zoeken binnen de website

iBestuur in Afrika

Gerard van Oortmerssen

door: Gerard van Oortmerssen | 5 juli 2012

De rol van ICT in het openbaar bestuur van Afrikaanse landen is zoals te verwachten minder ontwikkeld dan in ons land. Er is zeker nog sprake van een ‘digital divide’, met name in rurale gebieden. Maar de ontwikkeling gaat snel en op sommige terreinen lijkt Afrika ons voorbij te kunnen gaan streven.

Gedurende twee weken reis ik door zuidelijk Afrika, met name door Zambia. In deze blog wil ik wat observaties met u delen over de rol van ICT bij het publieke bestuur en in het dagelijkse leven, en een vergelijking met Nederland maken. Achtereenvolgens belicht ik de rol van de overheid bij regulering, toepassing van ICT bij publieke taken, en de rol van ICT in de relatie tussen overheid en burgers.

Over het algemeen worstelen de overheden van Afrikaanse landen met hun rol als regulator van ICT-infrastructuur en diensten. Internet Service Providers en Mobiele operators zijn overwegend in buitenlandse handen en overheden hebben het moeilijk om op niveau tegenspel te leveren aan deze grote en machtige bedrijven. Veel Afrikaanse landen weten geen raad met mogelijkheden zoals VoIP. In Ethiopië is recent een wet van kracht geworden die het gebruik van internet apps zoals Skype verbiedt, op straffe van 15 jaar gevangenis.

Penetratie

Internet penetratie is beperkt, vooral in rurale gebieden, maar de ongelooflijk snelle groei van de mobiele telefoon biedt mogelijkheden voor mobiel internet, ook op het platteland. De snelheden zijn laag, en de kosten hoog. Waar wij gewend zijn aan snelheden van meer dan 10 Mbit/s mat ik op de meeste plaatsen niet meer dan 100 Kbit/s. Het is van groot belang dat deze situatie verbetert. Internet toegang ‘empowert’ mensen en stimuleert ontwikkeling en innovatie. Waar er goede internet toegang is, zien we positieve ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld in Macha, in diep ruraal Zambia (www.machaworks.org).

Zoals te verwachten is, ligt een land als Zambia nog ver achter op Nederland waar het iBestuur betreft. Maar dan verrast het wel dat in de gezondheidszorg van Zambia het EPD is ingevoerd! Veel Zambianen hebben een chipcard met hun medisch dossier op zak. Waar de wet van de remmende voorsprong geen rol speelt kunnen de ontwikkelingen snel gaan. Dat zien we bijvoorbeeld ook op het gebied van mobiel bankieren: in Afrika worden met de mobiele telefoon meer betalingen gedaan dan in de rest van de wereld!

Onderwijs

In het onderwijs is de situatie niet rooskleurig. In ruraal Zambia zien we nog veel scholen zonder electriciteit of fatsoenlijke leermiddelen. Er wordt nauwelijks gebruik gemaakt van ICT en dat geldt zelfs voor de paar universiteiten in het land. Met de opkomst van (mobiel) internet in Zambia is er grote behoefte aan ICT-kennis, maar een ICT-opleiding op universitair niveau ontbreekt. Dat is een groot probleem, maar hier zie ik ook een geweldige kans.

Op korte termijn een universitaire ICT-opleiding van voldoende kwaliteit opzetten zal alleen lukken als er optimaal van de mogelijkheden van e-learning en wereldwijd beschikbare online coarseware gebruik wordt gemaakt. Waar gevestigde universiteiten in de Westerse wereld worstelen met de vraag wat de digitale revolutie voor ze gaat betekenen, zou er in Zambia vanuit een greenfield situatie een prachtig voorbeeld van de ‘universiteit voor de digital age’ kunnen worden gerealiseerd.

Democratie

Wat internet kan betekenen voor de relatie tussen burgers en overheid hebben we recent gezien in Noord-Afrikaanse landen als Egypte en Lybië. Internet kan een verschuiving van de macht veroorzaken, en dat is goed voor democratie maar bedreigend voor een gevestigd regime. Veel regeringen gebruiken dan ook technologie voor censuur en controle over internet. Daartegenover staat het gebruik van sociale media door burgers om het beleid van hun regering aan de kaak te stellen.

In Zambia zijn op 20 september 2011 presidentsverkiezingen gehouden. Daarbij zijn sms en Twitter ingezet als hulpmiddel voor officiele waarnemers en burgers om onregelmatigheden door te geven. Hiervan is op grote schaal gebruik gemaakt. De verkiezingen zijn goed verlopen en resulteerden in een vreedzame overdracht van de macht aan de nieuw gekozen president. Een mooi voorbeeld van bevordering van democratie door inzet van moderne technologie.

Gerard van Oortmerssen is zelfstandig adviseur en bijzonder hoogleraar "evolutie van het Internet" aan de Tilburg University.

tags: ,

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.