zoeken binnen de website

Betekenisvolle transparantie

Arjan Widlak

door: Arjan Widlak | 30 oktober 2019

Meer transparantie, denken we vaak, leidt tot positieve effecten als meer vertrouwen, democratie of keuzevrijheid. En transparantie vatten we vaak op als meer informatie.

Je ziet dat mooi als je post krijgt van de overheid. Op de achterkant van een besluit over de kinderopvangtoeslag of de onroerende-zaakbelasting staan hele stukken tekst. Dat is de informatie die tot meer transparantie moet leiden. De lettertjes zijn wat kleiner, zodat er meer transparantie op een pagina past. Belangrijk, want je hebt maar zes weken om bezwaar te maken als de overheid een besluit neemt. Anders staat het besluit vast. Staat ook in die kleine lettertjes.

De rubriek Digitaal verdwaald toont opzienbarende en frustrerende ervaringen in de digitale wereld. Zelf een ervaring gehad? Mail ons!

Is dat nu wat leidt tot meer gerechtvaardigd vertrouwen? Daar kun je aan twijfelen. Teveel of selecte informatie doet dat niet. Informatie moet inzicht en overzicht geven om betekenisvol te zijn, zodat je besluiten kunt nemen of handelen. Maar welke informatie is dat in een concreet geval?

Iets dat je steeds terugziet als het mis gaat, biedt daarvoor een aangrijpingspunt. Gwendolyne Santos procedeerde tegen de Belastingdienst die haar zorgtoeslag had teruggevorderd. Dit gebeurde op basis van signalen verkregen met big data. Later, in de rechtszaak, moest de Belastingdienst dit onderbouwen op basis van feitelijke gegevens. Gwendolyne won, maar zonder dat duidelijk wordt op basis van welke gegevens ze eigenlijk van fraude werd verdacht. Het is dan ook begrijpelijk dat de rechter zegt dat de Belastingdienst haar dossier openbaar moet maken. Maar niet alleen omdat er mogelijk sprake is van etnisch profileren. We willen áltijd weten wat de gegevens zijn op basis waarvan een besluit wordt genomen. Een zinvol gesprek is onmogelijk zonder gedeeld beeld van de feiten. En een gedeeld beeld van de feiten krijg je niet zonder dat duidelijk wordt waar de gegevens vandaan komen.

Hetzelfde zie je in eenvoudige situaties, zoals je gemeentelijke belastingen, waar het gaat om heldere feiten uit een basisregister. Ook daar staat precies die informatie – welke gegevens, van welke organisatie en wanneer verkregen – niet in het besluit. Maar dat is wat je nodig hebt om de feiten te kunnen controleren, om succesvol bezwaar maken en om een fout bij de bron te kunnen corrigeren. Want een onjuist besluit is doorgaans slechts een symptoom van een dieper liggende registratiefout. Een fout die bij een andere organisatie kan liggen en kan leiden tot meer onjuiste besluiten.

Betekenisvolle transparantie in deze concrete zin, vraagt wat van de overheid. Maar daar krijgt ze ook wat voor terug. Voor wat, hoort wat. De overheid wil zekerheid, na zes weken staat een besluit vast. Daar hoort – net zo hard en afdwingbaar – betekenisvolle transparantie bij. En misschien kunnen we überhaupt wat meer zekerheden geven aan burgers bij toeslagen, dan alleen meer informatie. Helpt ook bij gerechtvaardigd vertrouwen.

Arjan Widlak is directeur en onderzoeker bij Stichting Kafkabrigade, een organisatie die onnodige bureaucratie opspoort en oplost. Arjan publiceert regelmatig over de impact van informatietechnologie op het openbaar bestuur.

Deze bijdrage is eerder (7 september 2019) geplaatst in Het Financieele Dagblad

tags: , , ,

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.