Met dit besluit wordt de Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie (WOZT) voor veel experts tastbaar: het BTI heeft voor het eerst in deze casus een digitale dienstverlener die cruciaal is voor de overheid expliciet aangemerkt als risico voor het publieke belang. De investeringstoets is niet langer een abstract juridisch instrument, maar groeit uit tot een middel om de zeggenschap over vitale digitale infrastructuur in Nederlandse handen te houden.
Verbod Solvinity-overname is kantelpunt voor digitale soevereiniteit
De beslissing van staatssecretaris Willemijn Aerdts (EZK) om de overname van Solvinity, het bedrijf achter DigiD, door het Amerikaanse Kyndryl te verbieden, markeert volgens diverse experts een kantelpunt in de manier waarop Nederland naar digitale infrastructuur en buitenlandse investeringen kijkt. Op basis van een advies van het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) oordeelde de staatssecretaris dat de overname ‘mogelijk een risico vormt voor het publieke belang’ en greep zij in met een volledig verbod.
Dat de staatssecretaris het BTI‑advies volledig overneemt, wordt gezien als signaal dat de investeringstoets in de digitale infrastructuur in de praktijk risicogebaseerd, maar ook politiek zwaarwegend wordt toegepast. In de Kamerbrief benadrukt Aerdts dat de toets “landenneutraal” en “proportioneel” is, maar experts wijzen erop dat de geopolitieke context (lees: de afhankelijkheid van Amerikaanse techbedrijven) nadrukkelijk meespeelt.
Het kabinet is niet bang dat de Verenigde Staten strafmaatregelen tegen Nederland nemen, omdat er een verbod is uitgevaardigd. ‘Ik denk dat als er een land is dat goed begrijpt dat je kijkt naar zaken als veiligheid’, reageerde staatssecretaris Eric van der Burg (Binnenlandse Zaken, VVD). ‘Los daarvan: we hebben hier het advies gevolgd van een onafhankelijke commissie.’ Met dit advies op zak kon staatssecretaris Aerdts haar tanden dus eens laten zien.
Digitale autonomie boven economische belangen
Juristen en securityspecialisten duiden het besluit als een casus waarin digitale autonomie en continuïteit van publieke dienstverlening expliciet zwaarder wegen dan de economische aantrekkelijkheid van buitenlandse ICT-investeringen. De combinatie van cloudinfrastructuur, beheer en mogelijke extraterritoriale werking van buitenlandse wetgeving (zoals de Amerikaanse Cloud Act) kan bij elkaar een risico vormen dat de overheid niet meer wil accepteren.
Voor buitenlandse IT‑bedrijven is het een duidelijk signaal dat overnames van partijen die dicht tegen vitale of quasi‑vitale overheidsfuncties aan zitten, niet langer vanzelfsprekend zijn
Fusie- en overname-experts verwachten dat het Solvinity‑besluit de toon zet voor toekomstige overnames in de Nederlandse digitale infrastructuur. Voor buitenlandse IT‑bedrijven is het een duidelijk signaal dat overnames van partijen die dicht tegen vitale of quasi‑vitale overheidsfuncties aan zitten, niet langer vanzelfsprekend zijn, zelfs niet als er al langlopende relaties en contracten bestaan.
Tegelijkertijd leeft in de M&A‑wereld de zorg dat de sterke politisering van deze casus Nederland minder aantrekkelijk maakt als digitale investeringshub. Kyndryl noemt het besluit “uiterst teleurgesteld” en spreekt van een politisering waarbij de vermeende voordelen voor klanten en burgers zijn “overschaduwd”.
Maatschappelijke druk
Het verbod op de verkoop kan niet los gezien worden van de politieke en maatschappelijke druk die de afgelopen maanden rond Solvinity is opgebouwd. Een brede Kamermeerderheid sprak zich uit tegen de overname. En een petitie tegen de verkoop werd door meer dan honderdduizenden burgers ondertekend.
Kamerleden framen het besluit als een overwinning voor digitale veiligheid en publieke zeggenschap over DigiD, wat volgens experts illustreert hoe sterk digitale infrastructuur inmiddels is gepolitiseerd. De aankondiging van een vertrouwelijke technische briefing voor de Tweede Kamer onderstreept dat het hier niet om een klassieke economische transactie gaat, maar om een strategische keuze in het hart van de digitale overheid. De beide staatssecretarissen zullen nog een kritische Kamer tegenover zich vinden, want er wordt nog veel meer van hen verwacht als het gaat om digitale soevereiniteit. Tijdens het vragenuur merkte Barbara Kathmann op dat er nul euro voor de soevereiniteitsplannen wordt uitgetrokken en ze niet het vertrouwen heeft dat het kabinet voortvarend met dit onderwerp aan de slag gaat.
Het journalistieke platform The Firewall heeft in ieder geval de rechtszaak tegen de Staat over de overname van Solvinity ingetrokken. De stichting eiste samen met een groep techkenners dat de regering de overname van het IT-bedrijf achter DigiD door het Amerikaanse Kyndryl zou tegenhouden uit zorgen over de omgang met vertrouwelijke gegevens en de digitale autonomie.
Hoe nu verder met Solvinity?
Met het verbod zijn de zorgen over zeggenschap voorlopig weggenomen, maar er blijven volgens deskundigen wezenlijke vragen liggen over de toekomst van Solvinity en de inrichting van de digitale infrastructuur van de overheid. Blijft Solvinity zelfstandig, wordt gezocht naar een Nederlandse of Europese koper, of grijpt de overheid de gelegenheid aan om stappen te zetten naar meer eigen voorzieningen, zoals een verdere uitbouw van een overheidscloud?
In haar Kamerbrief kondigt de staatssecretaris aan dat het kabinet in gesprek blijft met Solvinity en de huidige eigenaar over de verdere ontwikkelingen rond het bedrijf. Voor digitale bestuurders en beleidsmakers is de casus daarmee niet afgesloten, maar juist een startpunt voor een bredere discussie over de grenzen aan buitenlandse zeggenschap in de digitale ruggengraat van de overheid.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.