'Bouw een eigen open en veerkrachtig digitaal ecosysteem'

Goed initiatief, maar dat vraagt wel heel anders werken. Vooralsnog worden wel de woorden gebruikt (federatief, data spaces etc.) maar draait de boel nog vooral op subsidies en aanbestedingen en blijven we nog hangen op ancient platform denken. Aanbestedingen en platformdenken zijn traditionele benaderingen die gericht zijn op het creëren van een gesloten, centraal beheerd systeem dat voldoet aan specifieke doelen van een organisatie of sector. Makkelijk uit te leggen aan de Bestuurder (wie is ervan?) maar deze methoden falen bij het ontwerpen en operationaliseren van een Data Space want een netwerk is geen functionele hiërarchie. Netwerken stellen heel andere eisen aan het orkestreren van interoperabiliteit, multidisciplinariteit en domein-overschrijdende samenwerking. JUIST een Data Space vraagt om collaboratieve waardeketens, waarbij ook compleet nieuwe manieren van werken horen.
Aanbestedingen worden vaak ontwikkeld binnen een strikt kader dat gericht is op het leveren van een specifiek product of dienst. Werkt redelijk voor gesloten systemen, met puntoplossingen enzo, maar totaal inefficiënt voor Data Spaces, waar juist flexibiliteit en aanpasbaarheid cruciaal zijn. Aanbestedingen richten zich ook meestal op oplossingen binnen één sector of domein. Een Data Space vereist juist samenwerking tussen diverse sectoren en disciplines (bijvoorbeeld gezondheidszorg, transport, energie), wat buiten het bereik van traditionele aanbestedingen ligt. Een aanbesteding fixeert dus de oplossing en technologie in een vroeg stadium, terwijl een Data Space juist evolueert op basis van nieuwe kennis en dynamische behoeften. Hoe fijnmaziger het data ecosysteem wordt, hoe meer waard het wordt ... en dat vergt ook een ander type mens. Er zijn al genoeg subsidiejagers en als je subsidie nodig hebt klopt je businessmodel sowieso niet. Dus zonder een andere aanpak blijven we hangen in platforms. "Platform denken" richt zich vooral op het bouwen van schaalbare infrastructuur BINNEN een organisatie, waarbij de nadruk ligt op INterne processen en efficiëntie. Niet zo gek dat het Systeem blijft hangen in concepten als 'stelsels'.
Data Spaces zijn juist gericht op EXterne samenwerking, waarbij verschillende entiteiten hun data delen en gezamenlijk waarde creëren. Veel platforms zijn ook gesloten en werken met proprietary systemen, wat de interoperabiliteit tussen organisaties belemmert, wat ook niet zo lekker werkt qua lock-in. Data Spaces vereisen juist open standaarden en gedeelde governance om samenwerking mogelijk te maken. Platformdenken past natuurlijk wel mooi bij het centraliseren, standaardiseren en harmoniseren van de vorige eeuw. Het leidt tot gecentraliseerde controle, terwijl een Data Space juist een gedistribueerde architectuur vereist, waarin alle deelnemers gelijke toegang en controle hebben. Nu wordt 'wie is ervan' niet meer in te vullen want ... de functionele hierarchie met het controle paradigma en de verticale verantwoordingslijnen zijn nooit gebouwd geweest voor een real time datacentrische en context centrische maatschappelijke realiteit. DIE overgang doorleven is de essentie van de Digitale Transformatie. Een Data Space is dus veel meer dan een platform of aanbestedingsgestuurd systeem. Het is een collaboratief, gefedereerd en decentraal data ecosysteem dat draait om samenwerking, gedeelde standaarden en het benutten van data over domeingrenzen heen. Een fundamenteel andere architectuur en werkwijze! Je ondersteunt de benodigde multidisciplinaire aanpak veel beter met Digital Twins, een dynamische digitale representatie van gebruikers, teams en projecten, waardoor context continu wordt bijgehouden. Ook een veel beter concept om "stateless AI"-problematiek te voorkomen en langdurige samenwerking mogelijk te maken. We komen razendsnel in een tijd van multi-agent samenwerking, waarbij gespecialiseerde AI-agenten ervoor zorgen dat complexe projecten wel efficiënt worden uitgevoerd, met een focus op parallelle processen en domeinoverschrijdende taken. Dus geen optimalisatie BINNEN staande organisaties, maar flexibele afstemming TUSSEN organisaties.
De komende maanden ontstaan specifieke AI-modellen voor specifieke taken, die by default rekening houden met compliance, taakvereisten en capaciteiten. Essentieel in een multidisciplinair ecosysteem. Waarbinnen dan weer gewerkt wordt op basis van semantische kennisnetwerken, die op basis van een voortdurend bijgewerkt kennisgraaf concepten, documenten/artefacten, beslissingen en relaties verbindt - over domeinen heen. Zo ontstaat een centrale laag voor interoperabiliteit en gedeelde kennis, op het niveau van de data interactie (URL, URI, URN etc.).
Er zal steeds vaker gewerkt gaan worden op basis van Scenario Playbooks, net zoals je een cloud VOORAF op basis van policy moet 'vertellen' wat je wilt. Met dit soort voorgeconfigureerde protocollen ontstaan gestandaardiseerde procedures voor complexe scenario’s, zoals contractreview, risicomanagement en crisisrespons. Deze protocollen versnellen besluitvorming en zorgen voor uniformiteit. Ideaal in deze tijd van geo-economische crisis en maatschappelijke vergrijzing. Zeker als de wereld chaotisch wordt (complexe dynamiek ontstaat als snel ontwikkelende variabelen elkaar onderling beinvloeden) dan wil je gestructureerde besluitvorming bij high-stakes beslissingen door opties, criteria en gevolgenmodellering datacentrisch inzichtelijk te maken. Door VOORAF compliance eisen te programmeren in templates, voorkom je dat mensen domme dingen doen, want dat is de essentie van het Internet: domme mensen kunnen heel snel hele domme dingen doen op hele grote schaal. Moet je niet willen.
Cruciale aspecten als ethiek en veiligheid zijn te belangrijk om aan individuen over te laten. Dus verwacht AI Guardians die real time outputs monitoren op compliance, ethische naleving en feitelijke consistentie, wat essentieel is voor vertrouwen in een Data Space, dat niet voor niets draait binnen Trust & Governance Frameworks.
De toekomst van de EU ligt in machine-enforced Smart Policies: slimme beleidsregels die zorgen voor dynamisch gedrag van het Systeem, afgestemd op organisatorische contexten en governancevereisten. Je moet digitale autonomie niet zien in termen van alleen technologische onafhankelijkheid, maar vooral in Data Governance en het bouwen van een eigen data ecosysteem. Open source technologieën bieden hierbij herbruikbare bouwstenen en vergroten autonomie, innovatie en controle over digitale processen. Data Spaces verbinden publieke, private en maatschappelijke actoren, waardoor gezamenlijke innovatie over domeinen heen mogelijk wordt, zonder je ziel te verkopen aan een platform. De Europese waarden kun je prima beschermen als je met Policy Based Compliance kunt zorgen voor transparantie, aanpasbaarheid en controle over data en algoritmen, zodat Europese normen, zoals privacy, inclusiviteit en publieke controle worden gewaarborgd. Het gaat niet eens zozeer om andere spullen, maar om anders denken binnen frisse architectuur ... en het HOE is allang operationeel. Het enige dat ons tegen houdt is 'oud denken'.