zoeken binnen de website

Van verticale pijlers naar horizontale domeinen

Dirk-Jan de Bruijn

door: Dirk-Jan de Bruijn | 27 augustus 2014

We weten het allemaal: als je een organisatie inricht, dan kun je kiezen uit vier verschillende inrichtingsprincipes: geografisch (binnenlandse zaken, buitenlandse zaken), functioneel (inkoop, verkoop, productie), product of dienst (consultancy, accountancy, juridische dienstverlening) of markt (zorg, onderwijs, openbaar bestuur).

Omdat iedere structuur z’n beperkingen kent, zijn we in de loop der jaren gaan werken met integrale portefeuilles of met proceseigenaren. Om zo de overall regie en onderlinge samenhang op specifieke onderwerpen of end-to-end processen te borgen. Gericht op het maximaal creëren van waarde voor eindgebruiker of afnemer. Zonder overigens te interfereren met de bestaande verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Gewoon heel huiselijk. Je zou je dus kunnen voorstellen dat die ervaring ook verankerd is in de wijze waarop we onze overheid hebben georganiseerd. Op microniveau is dat inderdaad het geval. Maar hoe zit dat eigenlijk op macroniveau? Met de op handen zijnde transformatie van verticale pijlers (vakgebied) naar horizontale domeinen (maatschappelijk vraagstuk) als onderdeel van de zo bejubelde participatiemaatschappij geen verkeerde vraag, lijkt me zo.

Laten we dat eens toetsen aan de hand van een voorbeeld: de levensloop van een willekeurige burger. Je wordt geboren en krijgt via SVB kinderbijslag. Als je gaat studeren komt de DUO in beeld voor je stufi. Ga je werken en genereer je inkomen, dan doe je zaken met de Belastingdienst. Baan kwijt? Dan is UWV je partner in crime. Pensioen: dan komt de SVB weer om de hoek kijken. Logisch dus dat deze vier grote uitvoeringsorganisaties elkaar hebben gevonden. En dat ze op verschillende manieren intensief samenwerken. In de vorm van kenniscentra (op bijvoorbeeld onderwerpen als buitenlandse uitvoering, cyber crime en fraudebestrijding) en middels een scala aan verbetertrajecten (zoals harmonisering begrippen, één bankrekeningnummer en toepassing business rule management). Passend in de concernbenadering waarin sterk wordt gestuurd op onderlinge complementariteit en synergie.

Maar interessant is – in navolging van de filosofie achter het begrip proceseigenaar – de vraag wie nou écht in charge is op dit inkomensgerelateerde domein. Want als je goed kijkt zie je dat er minstens drie ministers (SZW, OC&W en Financiën) verantwoordelijk zijn, waarbij we het coördinerende BZK voor het gemak even buiten beschouwing laten. De vraag is dus aan welke tafel de regie en samenhang plaatsvindt op zowel rol (niet alleen uitvoering, maar ook beleid en wetgeving, en daarmee ook politiek) als domein (keten inkomensondersteuning). Om zo te komen tot effectieve gemeenschappelijke uitvoering vanuit één gezichtspunt. Zonder dat afzonderlijke verticale pijlers eigen agenda’s hebben, met gevaar van suboptimalisatie. En zonder het klassieke ‘watervalmanagement’ waarbij iedere schakel in de keten iets nieuws bedenkt om het daarna snel over de bekende heg te kieperen. Opdat de uitvoering – als laatste compartiment in de keten – letterlijk met de handen in het haar zit. Zeker in combinatie met forse taakstellingen – die allemaal by the way al keurig zijn ingeboekt – , ingewikkelde wet- en regelgeving én resten van verouderde inflexibele ICT systemen. Ga er maar aanstaan!

De vreemdelingenketen heeft dat simpel opgelost. Daar is een leidende tafel geïnitieerd waarbij alle verantwoordelijken die actief zijn in deze keten (niet alleen de hoogste beleidsbazen, maar ook de CEO’s van de uitvoeringsorganisaties als COA, IND en DT&V) met elkaar hebben geïnvesteerd om te komen tot één gemeenschappelijke agenda. Om zo niet alleen met elkaar te werken aan de problemen van vandaag maar tegelijkertijd beelden te concretiseren van hoe dit domein er straks uit moet zien. Om zo op gelijkwaardige wijze – ieder vanuit eigen rol en verantwoordelijkheid – te werken aan de implementatie van die gemeenschappelijke ‘stip op de horizon’. Maar ook aan taaie onderwerpen als het snoeien in wet- en regelgeving. Kort & goed: een mooi voorbeeld waarbij het belang van het eigen koninkrijk of hertogdom ondergeschikt is aan het belang van het gemeenschappelijke vraagstuk. En waar politieke wensen eerst serieus getoetst worden aan de mate van realiseerbaarheid: kan het eigenlijk wel, past het in ons vergezicht? Waarmee je zowel de slag maakt naar een integrale multidisciplinaire als naar een domeinbenadering. Gericht op het oplossen van dat maatschappelijke vraagstuk.

Het geheim? Eén: denken vanuit de burger; twee: je realiseren dat het niet meer gaat om het structureren van organisaties maar om het structureren van informatie – met een CIO die ook écht in charge is – en drie: het fors investeren in elkaar om zo te komen tot één winnend team.
Ingewikkeld: zeker. Onmogelijk: nee. Nieuw: dacht het niet. Haal Covey’s bestseller ‘The Seven Habits of Highly Effective People’ van eind jaren tachtig maar eens uit de mottenballen. Want iets in mij zegt dat je dit werk – met een track record van meer dan 15 miljoen verkochte exemplaren in 38 talen – heus als proven technology mag betitelen!

Dirk-Jan de Bruijn is actief als kwartiermaker in het publieke domein

reacties: 3

tags: , ,

  • Jan van Til #

    28 augustus 2014, 20:02

    Beste Dirk-Jan,

    Graag geef ik een civiel informatiekundige aanvulling op het geheim zoals jij in jouw artikel aanreikt:

    Eén: Denk vanuit de gevarieerde en variërende (samenwerkings)verbanden van personen. Kies als kleinst denkbaar samenwerkingsverband de enkele persoon – zie het ajb en van meet af aan ruimer dan burger! Staak het, informatisch beschouwd, niet terzake doende onderscheid tussen overheid en niet-overheid (bedrijven en burgers/personen); breng op één noemer: werk met verbanden van (rechts)personen, ofwel deelnemers aan maatschappelijk informatieverkeer.

    Twee: Realiseer je dat het vandaag de dag (informatie-/netwerksamenleving) voor personen eerst en vooral draait om action-able informatie. D.w.z. informatie waarvan de betekenis steeds, dus van situatie tot situatie, zonneklaar is. Structureer informatie dan ook niet zoals te doen gebruikelijk, nee, structureer informatie tot situationeel heldere betekenis (en voorkom zo een niveauvergissing; zie punt drie hierna)! Alleen dan hebben we er met z’n allen duurzaam wat aan!

    Drie: Investeer fors in heuse informatie-infrastructuur en in scholing tot civiel-informatiekundige (klopt, beide elementen zijn Nieuw). Zie in dat de manier waarop structurering van informatie momenteel wordt beschouwd en aangepakt niet deugt. Leer en begrijp uit het artikel van Jan Grijpink op deze website dat “we een zogenaamde ‘niveauvergissing’ [maken] als we een inzicht ontleend aan kleinschalig denken klakkeloos toepassen op een veel grotere schaal”: de huidige wijze van structureren van informatie voor een enkele afdeling/organisatie werkt domweg niet op de schaal van een hele maatschappij.

    Vier: Realiseer je dat informatie zich niet laat opsluiten in (bestuurlijke) domeinen. Wie dat negeert, maakt eveneens een ‘niveauvergissing’. Bedenk en accepteer dat veel van de informatie die relevant is voor een bepaald domein dat evenzeer is voor vele andere domeinen. Dat vraagt, ja, schreeuwt, om een enkelvoudige horizontale (infrastructurele, maatschappelijke) oplossing (geheim drie) t.b.v een waaier aan wisselende verticale pijlers (geheim een) tot ongekende maatschappelijke souplesse (geheim twee).

  • Dirk-Jan de Bruijn #

    30 augustus 2014, 08:58

    Mooie aanvulling Jan, dank je; lijkt me een prachtig onderwerp voor een column (van jouw kant dan wel te verstaan) want je schrijft rake dingen op een heldere wijze!

  • Jan van Til #

    2 september 2014, 21:16

    Dirk-Jan,

    Dank je wel voor je – wat ik graag opvat als een compliment! In de afgelopen jaren verscheen reeds een bont palet aan columns/artikelen inzake informatie-infrastructuur en structurering van informatie tot situationeel heldere betekenis. Hieronder een greep uit beschikbaar materiaal:

    Civiele informatiekunde: op weg naar infrastructuur voor informatieverkeer (2006, Information Dynamics, Pieter Wisse)
    Civiele informatiekunde vergelijkenderwijs (2007, Prima Vera, Pieter Wisse)
    Modern Informatieverkeer (2008, Emovere, Jan van Til)
    Information Modeling for Context Aware Systems (2013, Information Roundabout, Jan van Til)
    Digitale architectuur door-de-schalen-heen: van informatiesysteem tot en met -maatschappij (2010, Information Dynamics, Pieter Wisse)
    Informatieverkeer in publiek domein – schetsboek over architectuur en ontwikkelpaden voor de elektronische overheid (2004, programma architectuur elektronische overheid/ICTU, Pieter Wisse e.a.)
    The Core of Information Oriented Architecture (2012, Information Roundabout, Jan van Til)
    Van rommeltje naar stelselmatig informatieverkeer (2012, Informatiekundig Bekeken, Jan van Til)
    Oefenschema: basisregistraties enz. (2008, i.o.v. Bureau Forum Standaardisatie, Pieter Wisse)
    Even voorstellen, een stelselmatig experiment met informatieverkeer (2012, Information Dynamics, Pieter Wisse)
    Context in kaart (2013, Informatiekundig Bekeken, Jan van Til)
    Architecture of Information (2013, Information Roundabout, Jan van Til)

    Op civiel informatiekundig terrein, zou je misschien wel mogen zeggen, is al geruime tijd flink gestudeerd en diep nagedacht. Wat schort er (nog) aan om een, zeg maar even, plan van omslag “[v]an verticale pijlers naar horizontale domeinen” in de hofvijver te laten glijden tot rimpelingen en even later prachtige interferentiepatronen?

Reactieformulier

De met een * gemarkeerde velden zijn verplicht. U ziet eerst een voorbeeld en daarna kunt u uw bijdrage definitief plaatsen. Uw e-mailadres wordt niet op de site getoond. Reacties zonder achternaam worden verwijderd. Anoniem reageren alleen in uitzonderlijke gevallen in overleg met de redactie. U kunt bij de vormgeving van uw reactie gebruik maken van textile en er is beperkt gebruik van html mogelijk.