zoeken binnen de website

Wat kost 65 + 1 + 1 + 1 + 2 + 2 … ?

Joost Visser

door: Joost Visser | 20 juli 2012

Vorige week stemde de Eerste Kamer in met het stapsgewijs verhogen van de AOW-leeftijd. In de komende drie jaar wordt de pensioenleeftijd elk jaar met één maand opgetrokken. Daarna gaat het met stapjes van twee en meer maanden per jaar. Uiteindelijk komen we in 2023 uit op een pensioenleeftijd van 67 jaar. Dit alles om de kosten van de vergrijzing op te vangen.

Duidelijke baten. Maar wat zijn de lasten?
Pensioenregelingen worden ondersteund door ICT-systemen. Bij de Belastingdienst. Bij de Sociale Verzekeringsbank. In allerlei overheidssystemen. Maar denk bijvoorbeeld ook aan salarisadministraties bij bedrijven. Wat zou het kosten om die ICT-systemen aan te passen om de nieuwe regeling te ondersteunen?

‘65’

Goede softwareontwikkelaars organiseren de structuur en logica van de programmatuur die ze schrijven op zo’n manier dat toekomstige veranderingen in gebruikersbehoeften met een minimum aan inspanning doorgevoerd kunnen worden. Zouden bovengenoemde systemen zo geschreven zijn dat de benodigde aanpassing beperkt blijft tot het op één locatie wijzigen van het getal ‘65’?

Helaas, dat is niet het geval.
De ervaring leert dat dit soort ogenschijnlijk kleine functionele wijzigingen een lawine van technische aanpassingen met zich mee brengen.

  • Ten eerste komt het getal ‘65’ in de programmatuur van dergelijke systemen typisch niet op één, maar op tientallen locaties voor. Al die locaties moeten worden opgespoord.
  • Ten tweede wordt in de meeste van die locaties een berekening of een vergelijking uitgevoerd waar het getal “65” een onderdeel van is. Die berekeningen en vergelijkingen moeten verfijnd worden (niet alleen gehele jaren, maar ook maanden moeten worden meegenomen en het aantal maanden is daarbij afhankelijk van het huidige kalenderjaar; elders in het systeem zullen aanvullende wijzigingen gemaakt moeten worden om maand-informatie en kalender-informatie lokaal beschikbaar te maken). Het uitvoeren van deze verfijning is een secuur werkje waarbij ook goede programmeurs vaak foutjes maken.
  • Ten derde moet het systeem als geheel opnieuw getest worden om ingeslopen fouten op te sporen of vast te stellen dat de wijzigingen correct zijn doorgevoerd. Hierbij kan niet volstaan worden met het testen van het systeem in situatie “nu”, maar moeten voor elk van de jaren tussen nu en 2023 verschillende scenario’s worden getest.

Kortom, per systeem zullen honderden arbeidsuren geïnvesteerd moeten worden om de gewijzigde pensioenregeling te gaan ondersteunen. Gezien het aantal uitvoeringsinstanties, pensioenfondsen en velerlei andere organisaties die met deze problematiek te maken krijgen zal het totale kostenplaatje op zijn minst enkele tientallen miljoenen euro’s belopen.

ICT-effectrapportage

Zijn deze ICT-kosten meegenomen in de kosten-batenanalyse voor dit wetsvoorstel? Is er bij het ontwerpen van de regeling een kostenvergelijking gemaakt tussen invoering in stapjes van een maand, stapjes van een jaar of alles in één klap?

In 2005 pleitte Bas Linders al voor het invoeren van ICT-effectrapportages om de technische kansen en risico’s van projecten vooraf door onafhankelijke deskundigen in kaart te laten brengen.
Deze toets is er nooit in de bedoelde vorm gekomen.

Het verhogen van de pensioenleeftijd is een concreet voorbeeld dat aantoont dat het toevoegen van een ICT-effectrapportage aan wetsvoorstellen het besluitvormingsproces kan verrijken. Wellicht dat de uitkomst van het aanstaande parlementaire onderzoek naar de ICT-projecten van de overheid alsnog mag leiden tot het invoeren van deze toets?

Prof. dr. ir. Joost Visser is hoogleraar ‘Large Scale Software Systems’ aan de Radboud Universiteit Nijmegen en Hoofd Research bij de Software Improvement Group.

reacties: 1

  • Mariette Lokin #

    26 juli 2012, 16:26

    Hoezeer ik het invoeren van een goede ICT-effectrapportage bij wetgeving ook toejuich, ik denk dat de tientallen miljoenen die eventueel uit het stapsgewijs verhogen van de AOW-leeftijd voortvloeien, wegvallen tegen de miljarden inkomensderving bij een verhoging in één klap of per jaar. En die zijn politiek, juridisch, noch maatschappelijk te ‘verkopen’.
    Ik denk dat we de oplossing voor de kosten van deze wetgeving inderdaad moeten zoeken in het flexibel inrichten van de structuur en logica vna systemen/software om toekomstige wijzigigen te kunnen opvangen. Dus ook niet ‘65’ programmeren, maar T-(maand/geboortejaar). Hoewel ook dat gemakkelijker gezegd is dan gedaan…

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.