Glas is het nieuwe gas

door: Chris Verhoef, 3 april 2014

Kleine scholen en lokale zorg worden wegbezuinigd. Buurtwinkels en bankfilialen verdwijnen. Dit kan allemaal worden opgevangen via breedband. Precisielandbouw, melkrobots, allemaal mooi en prachtig. Maar het gaat niet werken met boerenbandbreedte.

Prof. Chris Verhoef

Er zijn nog steeds woningen niet aangesloten op het gasnet, en als het aan de Groningers ligt is dat binnenkort helemaal niet meer nodig. Toch is het van groot belang dat nutsvoorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn. Iedereen heeft elektriciteit, telefoon en water. De nieuwe nutsvoorziening die zich momenteel aandient heet breedbandinternet. Radio, tv, telefoon, internet, het wordt allemaal mogelijk gemaakt door glasvezelkabels. Maar wie legt dat aan? De markt, hoor ik de overheid al zeggen.

Nu ben ik niet tegen marktwerking, maar als ik Adam Smiths boek the Wealth of Nations goed begrepen heb, zijn er voorzieningen waarvoor de overheid aan de lat staat. Smith’s navolgers illustreerden dat met de businesscase van de vuurtoren. Elke schipper wil graag een vuurtoren, maar niemand kan er individueel voor betalen. Bij gebrek aan een afrekenmodel is de overheid aan zet als initiator.
Net als bij gas is het nooit rendabel om in rurale gebieden glas in de grond te werken. Dertig euro de meter is niets. Ik zag een berekening voor Zevenhuizen waarin ongeveer 1,7 miljoen euro voor het aansluiten van 750 huishoudens door de bewoners zelf moest worden opgebracht. Als iedereen meedeed zat het op een kleine 2000 euro, maar als slechts de helft meedeed werd het al 4000 euro. Kortom, dit lijkt verdacht veel op de businesscase van de vuurtoren.

Breedband is allang geen luxe meer. Kleine scholen en lokale zorg worden wegbezuinigd. Buurtwinkels en bankfilialen verdwijnen. Dit kan allemaal worden opgevangen via breedband. Precisielandbouw, melkrobots, allemaal mooi en prachtig. Maar het gaat niet werken met boerenbandbreedte. Aanleg van glasvezel vergt een flinke investering, maar het afrekenmodel rammelt.
In Nederland zien we op dit punt beweging: in dagblad Trouw stond onlangs een mooi verhaal over petities, coöperaties, zelf sleuven graven en kennis bundelen zodat het wiel niet elke keer opnieuw hoeft te worden uitgevonden. Inderdaad!

Hoe lossen ze dat op in andere landen? Met bovengrondse glasvezel, aldus de beyond broadband cooperation in Engeland. Hoogspanningsmasten blijken veelal glasvezel te bevatten om de eigen installaties aan te sturen. Deze dark fiber kan fungeren als de backbone. Vervolgens worden de bovengrondse elektriciteitsleidingen naar de huizen toe gebruikt voor lokale distributie.
Je kunt er een kabel bijhangen met alleen glasvezel. Maar als de bovengrondse leidingen toch al aan onderhoud toe waren, kun je ook een elektriciteitskabel nemen met glasvezel erin. Er zijn ook technieken waarmee glasvezel om leidingen heen gewikkeld wordt. Kortom een hele wetenschap op zich voor economischer te leggen glasvezel.
Of neem het riool. In Bournemouth was het plan om 100 Mb/s uit de wc te laten komen. Dat project is on-hold wegens allerlei niet-technische problemen.

Iedereen aan het glas vergt initiëren, organiseren en investeren. Voor individuelen en private partijen is dit te groot. Leest u Adam Smith er maar op na.

Chris Verhoef is hoogleraar informatica aan de VU en wetenschappelijk adviseur voor overheid en bedrijfsleven.

reacties: 2

iBestuur Magazine 10

tags: , ,

- - - - -

  1. Rene Veldwijk #

    22 april 2014, 18:56

    Ik heb The Wealth of Nations er even op nageslagen maar ik vind zo snel geen houvast, anders dan dat Smith (grondlegger v/d economische wetenschap) wel erkent dat de vrije markt (‘invisible hand’) niet alles kan regelen.

    De vuurtoren casus komt van navolgers van smith. Die spreken tegenwoordig van ‘collectieve goederen’. De vuurtoren (en het leger, snelwegen etc. zijn collectieve goederen. Verhoefs breedband niet. Lees maar: nl.wikipedia.org/wik…

    Als de overheid net als Verhoef (en ondergetekende) vindt dat het schadelijk is wanneer alleen stedelingen breedband internet hebben, dan is de aangewezen weg in lijn met Adam Smith en diens navolgers dat de overheid ofwel als wetger eisen aan leveranciers kan stellen (vgl. de verplichting van PostNL om overal in NL te leveren) of kan werken met heffingen en subsidies.

    Het is uitermate onverstandig wanneer de overheid niet-collectieve goederen zelf gaat aanbieden. Dat vermoordt de markt, leidt tot hoge kosten en leidt in markten die onderhevig zijn aan snelle technologische vooruitgang tot producten die heel snel zijn achterhaald.

    Nog een gedachte: er ligt op de meest rurale plekken in NL soms al infrastructuur voor het grijpen waar de gemiddelde stedeling alleen maar van kan dromen, bijv. de Lofar infrastructuur (www.lofar.nl), een prachtig collectief goed met een data superhighway die vraagt om co-gebruik door de markt. De ongelijkheid die dit oplevert is overigens economisch gezien een voordeel omdat het leidt tot plekken waar bedrijvigheid zich concentreert. Denk Silicon Valley of het Westland.

    De overheid moet zich om al dit soort redenen beperken tot minimum eisen voor bandbreedte, liefst via wetgeving, desnoods via heffingen en subsidies maar nooit, nooit zelf in de rol van productaanbieder gaan zitten.

    Dit is het mainstream economische verhaal. Er is ook een technisch verhaal. Aardig dat Verhoef vrijdag in de Kamer vragen over faal-ICT projecten mag beantwoorden. Laat nou een van die projecten C2000 zijn, een poging om een landelijk dekkende infrastructuur voor de zwaailichtsector op te zetten. I rest my case.

    - - - - -

  2. jan willem duijzer #

    23 april 2014, 10:57

    Interessant artikel Chris. Ik blijf even weg van de (ideologische)discussie over wat nou precies collectieve goederen zijn en wat niet. Feit is dat de aanleg van de gewenste snelle en open (glasvezel)infrastructuur in NL niet erg hard gaat. Het stagneert niet alleen in rurale gebieden, maar ook in de grootstedelijke gebieden, waar de aanleg eveneens duur is. Ook commercieel succes van providers die hun diensten op glasvezel aanbieden is in de steden zwaarbevochten, met name door de concurrentie met UPC en Ziggo, grappig genoeg de exclusieve exploitanten van de oude publieke netten…
    Wat mij betreft is er reden genoeg om na te denken hoe de aanleg van een open glasvezelnetwerk (door de overheid) gestimuleerd zou kunnen worden. De huidige en toekomstige consumenten van TV- en internetdiensten zouden daar zeker blij mee zijn. Mijn droom is dat UPC en Ziggo in de toekomst hun diensten ook op (open) glasvezel gaan aanbieden :-).

    - - - - -

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie.