorganisaties in kaart te brengen kan de sturing worden versterkt en kan worden bijgedragen aan Europese benchmarks (EPSIS).

Europese prijzen voor overheidsinnovatie:

  • European Public Sector Award (EPSA)
  • Prize for Innovation in Public Administration (PIPA)

5. Innovatie toepassen op maatschappelijke problemen
Het innovatielab kan dienen om proactief op zoek te gaan naar maatschappelijke uitdagingen of knelpunten waarbij via innovatiemethodieken oplossingen of kostenbesparingen kunnen worden gevonden (zoals MindLab en het Nudge Team, zie deel 2). Ook kan het lab een platform zijn om kansrijke initiatieven (startups) te versterken en ingang te laten vinden.

“Labs are a flexible way to put a team together with the intention to solve a problem.” EU Innovation Policy Workshop 2009.


Drie scenario’s: welke kies jij?

Door deze bouwstenen op te pakken kan een innovatielab meerwaarde bieden en bijdragen aan de innovatie-infrastructuur van de Nederlandse overheid. Ook binnen een infrastructurele voorziening als een innovatielab zijn er echter verschillende smaken en kleuren denkbaar. Daarom presenteren we drie scenario’s voor het innovatielab. Welke acht jij het meest kansrijk?

1. Een “shared service innovatie” die streeft naar een betere uitwisseling van innovatie tussen overheidsorganisaties, het voorkomen van dubbel werk en een ‘taartpuntenmodel’ waarbij specifieke organisaties samenwerken op thema’s. Daarbij gaat het om open innovatie, dus het delen van uitkomsten, ook met de buitenwereld, zodat innovaties op elkaar voort kunnen bouwen.

Kans: De hervormingsagenda Rijk vraagt om oplossingen om slimmer en goedkoper te werken als overheid en een innovatielab kan bijdragen aan de doelen en projecten uit dat programma.

2. Een “government valley” waarbij de overheid wordt gezien als economische sector. De overheid maakt een belangrijk deel uit van de Nederlandse economie en vertegenwoordigt daarmee een grote markt. Tegelijkertijd vinden start ups en innovatieve bedrijven maar moeilijk een ingang voor hun oplossingen. Door vraag en aanbod beter te verbinden worden zowel innovatie als bedrijvigheid gestimuleerd.

Kans: innovatie wordt in het beleid van EZ en de EU gezien als stimulator van economische groei en de overheid kan daarbij optreden als interessante launching customer.

3. Een “hybride lab” dat zich richt op maatschappelijke uitdagingen en thema’s. In samenwerking met bestaande maatschappelijke initiatieven en de in het kader van de decentralisaties ontstane living labs kunnen partijen bij elkaar worden gebracht om tot oplossingen te komen. Overheden kunnen daardoor aansluiting vinden met kennis en energie in de samenleving en sociale innovatie kan worden verbonden met partners binnen de overheid.

Kans: Kennisland werkt samen met VNG en BZK aan de oprichting van een sociaal lab en is op zoek naar een tegenhanger binnen de overheid om de juiste overheidspartners te vinden.


Conclusie

De Nederlandse overheid is voortdurend op zoek naar vernieuwing en verbetering. Geen gebied of overheidsorganisatie kan er meer aan ontkomen: beleid en uitvoering, handhaving en bedrijfsvoering, processen en dienstverlening, overal worden grote en kleine stappen gezet om bij te tijd te blijven, nieuwe mogelijkheden te benutten en aan te blijven sluiten bij verwachtingen uit de samenleving.

Al die ontwikkelingen staan niet los van elkaar. Innovaties kunnen elkaar versterken. Fundamentele vernieuwing vraagt om samenhang en dus samenwerking, zowel binnen de overheid als bij maatschappelijke vraagstukken. Vandaar dat een infrastructuur van innovatie nodig is. In deze blog hebben we proberen te beschrijven wat er nog ontbreekt aan die infrastructuur en hoe die ingevuld kan worden.

We zijn tot drie scenario’s gekomen waar een innovatielab meerwaarde kan hebben. Welke vind jij het meest kansrijk? We horen graag je reactie!

Davied van Berlo is initiatiefnemer van het netwerk Ambtenaar 2.0 en van Pleio, de samenwerkomgeving van de overheid. Henri Rauch is adviseur bij de Nederlandse en de Europese overheid.

reacties: 11

tags:

  • Henk Bos #

    17 april 2014, 13:12

    Je zal eerst van het behoudende karakter van de overheidsorganisatie afmoeten zien te komen voordat je ook maar kan denken aan innovatie binnen het overheidsapperaat !
    Zie ook de Overheid is ICT ongeschikt www.henkbosweb.nl/ic…

  • Kees Groeneveld #

    17 april 2014, 16:14

    Van belang is dat je doelen scherp gaat stellen: Wat zou je willen bereiken met innovatie: bijvoorbeeld in de lokale overheid wordt jaarlijks 1,2 miljard besteed aan out-of-pocket ICT-kosten. Doelen zou kunnen zijn: Hoe kunnen we effectiever burgers en ondernemers bedienen waarbij we de jaarlijkse IT uitgaven gaan reduceren naar < 50%.

    Wanneer je geen scherpe doelen stelt krijg je ontwikkelingen in de trend “Laat 1.000 bloemen bloeien” (laat allerlei proeftuintjes ontstaan en we zien wel wat er uit komt.) Daar hebben we duur leergeld mee betaald en is niet de richting die we op zouden moeten. Wanneer we innovatie verbinden met kostenbesparingen en een effectievere werkend overheidsapparaat, dan maken we de juiste meters.

    Voorkeur hierbij voor het hybride model omdat we dan innovatieve ontwikkelingen meteen relateren aan actuele maatschappelijke thema’s en ontwikkelingen.

    Kees Groeneveld
    Leveranciersmanagement
    KING gemeenten.

  • Dirk-Jan de Bruijn #

    17 april 2014, 21:45

    Wederom complimenten Henri & Davied voor jullie inspirerende inzichten. Volgens mij heeft innovatie ook veel te maken met ruimte geven. Met het stimuleren van experimenten. Met het out-of-the box denken. Waar zaken als sense of fair of sense of sense of hurry non existent zijn. Waar fouten maken dus mag. Waar een sfeer heerst waar verbeteringen en vernieuwingen worden geapprecieerd. Anders gezegd: met houding & gedrag. Te beginnen in de directiekamer. De vraag is dus of je dat weer apart moet organiseren. In andere vormen. Zou zo maar kunnen dat het nieuwe denken (in horizontale netwerken) minder behoefte heeft aan blauwe structuren of indrukwekkende organogrammmen.

    Beste groet,
    Dirk-Jan

  • Davied #

    18 april 2014, 13:47

    @Henk, dank voor de link. Misschien wil iBestuur je wel als blogger! ;-)

    @Kees, dank voor je reactie! Ik ben het met je eens dat een financiële doelstelling, minimaal om de eigen kosten terug te verdienen, een realistische volgende stap is. Dat geldt overigens voor elk van de drie scenario’s. Als het gaat om het eerste scenario dan zal dat zitten in bijv. ICT-besparingen (open innovatie, etc.), bij scenario 2 in economische groei en slimmer aanbesteden en bij het hybride scenario zal dat in beleidsgelden zitten. Het bewijs daarvoor kan echter pas geleverd worden als je ermee begint …

    @Dirk-Jan, dank voor de complimenten. Uiteraard moet innovatie bij organisaties plaatsvinden en is tevens een cultuurverandering nodig in de directiekamers (zie onze eerdere blogs), maar wij pogen hier te beschrijven wat daarnaast nog nodig is. Bij elk van deze opties gaat het om een verbindende rol in horizontale netwerken, maar welke richting zou jij het meest kansrijk vinden?

  • Bob van Graft SSC ICT Haaglanden #

    22 april 2014, 20:59

    Heren,

    Het is altijd leuk om te schrijven dat de overheid achterblijft op het gebied van innovatie. Ik de twee vorige blogs ook gelezen en wat mij opvalt dat het blijkbaar ontbreekt aan voorbeelden van innovatie in de publieke sector.

    Ik zou wel een lans willen breken voor al die collega’s die werken aan de verbetering en digitalisering van de overheid. Voorbeelden van 3D painting bij de krijgsmacht, nieuwe netwerktechnologien om Veilig PLATO te kunnen werken, weken met Tablets in zorg, onderwijs en andere sectoren. Bekijk ook eens de blogs van Roald Laprerre vanuit EZ en de rol die Nedreland mondiaal in Landbouw speelt.
    Denk ook aan innovaties in de sectoren van RDW, Kadaster, Belastingdienst, Gevangeniswezen, Nationale Politie, etc.

    Zo zijn er 10 tallen innovaties te benoemen. Eens dat ze soms beperkt zichtbaar zijn voor een grote doelgroep, maar ze zijn er zeker.
    Communicatie is derhalve een aspect van aandacht, met deze blog komt dat ook meer op tafel.

    En ja de overheid, heeft net als andere vitale sectoren, te maken met legacy domeinen. Doorontwikkeling blijft het credo.

  • Davied #

    23 april 2014, 08:02

    Bob, dank voor je reactie. Uiteraard gebeurt er enorm veel aan vernieuwing binnen de overheid (ik kom zelf uit de hoek van Roald, weet je nog?). Dat mogen we vaker van de toren blazen en wordt nog veel te weinig zichtbaar gemaakt. Dat hebben we ook proberen te benadrukken in elke aflevering van deze serie. Juist door het beter zichtbaar te maken kunnen we ook weer beter van elkaar leren.

    Het doel van deze blogs was echter niet om te beschrijven wat er al gebeurt, maar om uit te vinden wat daarnaast nog meer zou moeten gebeuren. Het gaat ons nu even niet om wat er goed gaat, maar om wat er nog beter kan. Ik vind dat je daar ook een discussie over moet hebben. Door uit te vogelen welke welke gaten er nog zijn en welke kansen er nog liggen, kunnen we weer verder.

    Ik hoop dus dat je daar ook nog even over mee wil denken. Het zichtbaar maken van wat overal binnen de overheid al gebeurt aan innovatie is inderdaad iets wat beter kan. Zou daar voor jou de nadruk op liggen?

  • Marc Minnee #

    23 april 2014, 09:49

    Ik geloof in een government valley.

  • Jeroen Baltussen #

    23 april 2014, 13:44

    Dank Davied, Henri en ea voor deze blog,

    Heel veel herkenning in wat jullie schrijven. Innovatie komt vaak uit (onverwachte) samenwerking, openheid en vernieuwing op technisch en sociaal/cultureel vlak.
    Misschien bestaat er al een innovatie Lab, waarbij ik wijs op het Platform implementatie Linked Open Data (PiLOD) (zie onder aan voor toelichting).
    Het mooie van deze PiLOD is dat we aan de aanbodzijde de overheden uitdagen en faciliteren met een laagdrempelige (gratis) platform (en kennis), maar tevens ook cases uit praktijk gebruiken om maatschappelijke relevante vraagstukken te adresseren. Daarnaast besteden we ook gericht aandacht aan de ontwikkelaars communinity (hiervoor hebben we de kreet ‘ontwikkelaars vriendelijk’ bedacht)om de jongens met ‘pizza in hun baard’ te stimuleren om apps te maken.
    Het financieringsmodel is daarbij ook simpel. Geen subsidies, maar enkel een beperkt aantal betrokken organisaties (founding fathers) die ieder een beperkt budget (12K euro) beschikbaar stellen. De rest van de inzet bestaat uit bijdrage in natura (tijd en kennis). Gisteren is net de PiLOD verlengd voor de komende drie jaar, zodat continuiteit gewaarborgd is.

    @Kennisland: we nemen als PiLOD graag de uitdaging aan om verder te verbinden met maatschappelijke vraagstukken sociale thema’s.

    @allen: Op dit moment bieden we een gratis service aan overheden of bedrijven om hun dataset via de PiLOD te publiceren als Linked Open Data (http://www.geonovum.nl/onderwerpen/linked-en-open-data/nieuws/mogen-wij-uw-dataset-linked-maken).

    Volgend jaar (na de zomer eigelijk) gaat de Pilod door, maar willen we ons met name laten leiden door (overheids) organisaties die zelf een project willen uitvoeren en gebruik willen maken van het platform, kennis en communicty van de PiLOD.
    Voel je dus uitgenodigd om projecten aan te melden of om andere vormen van samenwerking of synergie te ontdekken.

    Citaal van website: www.pilod.nl/wiki/Pi…
    Hoe breng je aan elkaar gerelateerde openbare gegevens ook echt met elkaar in verbinding? Die vraag brengt een grote groep mensen vanuit het bedrijfsleven, kennisinstituten en de overheid bijeen in de pilot Linked open data. Nadat in 2012/2013 de mogelijkheden voor het prepareren van data, het daadwerkelijke linken van data en het toepassen van linked data zijn onderzocht, is in november 2013 een vervolg van start gegaan: het Platform implementatie Linked Open Data (PiLOD). Focus van het PiLOD ligt op het toepassen en werken met Linked Open Data. Het Platform implementatie Linked Open Data wordt mogelijk gemaakt door de Belastingdienst | DANS | DEN | Forum Standaardisatie | Geonovum | Kadaster | Ministerie I&M | Ministerie BZK | Ordina | Rijkswaterstaat | SLO | TNO.

  • Davied #

    23 april 2014, 18:23

    Jeroen, goed om van je te horen en te zien waar jullie mee bezig zijn. Het lijkt me zeker goed om met jullie initiatieven te verbinden. Ik zal even contact op nemen om weer eens bij te praten.

  • Ben Verleg #

    28 april 2014, 13:40

    Goede serie!
    De scenario’s lijken elkaar niet echt uit te sluiten. Je kan best een hybride lab vormen in de government valley om daar met shared service innovatie aan de slag te gaan. Gewoon doen.
    En even kijken of er ook een Nederlands woord voor te vinden is.

  • Davied #

    28 april 2014, 20:29

    Ben, helemaal waar. Als het gaat om financiering en bestuurlijke inbedding is het echter logisch om te beginnen bij een bestaande opdracht of specifieke insteek. Daar haken we dus eerst aan ;-)

    En voorstellen voor strakke Nederlandse termen zijn zeer welkom!

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.