De vuistregel voor Amsterdamse ambtenaren: zorg ervoor dat je transparant en open bij AI-gebruik communiceert. Meer transparantie is beter dan te weinig.
Amsterdam maakt handleiding AI-transparantieregels
Is uw organisatie al doordrongen van de transparantieverplichtingen uit de AI-verordening? Sinds 2 augustus 2026 is het in veel gevallen verplicht om inwoners en ondernemers te laten weten wanneer zij te maken krijgen met AI-systemen. De gemeente Amsterdam deelt instructies voor de eigen ambtenaren met de rest van Nederland.
De vuistregel voor Amsterdamse ambtenaren: zorg ervoor dat je transparant en open bij AI-gebruik communiceert.
In een aantal gevallen is het niet verplicht om AI-gebruik te vermelden, vermeldt de handleiding. Zet je een AI-systeem in als hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het herstructureren van een tekst, dan hoef je dat niet te vermelden, zolang de content tenminste niet volledig en zonder menselijke controle met AI is gemaakt. Ook als je AI inzet om bijvoorbeeld een spellingscheck te doen of kleine aanpassingen te doen aan een tekst, waarbij de inhoud niet significant wijzigt, mag je daarover zwijgen.
Als er geen juridische transparantieverplichtingen op rusten, staat het je nog altijd vrij om uit eigen overwegingen transparant over het AI-systeem te communiceren, zo benadrukt de gemeente tegen haar medewerkers.
Wanneer wel?
Als je een AI-systeem gebruikt dat met mensen (inwoners of eigen medewerkers) kan communiceren; als je een AI-systeem gebruikt om nieuwe content te genereren (zoals tekst, beelden, audio, video en code); als je AI gebruikt om medewerkers of inwoners te informeren, zonder dat je daarbij de teksten zelf hebt gecontroleerd; of als je met AI een deepfake ontwikkelt. En in geval van twijfel dus.
De handleiding legt stap voor stap uit hoe je in elk van deze situaties te werk gaat en verwijst bijvoorbeeld naar de iconen die de EU ontwikkelde voor verschillende vormen van AI-gebruik. Het is bedoeld voor alle personen die verantwoordelijk zijn voor het inzetten van een AI-systeem en voor de rollen die hen daarbij ondersteunen, zoals product owners, projectleiders en - teams, systeemontwikkelaars en informatiemanagers.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Nuttig en praktisch, maar transparantie is natuurlijk maar één onderdeel van de EU AI-verordening. Voor verantwoord gebruik van AI zijn heel andere waarborgen minstens zo belangrijk, zoals bewezen AI-geletterdheid van de eigen medewerkers, voorafgaande risicoanalyse, aandacht voor verboden AI-praktijken, duidelijke afspraken over General Purpose AI en een goede interne governance. Zie met name artikel 4, artikel 5, artikel 27, artikel 50 en artikel 53 van Verordening (EU) 2024/1689. Dus niet alleen gebruikers uitleggen dát je AI inzet, maar vooral intern goed borgen hóe AI wordt gebruikt. Medewerkers hebben wel voldoende kennis en bewustzijn nodig om AI op een zorgvuldige manier toe te passen;
AI-systemen moeten vooraf worden beoordeeld op privacy-, grondrechten- en uitvoeringsrisico’s en niet achteraf 'gemeld'; sommige AI-praktijken zijn sowieso helemaal verboden, ook als daar open over wordt gecommuniceerd en bij generieke AI-modellen zijn nog aanvullende afspraken nodig over o.a. veilig gebruik, betrouwbaarheid, informatiebeveiliging en de afhankelijkheid van leveranciers. Ook moet duidelijk zijn wie binnen de organisatie verantwoordelijk is voor toelating, monitoring, incidenten en periodieke controle. Deze punten sluiten aan bij onder meer artikel 4 over AI-geletterdheid, artikel 5 over verboden AI-praktijken, artikel 26 en 27 over verplichtingen voor gebruikers van hoog-risico-AI-systemen en artikel 53 over General Purpose AI-modellen van Verordening (EU) 2024/1689. Deze handleiding vormt daarom hooguit een goede basis voor het onderdeel transparantie, vooral in relatie tot artikel 50 van de AI-verordening. De handleiding zal dus zeker nog moeten worden aangevuld om echt aan te sluiten bij de belangrijkste juridische verplichtingen uit Verordening (EU) 2024/1689 en dan in het bijzonder artikel 4, 5, 26, 27, 50 en 53.