zoeken binnen de website

Open data: goudmijn of geldverspilling

Wolfgang Ebbers

door: Wolfgang Ebbers | 12 juli 2012

Open data zijn niet alleen goed voor innovatie, transparantie en efficiëntie van overheden. Ze zijn ook goed voor de economie. Althans, zo zijn de inschattingen. Opvallend bij dat laatste zijn vaak de grote miljardenverschillen tussen het minimale en maximale potentieel.

Terecht dat bijvoorbeeld De Hoog cs. in een recente publicatie stellen: “De economische waarde van data is zeer moeilijk te berekenen”. Dreigt hier een nieuw soort geldverspilling? Waardecreatie is namelijk geen vanzelfsprekendheid. Het vraagt om ondernemerschap: ‘risktaking’ en jarenlang keihard werken. Kun je de weg naar economisch succes inkorten? Hiervoor ben ik gaan praten met onderzoekers Bart van As van Océ en Timber Haaker van Novay, beiden gespecialiseerd in business modelleren.

Business modelleren kwam op in de jaren negentig doordat door ICT en ICT-gedreven diensten het creëren, opslaan en delen van content gemakkelijker en goedkoper werd. Het werd belangijker dan ooit het juiste business model te kiezen: een beschrijving van hoe organisaties waarde willen creëren voor klanten en hoe daaraan te verdienen.
Business model keuzes maken wordt steeds lastiger door het complexe samenspel van eisen, mogelijkheden en snel veranderende omstandigheden. Daarom werkten Bart en Timber in het door de financiële sector meegefinancierde onderzoeksproject Business Model Roadmapping samen met partijen als TU Delft en ABN AMRO aan een nieuwe systematiek van business modellering.

i-mode
Bart en Timber wijzen onmiddellijk op de aanname dat er iemand op open data zit te wachten en dat je voor iemand waarde kunt creëren.

Dat lijkt sterk op de discussie in de mobiele telefonie-industrie van weleer. Denk aan de datadiensten als i-mode, een initiatief dat hard onderuit ging. Pas na de introductie van de smartphone werden mobiele data booming. Voor i-mode was dat te laat. Zo werkt het vaak. Eerst een paar stappen vooruit zetten en pas daarna kan de goudmijn worden ontdekt.

Als we nu stellen dat de open databeweging zijn eerste stappen heeft gezet: hoe kunnen we het dan een duwtje richting de goudmijn geven? Wat zouden jullie met de kennis van nu tegen i-mode hebben gezegd?

We zouden tegen i-mode hetzelfde zeggen als tegen open data, namelijk dat het vanuit aanbod en technologie gedreven is. Het is prima om in de aanvangsfase zo te redeneren. Maar nu wordt het tijd om vanuit de eindgebruikers het business model uit te gaan tekenen, vanuit consumenten of business-to-business klanten.

Vraaggericht
Dat ken ik vanuit overheidsdienstverlening, dat heette daar van aanbodgericht naar vraaggericht. Dat is mede gezien het enorm aantal betrokkenen nogal een inspanning en daarmee een omvangrijke investering. Wie gaat dat betalen? Is er een praktischere, kleinere tussenstap mogelijk?

Wat zou kunnen is dat je de resultaten van alle apps-wedstrijden bijeenraapt en daar de business modellen van analyseert. Waar kan het vanuit het eindgebruikerperspectief beter en wat betekent dat voor de gebruikte datasets? Dat doe je net zo lang tot je de grootste gemene delers ontdekt. Welke datasets moeten op welke kwaliteitsaspecten hoe precies worden verbeterd? Welke sets ontbreken? Hierdoor krijg je zicht op of, waar en hoe de totale open data infrastructuur beter moet om het generieke eindgebruikersperspectief goed te ondersteunen. Hoe beter dat gebeurt, hoe groter het gemak waarmee ondernemers waarde kunnen toevoegen voor hun klanten. En daar zijn we economisch gezien allemaal bij gebaat.

Meer weten over business modelleren? Zie de projectwebsite bij Novay of de business model roadmapping partner Document Services Valley (ondermeer opgericht door Océ, Universiteit Maastricht en Exser). Of neem contact op met Timber Haaker of .

Wolfgang Ebbers is principal advisor bij onderzoeksinstituut Novay

reacties: 2

tags: ,

  • Jene van der Heide; Kadaster #

    12 juli 2012, 16:25

    Twee voorbeelden die voor zichzelf spreken zijn de moeite waard om met dit artikel in het achterhoofd te bekijken:

    youtu.be/URmKRTU

    en

    opencorporates.com/

    Helaas geen nederlands voorbeeld, maar wellicht weet u er een?

  • Erik Romijn #

    13 juli 2012, 10:40

    Ik ben het met je eens dat het heel moeilijk is om te bepalen wat precies de economische waarde van open data is. Het ligt namelijk nog iets complexer dan jij stelt: als ik een app maak waar geen business model achter zit, wil dat niet zeggen dat er geen economische waarde is. Ik ga binnenkort waarschijnlijk een van mijn open data-gebruikende apps als betaalde consultant aanpassen voor een andere organisatie. Kortom, voor mij als app-ontwikkelaar heeft een app zonder business model ook gewoon marketingwaarde.

    Ik denk niet dat je een realistisch beeld krijgt door naar de resultaten van app-wedstrijden tot nu toe kijkt. Ik zie de relatie bij open data tussen de app makers en data-eigenaren als een cyclus. Er kwam eerst wat gammele data naar boven, met allerlei praktische problemen, maar daar zijn toch een aantal mooie apps op gemaakt. Die mooie apps dienen vervolgens weer als input voor de data-eigenaar, want die kan dan laten zien dat als zij investeren in open data, er ook echt mensen zijn die er waarschijnlijk iets moois mee doen. Daardoor kunnen we mooiere data krijgen waarmee we nog mooiere apps maken. En zo gaat het door.

    Het resultaat is dat we nu eigenlijk een ruim jaar bezig zijn met die cyclus. Het begon met een hoop excel-files en eenmalig dumpen van wat data, nu zijn we op een heel wat serieuzer niveau. En nu de data een beetje volwassen begint te worden, is het tijd dat we ook naar zaken als business modellen gaan kijken. Dat zie je bijvoorbeeld in de eisen van een van de laatste wedstrijden, Apps for Amsterdam 2, waarbij de kansen na afloop van de wedstrijd een belangrijk onderdeel vormen.

    Ik ben het helemaal met je eens dat wij, als app makers, vraaggericht moeten werken om succesvolle producten te ontwikkelen. Voorheen hebben we veel “open data-apps” gemaakt: er is open data, laten we het in een app stoppen. Waar we heen moeten voor succesvolle apps is om producten te maken die niet om de data draaien, maar waar de data slechts een van de vele tools is die gebruikt wordt. Naar de data kijken kan wel inspireren om te bedenken welke vragen er zijn.

    Maar laten we ook de waarde van een product zonder business model niet onderschatten. Niet alleen kan daar marketingwaarde in zitten, het kan ook gewoon leuk en inspirerend zijn. Ik gebruik bijvoorbeeld vaak “Gezichten van het rijksmuseum” ( rijksmuseum.ab ) als voorbeeld dat als je data open maakt, iemand daar soms iets creatiefs mee kan doen waar je zelf nooit aan gedacht zou hebben. Zoals hier: gezichtsherkenningssoftware toepassen op alle afbeeldingen van het rijksmuseum, zodat je kan selecteren op schilderijen waarin mensen naar links kijken. Geen business model, wel creatief en inspirerend.

    Voor de helderheid: waar ik over apps spreek, heb ik het niet specifiek over smartphones, maar ook over webapplicaties.

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.