zoeken binnen de website

Hoogrisicovolle ICT-projecten

Peter Mom

door: Peter Mom | 1 augustus 2012

Minister Spies stuurde onlangs de ‘Rapportage grote en risicovolle ICT-projecten’ naar de Tweede Kamer. Die bevat een schat aan gegevens. Van 49 projecten in 2011 (alweer 5 meer dan in 2010) vind je er kerngegevens, 109 pagina’s vol.

Onlangs?
Ja, 11 juli.

Maar dat had ze 10 mei toch ook al gedaan, als bijlage bij de Jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk, die de Kamer 4 juli heeft besproken?
Klopt.

Waarom stuurde ze het dan nog een keer?
De Kamer had erom gevraagd.

Vraagt de Kamer dan naar iets wat ze al heeft?
Nou nee, twee Kamercommissies hadden gevraagd om een totaaloverzicht van alle lopende ICT-projecten bij de overheid. En Spies schrijft terug dat ze (‘zoals met uw Kamer afgesproken’) jaarlijks rapporteert over ICT-projecten van ministeries, dat ze 10 mei een overzicht heeft gestuurd, dat dat op 4 juli door de Kamer is besproken en dat ze ‘de betreffende bijlage’ bijgaand doet toekomen.

Maar ‘ministeries’ zijn toch niet ‘de overheid’?
Nee, dat weet Spies ook wel. De laatste zin van haar briefje luidt: “Ik beschik niet over een overzicht van ICT-projecten van medeoverheden.”

Minister Spies is verantwoordelijk voor de overheidsdienstverlening en die gaat ervan uit dat burgers helemaal niet willen weten met welke organisatie zij van doen hebben. Het is allemaal één pot nat: de overheid. Zo bezien, en in aanmerking nemend dat informatievoorziening steeds meer in ketens van meerdere organisaties en bestuurslagen wordt ingericht, is dat slotzinnetje van Spies’ briefje wel wat zuinigjes. Zoals ze dat rapport als service nog eens naar de Kamer stuurt had ze als gebaar van klantvriendelijkheid (‘de burger centraal’ / ‘de Kamer centraal’) de vraag best even kunnen forwarden naar VNG, IPO en Unie van Waterschappen. Per slot van rekening is ze ook voorzitter van de bestuurlijke regiegroep voor het NUP.

Wat zou de tijdelijke commissie voor het parlementaire onderzoek ‘ICT-projecten bij de overheid’ ervan vinden? Blijkens het plan van aanpak moet dat onderzoek ook op een aantal cases inzoomen: “De gekozen ICT-projecten zijn ofwel rijksprojecten (inclusief ZBO’s) ofwel projecten van het Rijk in samenwerking met medeoverheden.” De blik verengt zich daar dus niet tot de ministeries.

Zoals gezegd biedt de rapportage over de ministeries meer dan honderd pagina’s informatie. Cijfers over doorlooptijden en kosten(overschrijdingen) staan op één pagina bijeen in een tabel. Gegroepeerd per departement en die dan weer in alfabetische volgorde. Keurig netjes, maar het vereist wel wat inspanning om die gegevens van een pdf in een spreadsheet te krijgen. Toch loont dat de moeite, want dan kun je er na toepassing van enige simpele rekenkundige bewerkingen op verschillende manieren naar kijken. Hieronder enkele observaties uit zo’n spreadsheetbenadering.

  • De ‘initiële schatting’ van de ‘meerjarige kosten’ van de 49 projecten samen beliep 1,9 miljard euro, evenveel als van de 44 in 2010. Maar waar het verschil tussen ‘initiële schatting’ en een latere ‘actuele schatting’ in 2010 nog 584 miljoen bedroeg (+30,5 %), was dat vorig jaar 452 miljoen (+23,1 %). Dat gaat dus vooruit, al worden de kosten niet minder, maar ‘minder meer’ en kosten grote ICT-projecten nog altijd bijna een kwart meer dan begroot. Bovendien lopen projecten door tot 2013, ’14, ‘15 en ’16, de uitkomst van nog eens te actualiseren schattingen is ongewis.
  • Van de verwachte overschrijding met 584 miljoen in 2010 kwam 307 miljoen (52,7 %) voor rekening van het ministerie van Financiën. Voor 2011 gaat het om 218 miljoen (48,2 %). Het project ‘Toeslagen Nieuw’ (de Belastingdienst verzorgt huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag) draagt echter niet bij aan de bescheiden vooruitgang bij Financiën. Bij de start begin 2007 begroot op 56 miljoen, zou het eind 2008 klaar zijn, maar het werd medio 2012, toen een actuele kostenschatting was opgelopen van 206 miljoen in 2010 (+268 %) tot 238 miljoen in 2011 (+325 %). Ruim vier keer zo veel dus als gedacht en het duurde bijna drie keer zo lang. De projectnaam maakt benieuwd naar ‘Toeslagen oud’.
  • Het ministerie van Veiligheid en Justitie (12 projecten tegenover 6 bij Financiën) staat tweede met het overschrijden van de initiële schatting. De projecten waren begroot op 270 miljoen, maar de actuele schatting houdt het nu op 363 miljoen, 34 % meer.
  • Ministeries begroten hun projecten (althans de ‘grote en risicovolle’ waarover hier wordt gerapporteerd) op gemiddeld 18,7 miljoen (EL&I, 5 projecten) tot 63,2 miljoen (SZW, ook 5). Eigenlijk tot 300,7 miljoen, maar die uitschieter veroorzaakte VWS dat daarvoor maar 1 project nodig had: het Elektronisch patiëntendossier. Vergelijking van de rapportages over 2010 en 2011 levert overigens nog een saillant detail op: de initiële kostenschatting was in 2010 233 miljoen en in 2011 301 miljoen. Hoe initieel is initieel? En de actuele schatting kwam in 2010 nog overeen met de initiële, in 2011 was het 305 miljoen. Dat is 1,6 % meer. De vermelding in de rapportage van ‘afgerond’ duidt niet op het kortwieken van cijfers in de decimalen; het EPD-project is klaar. Dat wil zeggen: de Eerste Kamer stak er een stokje voor en de minister is uit de wind. De rapportage vermeldt opgeruimd: “Geschatte levensduur na oplevering: Niet aan de orde, betrokkenheid Minister van VWS afgebouwd.”

De ‘hoogrisico ICT-projecten’ van 2010 heten in 2011 ‘risicovolle ICT-projecten’. Mogelijk om dat ‘hoog’ kwijt te raken, dat staat zo naar, wellicht ook om van het anglicisme af te zijn. Maar dat minister Spies alleen iets kan melden over ministeries, blijft hoogjammer.

Reacties: petermom at ibestuur.nl.

Links naar documenten:

Overzicht grote en risicovolle ICT-projecten 2011

Overzicht grote en hoogrisico ICT-projecten 2010

Peter Mom is freelance journalist met e/i-overheid als specialisatie