Disconnected is een capability, geen soevereiniteit

Technisch is dat relevant. Azure Local met “disconnected operations”, Microsoft 365 Local (disconnected), en Foundry Local samen voelen als iets wat hyperscalers jarenlang vooral half hebben aangeraakt: niet alleen “hybrid”, maar “air gapped” als first-class scenario. Microsoft positioneert het als een gestandaardiseerde manier om governance, policy en operations consistent te houden over verbonden én losgekoppelde omgevingen. En het benoemt expliciet de “fully disconnected sovereign private cloud” als reële behoefte in gereguleerde contexten.

Dus ja: dit is vooruitgang. Maar het legt ook het kernprobleem bloot in het Nederlandse gesprek over soevereiniteit: we blijven soevereiniteit behandelen alsof het een deployment-keuze is.

Een nuttige hefboom voor veerkracht

Laat ik het argument eerst zo sterk mogelijk maken.
Voor nationale diensten, vitale infrastructuur en omgevingen met defensie-achtige eisen is “disconnect” geen romantisch verlangen naar onafhankelijkheid. Het is een operationele randvoorwaarde. Netwerken vallen uit. Leveringsketens breken. Geopolitiek escaleert. Afhankelijkheden worden fragiel. Continuïteit is geen slide, het is een ontwerpconstraint.

In dat kader is het een echte toevoeging als je beleid, uitvoering en operationele discipline binnen de door de klant gecontroleerde grens kunt houden, zonder permanente cloudconnectiviteit. Niet als ideologie, maar als instrument.

En Schoonis raakt iets dat het debat wél vooruit helpt: soevereiniteit moet je bewijzen in architectuur en operations. Niet in slogans, maar in ontwerpkeuzes, rollen, processen en controlepunten. Dat is de juiste richting.

De valkuil: soevereiniteit reduceren tot “offline”

Maar precies hier gaat het vaak mis, omdat we het niet hardop durven te zeggen.

Soevereiniteit los je niet op door workloads te verplaatsen. Soevereiniteit los je op door autoriteit te ontwerpen. Ik heb daar eerder over geschreven op iBestuur.

Een losgekoppelde omgeving kan je veerkracht vergroten en lokale controle versterken, maar ze beantwoordt niet automatisch de vragen die in Nederland steeds terugkomen in aanbestedingen, toezicht, beleidsnota’s en Kamerdebatten:

• Welk juridisch kader bindt de leverancier uiteindelijk, en welke verplichtingen kunnen er van buitenaf worden afgedwongen?
• Wie beheert de update-pijplijn, de patchcadans en de dependency chain?
• Wat is auditbaar, door wie, en op basis van welke afdwingbare rechten?
• Wat is de exit-architectuur, niet alleen de exit-clausule?

Als soevereiniteit een keten is, dan is “offline kunnen draaien” één schakel. Een sterke schakel, soms zelfs essentieel. Maar nog steeds één schakel.

En impliciet erkent Microsoft dat zelf: disconnected is niet voor iedereen, en klanten opereren in een mix van connected, hybrid en disconnected, afhankelijk van missie, risico en regulering. Met andere woorden: dit is een placement-optie, geen universele eindstaat.

Sterk als positionering, risicovol als signaal

Schoonis schrijft dat elke klant kan bepalen hoe elke workload draait: in de cloud of disconnected. Als marketingzin is dat krachtig. Als soevereiniteitszin is het ook gevaarlijk.

Het Nederlandse soevereiniteitspubliek bestaat niet alleen uit CIO’s en architecten. Het bestaat óók uit inkopers, auditors, juristen, toezichthouders en bestuurders die inmiddels weten dat “keuze” vaak komt met verborgen voorwaarden: feature-gaps, lifecycle-eisen, vendor-controlled governance-lagen en operationele complexiteit die kosten en risico terugduwen naar de klant.

Hoe absolu­ter de belofte, hoe sneller het gesprek verschuift van architectuur naar vertrouwen. En vertrouwen is precies het terrein waar soevereiniteit politiek wordt.

Want wat is “jouw voorwaarden” als:

• je afhankelijk blijft van een vendor-identiteitssysteem of licentiemodel dat je niet zelfstandig kunt voortzetten
• security-updates niet reproduceerbaar of onafhankelijk te valideren zijn
• je operationele runbook uiteindelijk een afgeleide is van vendor tooling, vendor logs en vendor policy engines?

Dan heb je mogelijk lokale uitvoering, maar nog geen lokale autoriteit.

Taal is nooit alleen taal

Er zit nog een kleiner signaal in de post dat in Nederland zwaarder weegt dan men in corporate communicatie soms beseft: de boodschap is in het Engels, terwijl hij expliciet op “Nederland” mikt en de Nederlandse context als podium gebruikt.

Op LinkedIn is Engels normaal. Maar in het soevereiniteitsdebat is taal niet neutraal. Taal is ook positionering. Engels duwt het verhaal richting het globale corporate narratief: schaal, keuzevrijheid, modernisering. Nederlands trekt het richting het institutionele gesprek: publieke waarden, aanbestedingsrealiteit, parlementaire controle, bestuurlijke aansprakelijkheid.

Dat maakt de inhoud niet onjuist. Het bepaalt wel hoe ze landt. En in Nederland is “hoe het landt” vaak de helft van het beleid.

Mijn stelling

Disconnected operations zijn een welkome capability. Voor specifieke omgevingen zijn ze niet alleen nuttig, maar noodzakelijk. Maar Nederland moet “offline” behandelen als veerkracht-instrument, niet als bewijs van soevereiniteit.

Soevereiniteit is geen checkbox. Soevereiniteit is geen modeswitch. Soevereiniteit is een institutioneel ontwerpvraagstuk dat zich uit in architectuur, contracten, auditability en afdwingbare exitpaden.

Als we te snel applaudisseren voor lokaal draaien, herhalen we dezelfde cyclus: afhankelijkheid wordt herverpakt als keuze, totdat het volgende incident ons dwingt terug te keren naar governance en recht.

De echte toets is eenvoudig, en tegelijk oncomfortabel: kan Nederland controle aantonen die overeind blijft bij stress, bij eigenaarswissel, en bij geopolitieke druk niet alleen bij het wegvallen van connectiviteit?

Als het antwoord ja is, dan is disconnected een krachtige bouwsteen.
Als het antwoord nee is, dan wordt disconnected de nieuwe façade van vertrouwen.