Het ging donderdagavond in de vaste Kamercommissie Digitale Zaken zeker ook over de Digital Services Act (DSA), over adequaat toezicht en alternatieven voor de Amerikaanse sociale media-platformen. Maar de boventoon voerde de bescherming tegen de inmenging en beïnvloeding van buitenlandse actoren, die, zo sprak ook minister van Binnenlandse Zaken Heerma, onze democratische rechtsstaat ondermijnen. Een paar dagen voor het debat kwam er een brief van het kabinet met een aantal maatregelen.
‘Nationaal plan’ tegen buitenlandse beïnvloeding komt er voorlopig niet
Misschien hadden we dit debat over sociale media en inmenging wel moeten voeren in samenwerking met Defensie, verzuchtte PRO-Kamerlid Kathmann op een gegeven moment. ‘We worden aangevallen. Er is sprake van gerichte planmatige aanvallen en dat betekent dat we een verdedigingsmechanisme moeten hebben.’
Detectiepilot
Het kabinet zet vooral in op detectie, onderzoek en structurele aanpak van Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI) - een term die ook in Europees verband wordt gebruikt. ‘Momenteel werkt het kabinet onder aanvoering van de minister van BZK aan wetgeving en de inrichting van een organisatie die buitenlandse informatiemanipulatie en inmenging gericht op ondermijning van de democratische rechtsstaat structureel kan detecteren,’ blijkt uit de Kamerbrief. Ook loopt er op dit moment al een FIMI-detectiepilot, ingericht rond de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart dit jaar.
Prima dat dit allemaal gebeurt, vindt Kathmann, maar volgens haar is er meer nodig. Ze pleit daarom voor een veel bredere en gecentraliseerde aanpak. ‘Pak gewoon al die aanbevelingen en opties die we hebben gekregen van al die onderzoekers en experts. Veeg die allemaal samen en maak een nationaal plan voor de verkiezingen.’ Over negen maanden vinden de verkiezingen voor de Provinciale Staten plaats. Kathmanns oproep: zorg dat je er klaar voor bent, bereid je voor, zodat we niet weer voor verrassingen komen te staan. Heerma liet aanvankelijk weten er niet zo veel voor te voelen, maar zegde later toe voor de zomer in te gaan op het verzoek tot een nationaal plan. En voor het einde van dit jaar komt er meer duidelijkheid over dat FIMI-detectieorgaan. Ook de wetgeving daaromtrent gaat voor het einde van dit jaar in consultatie, en zal medio volgend jaar bij de Kamer worden ingediend.
‘Veeg alle aanbevelingen van experts samen en maak een nationaal plan voor de verkiezingen.’
Barbara Kathmann (PRO)
Rol van sociale media-platformen
Ook de rol van de sociale mediaplatformen zelf werd in het debat tegen het licht gehouden. Het is hun algoritmebeleid dat buitenlandse beïnvloeding vaak mogelijk maakt, doordat berichten, niet zelden desinformatie, veelvuldig worden rondgepompt. ‘We hebben alweer 250 advertentiecampagnes gevonden die politieke boodschappen verspreiden die volgens Meta niet zijn toegestaan op hun platformen, maar vervolgens wel plaatsvinden’, zei onderzoeker Pieter van Boheemen in een rondetafelgesprek, krap twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen. Volgens zijn Stichting Post-X Society ligt het probleem niet alleen bij kwaadwillende gebruikers, maar ook bij de werking van platforms zelf, bijvoorbeeld via zogenoemde aanbevelingsalgoritmes. Daardoor komt de democratische rechtsstaat onder druk te staan.
Kathmann wil openheid van zaken. Transparantie dus. Wanneer gaan we dat eindelijk eens afdwingen, vroeg ze zich af. ‘Alle informatie die nodig is om buitenlandse beïnvloeding te stoppen, is er al bij die bedrijven.’ En zo wilde ze weten van staatssecretaris Aerdts (Digitale economie en Soevereiniteit): kunnen we, buiten de DSA en de Europese Commissie om, niet nationaal veel meer doen?
Voor Van den Berg (JA21) prevaleert de vrijheid van meningsuiting boven alles. Hij ziet de gevaren van buitenlandse beïnvloeding en inmenging, maar is ook bevreesd voor de gevaren van inperking. Die komen volgens hem al snel neer op censuur. ‘Daar moeten we uiterst voorzichtig mee zijn. Het idee dat politici afstand moeten nemen van X is zorgelijk.’ Van den Brink (CDA) wilde daarop van hem weten of hij helemaal geen problemen ziet bij buitenlandse inmenging en beïnvloeding tijdens bijvoorbeeld verkiezingen. ‘Van wie die afkomstig zijn weten we niet precies, maar die aanvallen zijn er.’ Het antwoord van Van den Berg: ‘Wij hebben zeker oog voor die statelijke actoren. De AIVD houdt dat ook in de gaten. Maar als het bijvoorbeeld gaat om X dan liggen de grenzen binnen de wettelijke kaders. En anders: vrijheid van meningsuiting.’
‘Het idee dat politici afstand moeten nemen van X is zorgelijk’
Daniel van den Berg (JA21)
In het debat schaarden ook DENK, Volt en D66 zich bij de partijen die het kabinet oproepen meer te doen tegen inmenging van buitenlandse actoren en de kwalijke rol die de Amerikaanse techbedrijven spelen rond verkiezingen. Voor Dassen (Volt) bijvoorbeeld is het probleem vooral dat op deze platformen middels algoritmen bepaalde meningen versterkt worden. ‘Daardoor doven andere meningen uit. Als je het dan hebt over vrijheid van meningsuiting, wordt een gedeelte van de samenleving niet meer gehoord,’ zei hij in debat met het JA21-Kamerlid.
VVD-Kamerlid Verkuijlen richtte zich vooral op de vele bedreigingen die worden geuit op sociale media. Volgens hem moeten we in gesprek met platformen. ‘De mensen die bedreigen moeten uit de anonimiteit of van die platformen af. Ik zoek naar die beschermende werking. En dat is eigenlijk een soort tik op de vingers.’
Met elkaar overhoop
FvD-Kamerlid Pepijn van Houwelingen en Kathmann lagen gedurende het debat geregeld met elkaar overhoop. Het PRO-Kamerlid wierp hem voor de voeten desinformatie te verspreiden, bijvoorbeeld toen het ging over de verkiezingen in Roemenië. ‘Driekwart van wat er ter rechterzijde van mij vandaan komt, is onzin.’ De andere Kamerleden lieten het nagenoeg passeren – óók Van den Brink, oud-journalist en nu dus Kamerlid voor het CDA.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.