We moeten het hebben over Palantir

1. Wat maakt Palantir een vreemde eend in de bijt?

‘Palantir is not a data company’, zo beschrijft het bedrijf zichzelf op de eigen website. Anders dan wel wordt gedacht, verzamelt, bewaart of verkoopt Palantir geen data. Het bedrijf bouwt dashboards op bestelling, op basis van data van de klant en open en aangekochte data, zoals weersvoorspellingen en satellietbeelden. Vaak staan de data van de klant, meestal overheden of grote bedrijven, in honderden of duizenden verschillende databases. Palantir verzamelt al die informatie op één plek en laat er AI-systemen op los om te zoeken naar patronen in data, die leiden tot nieuwe inzichten.

Business intelligence dus, zoals talloze bedrijven dat aanbieden. Maar voor een softwarebedrijf heeft Palantir een buitengewoon imago. Dat begint al bij de naam: Palantir komt van de palantíri, de magische stenen die bewoners van Midden-aarde gebruiken voor informatievergaring in The Lord of the Rings. NRC-journalist Stijn Bronzwaer bracht in oktober 2025 een bezoek aan Grey Havens, het hoofdkwartier in Londen. Hij beschrijft hoe Palantir-oprichter Peter Thiel is geïnspireerd door de boekenserie van J.R.R. Tolkien: 'Een groep van uiteenlopende individuen die het opneemt tegen grotere, duistere machten om de wereld te redden.' Precies wat Thiel naar eigen zeggen met Palantir voor ogen heeft. Het bedrijf ziet zichzelf als verdediger van westerse vrijheden. Het werkt niet met Rusland en China (maar wel met Quatar).

2. Waarom is Palantir controversieel?

Volgens Thiel en Karp zijn de VS en bondgenoten "superieur" aan andere culturen. Dat zou de inzet van de allerbeste technologie tegen vijanden van het Westen rechtvaardigen, als in een moderne versie van het Manhattan Project. De oprichters zijn uitgesproken libertair in hun denkbeelden. Thiel en Karp geloven dat de overheid technologische ontwikkelingen geen strobreed in de weg moet leggen en burgers zo veel mogelijk met rust moet laten. 

De Amerikaanse inlichtingendiensten behoorden in 2003 tot de eerste klanten. Inmiddels heeft Palantir nauwe contacten met inlichtingendiensten over de hele wereld. Veel van het werk van Palantir is geheim, wat het bedrijf een welbewust gecreëerd mysterieus aura oplevert.
Palantir stond vooraan om westerse landen te helpen tijdens de pandemie. De onderneming was er ook als de kippen bij toen de oorlog in Oekraïne begon, een mooie proeftuin voor het testen van hun producten. Fijn voor Zelensky en mogelijk revolutionair voor de toekomst van oorlogsvoering. In een reportage voor Time Magazine beschrijft Bruno Maçães hoe je met behulp van de satellietbeelden en algoritmes van Palantirs platform MetaConstellation in enkele seconden een fysieke omgeving doorzoekt.

Maar wat te denken van de Amerikaanse bondgenoot Israël, die doelen in Gaza bestookt met behulp van Palantirs software? Of van de Amerikaanse immigratiedienst ICE, die gebruikmaakt van Palantirs systeem ImmigrationOS om het deportatiebeleid van Donald Trump uit te voeren? Al in 2018 scheven tweehonderd werknemers van Palantir een brief aan de CEO om te eisen dat het bedrijf zou stoppen met het leveren van tools aan ICE. Voor sommige Palantirianen waren morele dilemma’s reden om ontslag te nemen.

3. Welke Nederlandse overheden maken gebruik van Palantir?

Er waren rechtszaken nodig om de Nederlandse overheid te dwingen tot openbaarmaking, maar inmiddels weten we dat Nederland al sinds 2011 projecten opzet met Palantir. Demissionair premier Dick Schoof zette hier als directeur-generaal politie zijn handtekening voor. De politie gebruikt het dataplatform de Raffinaderij, waar Palantir onderdeel van uitmaakt, voor opsporing van zware en georganiseerde criminaliteit of geplande aanslagen. Ook het Openbaar Ministerie (OM) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waren betrokken bij de deal met Palantir. 

Tijdens de pandemie is Palantir-software kortstondig ingezet door de zes zuidelijke Veiligheidsregio’s voor een pilot binnen het samenwerkingsproject Fieldlab Zuid6. Het gebruik ervan werd in 2021 beëindigd.
In reactie op de Kamervragen bevestigt het ministerie van Defensie dat binnen de Nederlandse krijgsmacht wordt gebruikgemaakt van Palantir-software, in het kader van interoperabiliteit tussen NAVO-partners tijdens militaire inzet. De NAVO maakt sinds april 2025 gebruik van Maven Smart System NATO (MSS NATO) van Palantir.

Van Houwelingen heeft zijn vragen ook aan andere departementen gesteld. Die geven aan dat zij noch onder de ZBO’s gebruikmaken van Palantir. Voormalig Kamerleden Six Dijkstra en Van Vroonhoven (NSC) vroegen de minister van J&V in augustus 2025 of het klopt dat veel gebruik van Palantir in Nederland indirect plaatsvindt, via Europese samenwerkingen of netwerken zoals Europol, Frontex of de NAVO. Dat klopt niet, antwoordt Van Oosten. ‘Europol en Interpol maken op dit moment geen gebruik van Palantir software.’ Dat is opvallend, want de Volkskrant schrijft in 2025 dat Europol een dataplatform van Palantir en IT-consultancy Capgemini kocht.

4 Waarom doet de Nederlandse overheid geheimzinnig over Palantir?

Het ministerie van J&V geeft aan dat de software voor de politie in 2018 in het geheim is gekocht, omdat de Raffinaderij wordt ingezet op gevoelige thema’s met een hoog afbreukrisico. Het openbaar maken van onderzoeksmethodes en systeeminformatie kan schadelijk zijn voor onderzoeken in de Raffinaderij. Een deel van de software is zelf ontwikkeld door een team van de politie dat nauw betrokken is bij de operatie. Om die reden vond er ook geen niet-openbare Europese aanbestedingsprocedure plaats. 
Voor Defensie geldt iets soortgelijks: te veel openheid is gevaarlijk. ‘Vanwege de vertrouwelijkheid kan ik niet delen welke specifieke organisatieonderdelen binnen Defensie gebruikmaken van de Palantir-software’ schrijft demissionair minister Brekelmans (VVD). Defensie is niet betrokken bij de Raffinaderij.

5 Maar die software is toch supergoed?

Er is weinig controle op wat Palantir doet, terwijl de impact groot is en soms zelfs dodelijk. Het is dus maar te hopen dat de software echt zo goed is als wordt beweerd. Marietje Schaake schrijft in The Tech Coup: ‘Eerlijk gezegd is Palantirs verdienmodel verontrustend: het bedrijf maakt grote winsten – soms tientallen miljoenen dollars per contract – met processen die niet door burgers kunnen worden gecontroleerd of bevraagd. Waarom zouden democratieën zoiets eigenlijk accepteren?’ Ze wijst erop dat overheden met elk contract dat ze aan het bedrijf uitbesteden, zelf minder technische kennis ontwikkelen. ‘Overheden hebben geen prikkel tot innovatie als ze weten dat Palantir klaarstaat om in te springen met zijn robuuste databases en gelikte visualisaties.’ Het kennisvacuüm dat zo ontstaat, kan zodanig groeien dat overheden niet meer in staat zijn om zelf verantwoordelijkheid te nemen bij een crisis. In het kader van digitale soevereiniteit is het ook de vraag is of het verstandig is dat de Nederlandse politie en het Nederlandse leger voor de uitvoering van belangrijke veiligheidstaken afhankelijk zijn van een Amerikaans bedrijf.

Dit is een verkorte versie van het artikel dat gepubliceerd is in iBestuur Magazine #57 van januari 2026