In het verleden faalden veel ICT-aanbestedingen van de overheid. Na het parlementaire onderzoek van de commissie-Elias (2014) naar een aantal van deze falende ICT-aanbestedingen kwam de focus dan ook veelal te liggen op het beheersen van risico’s.
Andere benadering van ICT inkopen
Het aanbesteden van een overheidsopdracht met een ICT-component is voor veel aanbestedende diensten al snel een complex project. Enerzijds omdat het een markt is waar ontwikkelingen zich snel opvolgen, anderzijds omdat er vaak sprake is van een (te) grote afhankelijkheid van marktpartijen.
Dit beleid had echter onbedoelde gevolgen. Veel overheidsorganisaties gingen over tot het aankopen van standaardoplossingen, die niet altijd aansloten op de specifieke behoefte van een publieke organisatie. Om tegemoet te komen aan de behoefte werd dan nog weleens gekozen voor een grotere, uitgebreidere (en kostbare) standaardoplossing, met als gevolg overcapaciteit. Bovendien werkte deze wijze van inkopen afhankelijkheid in de hand. Overheidsorganisaties hebben immers geen of beperkte kennis van de daadwerkelijke werking van de software en de integratie met andere software is hierdoor lastig. Omdat de overstap naar een andere leverancier kunstmatig arbeidsintensief en zeer kostbaar wordt gemaakt, kunnen overheidsorganisaties vaak niet anders dan stijgende licentiekosten accepteren. Daarbovenop komen nog de juridische risico’s vanuit de aanbestedings- en mededingingswet die komen kijken bij leveranciersafhankelijkheden
De behoefte zal nauwkeurig omschreven moeten worden, met daarbij aandacht voor de verantwoordelijkheden van de leverancier en de overheidsorganisatie
Door geopolitieke ontwikkelingen en de daaropvolgende Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en de rijksbrede sourcingsstrategie is het onderwerp strategische soevereiniteit en autonomie op de bestuurstafel komen te liggen. Om dit te realiseren zetten overheden in op standaardisatie en overheidsbrede samenwerking. Om de afhankelijkheid af te bouwen, zouden overheden er echter goed aan doen om standaardisatie te definiëren vanuit open standaarden en open source, zodat leveranciersafhankelijkheden worden verkleind, de interoperabiliteit en flexibiliteit worden vergroot en samenwerking daadwerkelijk op softwareniveau kan worden gefaciliteerd. Open standaarden zorgen ervoor dat gegevens niet meer vastzitten in systemen; open source legt de basis om de doorontwikkeling en samenwerking op software in eigen regie te kunnen nemen.
Het aanbesteden van dergelijke opdrachten vergt wel een andere benadering dan wanneer standaard softwarelicenties worden ingekocht. De behoefte zal nauwkeurig omschreven moeten worden, met daarbij aandacht voor de verantwoordelijkheden van de leverancier en de overheidsorganisatie. De overheidsorganisatie zal vervolgens moeten handelen volgens die verantwoordelijkheden en zich niet alleen moeten gedragen als een professioneel opdrachtgever. Daarbovenop moet de opdrachtgever daadwerkelijk regie en eigenaarschap nemen op de inrichting van zijn ICT-infrastructuur. Hoewel de inkoper niet aan de lat staat voor de invulling van deze verantwoordelijkheid, heeft hij wel een belangrijke rol in het leggen van de basis van de samenwerking en te wijzen op de risico’s van de keuzes, ook op geopolitiek niveau.
Kennis en expertise op dit gebied van open source
- Bureau Forum Standaardisatie biedt uitgebreide expertise op het gebied van open standaarden Op het platform opensourcewerken.nl is de open source community van de overheid te vinden
- Binnen MinVWS is veel expertise aanwezig rond specifiek open source en inkoop. Deze kennis is te vinden op minvws.opensourcewerken.nl
- Op de website van PIANOo kunnen inkopers praktische informatie vinden en links naar andere relevante bronnen bij het inkopen van open source
Deze blog is ook gepubliceerd in iBestuur Magazine #59 van juni 2026
Nog geen (gratis online) abonnement? Klik HIER.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.