zoeken binnen de website

Datageklungel

Lisette Kalshoven

door: Lisette Kalshoven | 20 februari 2020

Wie krijgt toegang tot welke kennis, informatie en uitvindingen? Dit organiseren we onder de paraplu ‘intellectueel eigendom’ (IE). Zaken als auteursrecht (op creatieve werken) en patenten (technologische innovaties) vallen in deze categorie. Toegang tot informatie is belangrijk voor onze maatschappij, maar dat hoef ik niet te vertellen. We bouwen op elkaars kennis, delen culturele werken en raken geïnspireerd. We maken van kennis gebruik om maatschappelijke vraagstukken inzichtelijk te maken én om nieuwe bedrijven te starten.

Zelf ben ik van ‘open, tenzij’ – laten we vooral zoveel mogelijk kennis en creativiteit van overheidswerken delen, tenzij dat om een belangrijke reden niet kan of niet mag.

De Nederlandse overheid lijkt ook van deze school te zijn. In principe is alles openbaar en herbruikbaar, tenzij dat om een specifieke reden niet kan. Dit ligt vast in de huidige Wet openbaarheid van bestuur (Wob), de Wet hergebruik open overheid (Who) en de toekomstige Wet open overheid (Woo):

“Een bestuursorgaan verstrekt bij de uitvoering van zijn taak, onverminderd het elders bij wet bepaalde, informatie overeenkomstig deze wet en gaat daarbij uit van het algemeen belang van openbaarheid van informatie.” (artikel 2.1 Wob)

Daarom irriteert het me zo dat de overheid dit zelf niet goed toepast. Twee voorbeelden.

Auteursrecht claimen op feiten

Op data.overheid.nl verzamelt de Rijksoverheid (open) datasets van verschillende overheden. Waarvoor hulde. Over het algemeen bestaan de data uit feitelijke informatie. Denk aan geografische locaties van bomen en lantaarnpalen, resultaat van onderzoek naar samenstelling van huishoudens, meetresultaten van luchtvervuiling, dat soort werk.

Toch claimen overheden auteursrecht op deze feiten. Maar: Feiten hebben helemaal geen auteursrecht en zouden vrij moeten zijn voor hergebruik voor iedereen zonder beperkingen. Auteursrecht claimen op feiten is alsof ik als eerste opsta in Nederland en zeg ‘het regent’ en dat de volgende die opstaat aan mij toestemming moet vragen voordat zij ook mogen zeggen dat het regent. Of tot zeventig jaar na mijn dood moeten wachten totdat ze mogen zeggen dat het regent.

Toch staan er bijna 6500 datasets op data.overheid.nl met beperkingen voor hergebruik op basis van het auteursrecht.

Je eigen ransomware organiseren met inkoopvoorwaarden

Een gemeente wees ons Wob-verzoek naar een databank van die gemeente af, vanwege ‘auteursrecht van derden’. Dat leek onwaarschijnlijk als gegronde reden van afwijzen, omdat de ‘derde’ in dit verzoek niet iemand was die de databank vulde voor de gemeente, maar de softwareleverancier. Het bleek dat de leverancier in kwestie had opgenomen in de overeenkomst dat alle intellectueel eigendomsrechten waar mogelijk bij hen zouden komen te liggen. Delen van de informatie mocht alleen met expliciete toestemming van de leverancier. De leverancier liet het woord ‘rechtszaak’ vallen bij de gemeente, mochten ze aan ons Wob-verzoek voldoen. Ze waren bang dat wij een concurrent waren op het gebied van dit soort software aanbieden aan gemeenten. De gemeente in kwestie, die niet zat te wachten op een rechtszaak, wees ons verzoek dus maar af.

Overheden: denk na over intellectueel eigendom wanneer je in zee gaat met softwareleveranciers. Wanneer er dergelijke clausules in overeenkomsten staat organiseer je eigenlijk een ‘ransomware’-situatie. Want wat doe je als je ooit wil overstappen van leverancier? Veel geld betalen om ‘je eigen’ data uit die systemen te krijgen. Daarom: blijf baas van je data, en geef het daarna waar mogelijk vrij.

Hierboven schetste ik twee voorbeelden van waar het mis gaat. We hebben het dan nog niet gehad over gekke beperkingen die de Tweede Kamer legt op het hergebruik van opnames van debatten, over organisaties die vergeten dat ZZP’ers een andere auteursrechtelijke status hebben dan werknemers, noch over nodeloos auteursrecht dat wordt geclaimd door overheidsorganisaties op onderzoeksrapporten.

Veel overheden hebben geen specialisten op intellectueel eigendom in dienst. Dat is ook vaak niet nodig. Als er maar gebruik wordt gemaakt van handige modelovereenkomsten. Wees scherp op teksten als ‘tenzij anders overeengekomen’. Kom overeen dat data-eigenaarschap bij de overheid ligt, en dat die waar mogelijk gedeeld wordt als open data. Dan kan de softwareleverancier het trouwens ook gebruiken voor data-analyse.

Andere voorbeelden van geklungel met intellectueel eigendom bij de overheid? Of juist inspirerende voorbeelden waar het wel goed gaat? Ik hoor graag van je.

Lisette Kalshoven is Senior Project Manager bij de Open State Foundation

reacties: 5

tags: , ,

  • Paul Oude Luttighuis #

    20 februari 2020, 12:02

    Beste Lisette,
    Hoezeer ik met jou ook voor “open, tenzij” ben, gaat m.i. je kritiek op het claimen van auteursrecht op feiten niet op. Ik weet wel dat informatici vaak de term “feit” gebruiken waar ze eigenlijk “claim” bedoelen, maar het enige dat een feit is, als gezegd wordt dat het regent, is: dat gezegd wordt dat het regent. En daar komt toch weer die auteur tevoorschijn. Je moet informatie nooit vereenzelvigen met wat die informatie claimt. Die levensgevaarlijke route heeft ons al fake news gebracht en nog veel meer ellende. Ik wil kunnen weten wie ik op de informatie kan aanspreken. Ook als het regent.
    Hartelijke groet, Paul Oude Luttighuis

  • Vincent Hoek #

    20 februari 2020, 12:17

    Open/tenzij is natuurlijk prachtig als we Karl Poppers Open Samenleving willen behouden (en dat willen wij, want dat staat in de Grondwet).
    De consequentie is echter wel dat de Staat dan ook doordrongen moet zijn hoe ‘tenzij’ ingevuld moet gaan worden. Namelijk: privacy en VIRBI gevoelige gegevens moet je dan ook helder weten te vinden. Dit vereist Data Governance en dat vereist oa een hoogwaardig portfolio inzicht. Anders weet je niet waar je data staan (liefst real time) alsmede de duiding van wet- en regelgeving in termen van actoren met rechten/plichten (moet je iets of mag je iets). Dit laatste is tegenwoordig uitstekend haalbaar met de Calculemus/FLINT aanpak. Wat nog niet handig is, is dat Ministeries nog altijd verticaal verantwoordelijk zijn voor hun IT, terwijl de data horizontaal over organisaties gedeeld moeten worden om effectief te zijn. Zeker niet in het licht van de volledige datavoortbrengingsketen verantwoordelijkheid van de bestuurders. Er is dus nog veel te doen, maar wij zijn ook ooit van zeilboten (geen vuur op een schip), naar stoomboten (juist vuur op je schip) geëvolueerd, dus van applicatie- en content-centrische word/pdf/digidoc naar data- en context centrische oplossingen gaat ook lukken. Kritische opmerkingen helpen daarbij.

  • Lex Slaghuis #

    21 februari 2020, 09:05

    @Paul

    Het weergeven van feiten als uitspraken die alsnog onder auteursrecht zouden vallen is voor mij nieuw. Heb je een link naar een position paper of een juridische uitspraak?

  • Maarten Zeinstra (IP Squared) #

    21 februari 2020, 14:01

    @Paul

    De wet maakt geen onderscheid tussen claims en feiten. Om te kijken wat wel en wat niet auteursrechtelijke bescherming krijgt moeten we naar de auteurswet kijken. Daar zien we in artikel 10 (De werken, waarop auteursrecht bestaat) het woord claim niet voorkomen. Dus het is geen categorie waarop je bescherming kan claimen (pun intended).

    Je kan ook naar de drempel van het verkrijgen van auteursrecht kijken. Dan komen we uit bij de beroemde InfoPaq (C-5/08) rechtszaak van het Europese Hof van Justitie kijken. Waar we in §37 lezen dat het auteursrecht slechts geldt op materiaal “dat oorspronkelijk is in die zin dat het gaat om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan”.

    het vergaren van informatie, bijvoorbeeld waterstanden, de locatie van bomen, wegen, e.d. zijn niet oorspronkelijk in die dan het gaat om een eigen intellectuele schepping.

    Kortom, feiten en claims zijn niet auteursrechtelijk te beschermen, ze zijn geen eigen intellectuele schepping.

  • Paul Oude Luttighuis #

    27 februari 2020, 20:58

    @Lex, @Maarten, Het ging me er niet om die zogenoemde feiten onder het auteursrecht te brengen. Het ging me er wel om dat elk zogenoemd feit een auteur heeft. En dat de omgang met die zogenoemde feiten dat niet zou moeten ontkennen. Voor zover ik weet kent de wet helemaal geen feitbegrip als zodanig en zou dus niet geclaimd moeten worden dat de wet geen onderscheid maakt tussen claim en feit. Een strafbaar feit kent de wet bijvoorbeeld wel, maar zelfs dat moet eerst maar eens bewezen voordat die tot vervolging leidt. En zelfs die bewijzen hebben weer auteurs.
    Elk feit wordt vastgesteld. Elk bewijs wordt bewezen. Elk gegeven wordt gegeven.
    Dat geen enkele informatie definitief objectief is, is een feit (;-) van taal zelf, van informatie zelf. Wat de wet daar ook van moge vinden. En omdat informatie tegenwoordig zo makkelijk rondgaat en gestapeld wordt, is het onverstandig dat te negeren. Ik wens (toekomstige) wetgeving daarom de wijsheid niet in de valkuil van objectiviteit te vallen. Maar steeds de rol, de rechten en de plichten van deze “auteurs” in het vizier te houden. Ook al is dat niet met het huidige auteursrecht.

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.