Statelijke actoren en cybercriminelen vergroten hun capaciteiten en activiteiten, terwijl de digitale weerbaarheid van Nederlandse organisaties onvoldoende meegroeit. Aanvallers gebruiken AI inmiddels in alle fasen van cyberaanvallen. De tijd tussen ontdekking en misbruik van kwetsbaarheden is in sommige gevallen teruggelopen tot enkele uren. Organisaties moeten daardoor veel sneller kunnen ingrijpen.
NCTV waarschuwt bestuurders: krijg inzicht in tekortkomingen, geef prioriteit aan herstel en oefen met crisissituaties
Maak digitale weerbaarheid een kwestie van continuïteit en bestuurlijke verantwoordelijkheid, niet alleen van ICT. En wacht daarbij niet op nieuwe landelijke voorzieningen. Dat is de boodschap van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) bij de publicatie van het Actieprogramma Toekomstbestendige Digitale Weerbaarheid en het Cybersecuritybeeld Nederland 2026. De dreiging groeit sneller dan de verdediging. Ook binnen delen van de overheid blijven bestuurlijk eigenaarschap, prioritering en oefening achter bij wat nodig is.
Met het actieprogramma, dat de NCTV op 6 november 2026 publiceerde, wil het kabinet de weerbaarheid structureel versterken en meer preventief en proactief optreden. Bijvoorbeeld door kwetsbaarheden actief op te sporen en getroffen organisaties te waarschuwen. Het programma loopt tot eind 2027 en vult het bestaande actieplan bij de Nederlandse Cybersecuritystrategie aan.
Basisbeveiligingsniveau moet omhoog
De NCTV noemt goed patchmanagement, back-ups en 24/7 logging, monitoring en detectie als noodzakelijke basis van beveiliging. Bestuurders moeten daarvoor prioriteit, middelen en eigenaarschap organiseren. Maar gezien de snelheid waarmee de dreiging zich ontwikkelt, is de huidige ‘basis op orde’ volgens het actieprogramma niet altijd meer voldoende.
Onder coördinatie van BZK wordt daarom de beveiliging van de werkplekken van de Rijksoverheid geëvalueerd. De uitkomsten worden benut bij de overheidsbrede herijking van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). NCTV wil regionale aanjaagteams instellen om medeoverheden hands-on te ondersteunen bij de implementatie van maatregelen ter versterking van de weerbaarheid. Ook moeten bestuurders binnen de (Rijks)overheid volgens het programma in 2027 de Cyberbeveiligingswet-bestuurdersopleiding volgen. Cybersecurity is een bestuurlijke opgave.
Welke publieke dienstverlening moet doorgaan als digitale systemen niet beschikbaar zijn?
Voorbereiden op uitval
Nederland moet er rekening houden dat zich maatschappelijk ontwrichtend cyberincidenten gaan voordoen. Organisaties moeten daarom hun bedrijfscontinuïteit testen. Voor overheidsorganisaties betekent dit onder meer oefenen met de vraag welke publieke dienstverlening moet doorgaan als digitale systemen niet beschikbaar zijn. De NCTV benadrukt het belang van bestuurlijke oefening.
Cyberbewaking versterken
Het kabinet wil de logging en monitoring bij rijksorganisaties verbeteren, zodat ook kleine signalen van aanvallen worden opgemerkt. Het programma Versterken SOC Stelsel Rijk (VSSR), dat rijksorganisaties ondersteunt bij het versterken van hun cyberbewaking, krijgt structureel een plek in het takenpakket van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC).
Een Security Operations Center (SOC) bewaakt de digitale omgeving, onderzoekt verdachte activiteiten en helpt incidenten op te volgen. VSSR ondersteunt organisaties bij het opzetten, inkopen en verbeteren van die functie. Het is dus geen centrale alarmcentrale die alle rijkssystemen bewaakt. Daarnaast wordt verkend hoe een federatief SOC-stelsel bij medeoverheden kan worden opgezet, rekening houdend met bestaande samenwerkingsverbanden.
De inlichtingen- en veiligheidsdiensten en het NCSC moeten hun informatie bovendien sneller vertalen naar publiek deelbare technische beveiligingsadviezen, zodat organisaties gericht maatregelen kunnen nemen.
Om preventief en proactief te kunnen optreden, zet het actieprogramma sterk in op publiek-private samenwerking
Nieuwe initiatieven en samenwerkingsverbanden
Om preventief en proactief te kunnen optreden, zet het actieprogramma sterk in op publiek-private samenwerking. Het noemt onder meer vijf initiatieven voor preventie, innovatie en vroegsignalering. De uitwerking verschilt: sommige worden opgericht of versneld, andere worden eerst verkend.
1. Een digitale ‘AI-wasstraat’
Het kabinet verkent een publiek-privaat platform waarmee Nederland eigen kennis en vaardigheden rond AI voor cybersecurity kan opbouwen. Bij een positieve uitkomst wordt het NCSC in staat gesteld deze digitale ‘AI-wasstraat’ samen met publieke en private partners op te zetten. Genoemde partners zijn Digital Holland, de Prometheus-werkgroep en betrokken departementen. NCSC en EZK coördineren de verkenning. Welke concrete diensten het platform gaat leveren, werkt het actieprogramma nog niet uit.
2. Een Nederlands AI-veiligheidsinstituut
Het kabinet verkent de mogelijke oprichting van een Nederlands AI-veiligheidsinstituut, gericht op de impact van AI op cybersecurity en nationale veiligheid. Daarbij wordt rekening gehouden met bestaande nationale en Europese instituten die al advies en expertise leveren. EZK, BZK en NCTV gaan dit samen oppakken.
3. Het ‘House of Cyber’
Er wordt meer vaart gezet achter de oprichting van het House of Cyber, dat het NCSC in februari al aankondigde. In deze publiek-private samenwerking moet het NCSC samen met publieke operationele en private partijen 24/7 werken aan de digitale weerbaarheid van Nederland. De samenwerking moet helpen dreigingen en incidenten beter aan te pakken en schaarse cybercapaciteit efficiënter te benutten.
Beoogde deelnemers zijn onder meer het NCSC, Defensie, de Nationale Politie, het Nederlands Forensisch Instituut, TNO en Security Delta (HSD). De gezamenlijke huisvesting in het voormalige Aegon-hoofdkantoor in de Haagse wijk Mariahoeve is rond 2030 voorzien. Het actieprogramma noemt geen nieuwe datum voor het betrekken van het gebouw.
4. Een signalerings- en foresightingteam voor AI en cybersecurity
Het kabinet verkent hoe een publiek-private werkgroep kan worden uitgebouwd die vooruitkijkt naar ontwikkelingen op het snijvlak van AI en cybersecurity. De inzichten moeten leiden tot bruikbare adviezen voor overheid en bedrijfsleven. Bij voldoende draagvlak en deelname volgt een tijdelijk proefproject, dat daarna wordt geëvalueerd. NCTV, EZK, BZK en NCSC coördineren dit, samen met betrokken departementen en TNO.
5. Een Nationaal Cybersecurity Incubator Netwerk
Dit netwerk moet startende cybersecuritybedrijven ondersteunen bij innovatie en ondernemerschap, met specifieke aandacht voor AI-technologie. Tijdens de looptijd van het actieprogramma worden een nationale kerngroep gevormd en een opbouwprogramma gelanceerd. EZK coördineert dit in samenwerking met onder andere Yes!Delft, regionale ontwikkelingsmaatschappijen, regionale cybersecurity-innovatiecoalities en Digital Holland.
Het kabinet kiest daarmee niet voor één overkoepelend nieuw cyberorgaan, maar voor verschillende functies: vooruitkijken, kennis opbouwen, innovatie stimuleren, operationeel samenwerken en organisaties praktisch ondersteunen. Het programma loopt tot eind 2027 en wordt uitgevoerd binnen bestaande budgettaire kaders.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.