zoeken binnen de website

Zinvolle combinatie van gegevens

Carolien Schoenfeld

door: Carolien Schönfeld | 13 september 2012

Er zijn tegenwoordig een groot aantal universitaire en Hogeschoolvakken over informatie en informatiekunde, maar wat is eigenlijk informatie? We leerden op de cursus ‘Gegevens zijn rauwe feiten of symbolen. Gegevens worden pas informatie als de gegevens een betekenis of nieuwswaarde hebben voor de ontvanger’.

Maar op een of andere manier, heeft het woord ‘informatie’ zoveel meer betekenis gekregen sinds de intree van een productiefactor die we vroeger ‘automatisering’ noemden maar die allang geen automatisering meer heet. Het woord ‘ gegeven’ wordt eigenlijk ook niet meer gebruikt, hoewel het indertijd nog een korte tijd een rol speelde want de volledige term was immers ‘ automatisering van de gegevensverwerking’. Maar gegevens zijn inmiddels allang ‘data’ geworden en zowel dataverwerking als informatieverwerking gebeurt tegenwoordig uitsluitend met behulp van ICT, ‘Informatie- en Communicatie Technologie’.

Wat mij nu achteraf verbaast is dat er natuurlijk allang sprake was van gegevens, en van meer of minder zinvolle combinaties van gegevens, vóórdat er sprake was van informatiekunde en informatiewetenschap. Desalniettemin was er geen speciale wetenschap die zich daarmee bezighield. En toch is de ene combinatie van gegevens zinvoller en nuttiger dan de andere.
Op twee momenten werd ik daar onlangs mee geconfronteerd.

Het eerste moment was, toen ik voor de zoveelste keer sinds de vernieuwing van het parcours van de A2 rond Utrecht in de war was over de borden. Vlak voor Utrecht is er een splitsing waar je aan de rechter kant naar Utrecht wordt gewezen en aan de andere kant naar Maastricht en Den Bosch. Maar hoe ga je dan naar Den Haag en Arnhem? Later blijkt, dat je dat langs beide wegen van die splitsing kan doen, dus: niks aan de hand. Evengoed: dat moment van verwarring is verre van plezierig. Ik zou willen weten wat de gedachte is achter deze informatieverschaffing, want ik begrijp hem niet.

Het tweede moment was toen ik een Franse telefoongids inkeek. Ook in Frankrijk is de gele gids gecombineerd met de telefoongids, maar wat heel anders is: op de voorste pagina’s vind je als gebruiker een hele combinatielijst van allerlei nuttige telefoonnummers, helemaal vanuit de gebruiker gedacht: sociale dienst, geestelijke en lichamelijke gezondheidszorg, ondersteuning bij het aanvragen van medische hulpmiddelen, hulp bij huisvesting, belastingtelefoon en ga zo maar door. Het Franse telefoonboek ziet dus kans om gegevens tot zinvollere informatie te verwerken dan het Nederlandse. Ook al komt er geen ICT aan te pas om gegevens te verwerken, toch zou je dergelijk soort gegevens met succes ‘ informatiekundiger’ kunnen benaderen, zodat ze op een zinvollere manier tot informatie gecombineerd worden. Met andere woorden: waarom is informatiekunde dan toch zo verbonden met ICT?

Carolien Schönfeld heeft een lange loopbaan bij de overheid als auditor en ICT-leidinggevende achter de rug; zij is nu ZZP-er en publiciste

reacties: 5

tags: ,

  • Jan van Til (Information Roundabout) #

    13 september 2012, 21:36

    In het boek “De informatie-architect” (Van Rees/Wisse, 1995, Kluwer Bedrijfswetenschappen) staat op p.96 te lezen: “Natuurlijk hebben informatica en informatiekunde van alles met elkaar te maken. Het laatste, informatiekunde dus, ontstond als apart vak vooral uit het eerste. Pas toen informatietechnologie op een bepaalde schaal toegepast werd, brak behoefte aan en besef van een ruimere zienswijze door. Vergelijk dat met verkeerskunde. Dat is in precies dezelfde volgorde voortgekomen uit onder andere de autotechniek. Met weinig auto’s is er geen behoefte verkeer expliciet te regelen. Zodra het er meer zijn, blijkt de kunde van hun samenhangende toepassing onontbeerlijk.”

    Van Rees en Wisse begrepen toen al dat de nieuwe wereld, die ontstaan was als gevolg van het enorme succes van/met ICT, een geheel nieuwe en ook ruimere kijk op ‘de dingen’ vereist. Naast het vak Informatica was het – toen al – de hoogste tijd om ruimte te maken voor het vak Informatiekunde – niet in plaats van, maar náást het vak Informatica.

    Al in 2008, zo’n 15 jaar later, is de vergelijking met verkeerskunde nog altijd actueel, zij het dat het hoofdtoneel al wel drastisch aan het veranderen was en is (2012). Naast, zeg maar even, ‘traditionele’ Informatiekunde dat primair gericht is op de enkele organisatie en haar informatievoorziening, is nu ook dringend serieuze aandacht nodig voor informatie-infrastructuur en alles wat daarbij, zowel materieel als immaterieel, komt kijken. Dat is het nieuwe en alweer ruimere vakgebied van de Civiele Informatiekunde (zie bijvoorbeeld: www.informationdynam…). Civiele Informatiekunde roept als aparte Informatiekunde al sinds 2006 om Modern Informatieverkeer (zie bijvoorbeeld: www.forumstandaardis…). En ook hier geldt weer: niet in plaats van, maar náást de ‘traditionele’ Informatiekunde.

    Civiele Informatiekunde breekt als het ware dóór de informatievoorzienings-barrière van de enkele organisatie heen. En dat is ook wel logisch. Want als gevolg van de enorm hoge doordringingsgraad van digitale netwerktechnologie (Internet) raken veel van onze traditionele leef- en werkverbanden door en door vernetwerkt en veranderen daarmee in kwalitatieve zin. De relatief statische communicatieketens van ‘weleer’ verliezen hun primaire rol in toenemende mate aan vluchtige communicatieketens over sterk wisselende configuraties van netwerkknooppunten. Een heuse netwerkmaatschappij diende en dient zich aan.

    Pas wanneer Civiele Informatiekunde naast Informatiekunde en Informatiekunde naast Informatica in evenwichtige balans gaan gedijen…, overkomen “Zinvolle combinatie[s] van gegevens” ons niet langer bij toeval, maar ontstaan ze systematisch.

  • ad van Heijst, VHIC #

    16 september 2012, 08:45

    Waar het om gaat? design. Denken vanuit de gebruiker.

  • H.J. van Til (Information Roundabout) #

    16 september 2012, 15:03

    Wie (alleen maar/in hoofdzaak) denkt/designed vanuit de gebruiker (en zijn/haar individuele belangen)… blijft in feite genoegen nemen met Informatica… die komt nooit tot Informatiekunde… die komt al helemaal nooit tot Civiele Informatiekunde.

    Wie genoegen neemt met/blijft hangen in het individuele belang van een enkele gebruiker, krijgt nooit zicht op het Algemeen/Algemenere Belang ten behoeve van vele enkele gebruikers.

    Waar het om draait is dat het omdraait!

  • Mariette Lokin #

    21 september 2012, 07:50

    Ik denk dat elke taal een ‘zinvolle combinatie van gegevens’ is die ons ondersteunt om met elkaar om te gaan, of dat nu via een machine, een stuk papier of een gesprek is. En al die omgangsvormen vergen regels, afspraken en conventies. Soms noemen we die informatiekunde, soms linguïstiek, soms zelfs wetgevingstechniek.
    Dat informatiekunde louter wordt gekoppeld aan ICT lijkt me dus idd. onterecht.

  • H.J. van Til #

    21 september 2012, 12:36

    Ik denk… dat elke taal ruimte biedt voor het maken van een veelheid aan “zinvolle combinatie[s] van gegevens”. Die combinaties zijn echter niet als vanzelf voorhanden; ze moeten gemáákt worden. En de specifieke combinaties die iemand (in tijd en ruimte) maakt/wil maken, zijn afhankelijk van zijn/haar motieven/belangen (en natuurlijk ook van de relevante samenlevingskaders voor de diverse personenverbanden waarvan iemand deel uitmaakt).

    Ik denk… dat de verschillen tussen enerzijds menselijke betekenisgeving-aan-informatie annex handelen-ermee en anderzijds machinale gegevensverwerking extreem groot zijn; ja, zelfs kwalitatief van aard zijn (de digitale sfeer laat bijvoorbeeld enorme beperkingen zien t.o.v. het menselijke sfeer).
    Ik denk… dat verreweg de meeste mensen zich van die beperkingen niet of nauwelijks bewust zijn. Prima, het is hun vak ook niet!
    Ik denk… dat verreweg de meeste informatici zich van die beperkingen niet of nauwelijks bewust zijn. Dat is niet alleen een groot, maar ook een sterk groeiend probleem: zo’n beetje alles is vandaag de dag – let op – digitaal met al het andere verbonden; ‘dankzij’ de gigantische omvang van digitale informatie-uitwisseling lopen betekenissen onopgemerkt ‘dwars’ door elkaar heen; van de resultaten kunnen steeds minder mensen nog snel de juiste/bedoelde chocola maken. Verreweg de meeste mensen verwachten domweg van informatici dat ze goede systemen leveren die met informatie werken zoals zijzelf met informatie werken. En dat is niet zo.

    Ik denk… dat daar een groot probleem ligt. Een probleem dat vrijwel niemand ziet. De informaticus houdt zich primair bezig met de technische (individuele) hulpmiddelen ter ondersteuning van mens/burger-gedrag. De (civiel) informatiekundige kijkt breder, kijkt primair naar samenhangende toepassing van al die hulpmiddelen en houdt zich primair bezig met informatie-in-systeem-en-organistie-overschrijdende-samenhang-en-wat-die-voor-een-mens/burger-betekent-en-zo-door-naar-zijn/haar-gedrag ermee/erdoor.

    Ik denk… dat we een stap verder zijn als we dat probleem onder ogen zien en oplossen. Dan ontstaan “zinvolle combinatie[s] van gegevens” niet langer bij toeval, maar systematisch of, zo u wilt, stelselmatig.

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.