Ons politieke bestel uit 1848 is niet meer in staat de hybride (versmelting van analoog, digitaal, virtueel) waarde (economisch, ethisch, cultureel) te borgen. De afgelopen vijfentwintig tot dertig jaar hebben ambtenaren en politici gedacht dat de werkelijkheid analoog-plus zou blijven, en dat dat plus te reguleren was. Chinese presidenten zijn sinds 1993 ingenieurs en ze zagen als dominante blik dat de wereld hybride zou zijn. Zij richten hun bestel daar zeer goed op in. Van de 26 topposities in de Europese Commissie zijn er twaalf juristen, twee journalisten, meerdere business- en innovatiemanagers en nul ingenieurs.
Er is nu in Europa wel interne awareness en discussie, maar de huidige mensen in het systeem zijn niet in staat een noodzakelijke omslag te maken. Dat ligt niet aan hen. Het digitale Estland kon ook alleen maar gemaakt worden omdat in 1993 zelfs de stopcontacten uit de ministeries waren gesloopt. Vanaf nul beginnen is gemakkelijk. In volledige legacy innoveren vraagt om een ander perspectief. Burgers mogen wel op zijn minst verwachten dat de mensen waaraan ze belastingplichtig zijn enig besef hebben van de aard van macht van hun tijd.
Deze tijd vraagt om een radicale bestuurlijke verandering
De afgelopen vijfentwintig tot dertig jaar hebben ambtenaren en politici gedacht dat de werkelijkheid analoog-plus zou blijven, en dat dat plus te reguleren was. De feitelijke realiteit is hybride: analoog, digitaal en virtueel lopen in elkaar over. Er is een radicaal nieuw, technisch georiënteerd governance‑model nodig. Rob van Kranenburg pleit voor en publiek‑private governance‑laag van vooral ingenieurs, aangevuld met geestes‑ en sociale wetenschappers, met een mandaat van 25 jaar om een volledig nieuw “i‑land” te bouwen.
De huidige democratie werkt niet meer
Politiek gezien is uitzonderingstoestand nodig waarbij Carl Schmitt het idee Wirkliche en Absolute Feind onderscheidde, met de laatste als Die eigene Frage als Gestalt. Dat betekent dat er geen maatregelen meer mogelijk zijn binnen het huidige model die van enige betekenis zijn. Het model zelf, meer dan honderdvijfenzeventig jaar oud en werkend met partijen die betaald worden door het model (23 miljoen in 2024), is voor politici een businessmodel geworden. Het kan niet lang genoeg vooruitkijken om de veranderingen van nu (IoT, AI, 6G, Quantum) te verankeren als een noodzakelijke technische backbone. Democratie in de zin van een keer in de vier jaar stemmen dekt de werkelijkheid van het alledaagse leven van burgers en ondernemers om welvaart te blijven genereren niet meer. Het blijft werken, innoveren en investeren in een werkelijkheid die alleen nog bestaat binnen de discursieve performance van het journaal, de praatprogramma’s, de waan van de dag en de ‘gebeurtenis’ waarop gereageerd moet worden. Er is geen regie.
Elke andere laag die implementatie vergt, is onderdeel van een zeer sterk doorgevoerde lokale inspraaklaag.
Wat dan wel?
Geef een publiek-private governance-laag van vooral ingenieurs, aangevuld met geestes- en sociale wetenschappers, een mandaat van 25 jaar om een volledig nieuw “i-land” te bouwen. Een i-land met self-healing energie-infrastructuur, slimme rioleringen en water (nu lekt globaal 40 procent weg), slimme energieopladende wegen. Creëer een infrastructuur-basislaag en een diensten-tweede laag met wonen, zorg, onderwijs… Elke andere laag die implementatie vergt, is onderdeel van een zeer sterk doorgevoerde lokale inspraaklaag. Nederland, een middelgrote Chinese stad, heeft nog nooit zo sterk gestaan in een infrastructureel paradigma met semicon ASML, NXP, 6G Future Network Services, AI Factory, wereldtop Logistiek, en een zeer interessante performante brug tussen de infrastructuurlaag en lokale inspraak: de waterschappen.[1]
Controle over de smartphone
Waar beginnen we? Met controle terug te nemen over de smartphone. De 6G telefoon van 2030 is een AI edge node. De trend is dat randvoorwaarden van applicaties nu vanaf de chip worden doorontwikkeld. Schaal - EU of NL - kan verkregen worden door de digitale wallet de kern van zo’n device. Dat ziet eruit als een gewone smartphone en kan alles wat het nu kan, alleen nu met EU/open source applicaties, een eigen OS en vooral de wallet hardware en -software beveiligd. Nu laten politici en ambtenaren toe dat de wallet een applicatie kan zijn in een Google- of een Apple-omgeving. Echt van de gekke in het huidige debat over soevereiniteit. De volledige capabilities van alle Europeanen (credentials zoals paspoort, rijbewijs, diploma, euro en AI agents, die we lanceren vanuit de wallet voor de audit en routebepaling) verhuizen we zomaar naar de twee systemen die we niet volledig beheersen.
Alle inwoners starten met Self Sovereign Identity en disposable identities
In onze architectuur dekken we bijvoorbeeld de Cyber Resilience Act (CRA) af, vanuit de architectuur zelf. De wet, het wetgevende kader, zal als beleid vanuit de wallet-applicaties wel of niet draaien. Compliance verschuift naar de basis: de chip. Onze NL-wallet is dan een chip (ASIC) op een chip. Op dit moment hebben we een Amerikaanse chipmaker als klankbord. Die zou in deze opvatting zelfs de EU-chip kunnen maken, zolang alle requirements, wetgeving, en ethische belemmeringen vertrekken vanuit de wallet, een soevereine chip op een chip.
Nieuwe vorm van democratie
Dan ga ik iets raars zeggen: dit is democratie. Iedere EU-inwoner moet op termijn een wallet hebben, een hardware wallet . Dan integreren we alle 6G-, AI- en IoT-mogelijkheden in dat AI edge device, met alle veilige communicatie, mediawijsheid hard gecodeerd (alle veertienjarigen gaan gewoon om 9 uur slapen - hun device gaat uit, want dit is onderdeel geweest van overleg tussen ouders-kinderen-leraren…).
Alle inwoners starten met Self Sovereign Identity en disposable identities[2]. Dataminimalisatie is de standaard. Je stuurt een payability token naar een provider, zonder wat voor andere data dan ook, gewoon een token dat een telefoonnummer kan unlocken als je niet betaalt. Machines, smart objects runnen dezelfde wallets. Het internet als pass on the packet is natuurlijk briljant en mooi geweest. Maar we kunnen ons volgende huis niet meer op ijs bouwen. We hebben als community die belasting betaalt recht op het best mogelijke model dat waarde borgt (en op termijn zelfs dividend kan uitkeren, want alle devices samen zijn de cloud/edge en AI draait lokaal met NL SLM (Small Language Models)).
[1] Volgens het beginsel belang-betaling-zeggenschap betaalt een categorie die een verhoudingsgewijs groter belang bij de taken van het waterschap heeft ook een groter bedrag aan het waterschap. Deze hogere betaling leidt op zijn beurt weer tot een grotere zeggenschap in het waterschapsbestuur. Dus hoe groter het belang, hoe groter de betaling en ook hoe groter de zeggenschap. https://nl.wikipedia.org/wiki/...(Nederland)
[2] In a person context disposable Id means that from an identity that is under full control of a person the wallet/device is able to produce from that identity as a basis numerous separate identities that have the capacity to broker contracts with any service provider. https://disposableidentities.e...
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Er gebeurt een hoop tegelijk, zoals de doorbraak van agentic payments. De autorisatielaag alleen al ontwikkelt zich snel in een maelstrom van concurrerende protocollen, wat binnen een hypercompetitief ecosysteem leidt tot nieuwe praktische toepassingen, zoals het beveiligen en stroomlijnen van al die complexe dynamische (trans)acties tussen al die autonome agents. Dit vereist een geïntegreerde aanpak en dat vraagt innovatieve governance die flexibel genoeg is om met deze dynamiek om te gaan. Op het gebied van identiteit en vertrouwen zijn er belangrijke vorderingen met verifiable LEI's (vLEI) (https://www.gleif.org/en/organizational-identity/become-a-vlei-issuer-qvi/vlei-ecosystem-governance-framework) , gedecentraliseerde identifiers (DIDs) (https://identity.foundation/) en verifieerbare credentials (https://docs.igrant.io/concepts/eudi-wallet-verifiable-credential-formats/) Deze technologieën convergeren razendsnel naar een systeem waar Vertrouwen, Trust (ISO 29115) tussen partijen, zelfs zonder directe interactie, uitstekend gewaarborgd kan worden (zie ook ISO 29003). Dit sluit aan bij Van Kranenburgs visie op een digitaal ecosysteem waar burgers controle hebben over hun digitale identiteit. Een groot deel van de EU deelt de geschiedenis ooit Napoleon op visite te hebben gehad, waardoor zijn Code Napoleon als belangrijke bron onder ons rechtssysteem ligt; een Code die staat op Identificatie, Verificatie en Verantwoording. De uitbreiding van bestaande rails, zoals ISO 20022 en wallet netwerken biedt een solide basis voor het integreren van al die nieuwe technologieën in de bestaande infrastructuren (wel handig als voortdurend wordt bijgeleerd). Men kan agentic payments prima systematisch integreren zonder de noodzaak voor volledige herzieningen van de infrastructuur, wat ook aansluit bij het idee van een flexibele, maar robuuste infrastructuurlaag. Voordeel van de Data Spaces benadering: je legacy krijgt een nieuw leven in het data ecosysteem.
Daarnaast zie je je aangescherpte taxonomieën ontstaan voor bedreigingen, zoals OWASP, MITRE ATLAS en NIST. Deze initiatieven bieden een solide raamwerk voor het identificeren en mitigeren van risico's, essentieel voor het veilig implementeren van agentic payments. Ook dit vereist een governance-model dat snel kan reageren op opkomende bedreigingen, precies zoals ook Van Kranenburg voorstelt. Hoewel er wel al meer regulatoire aandacht is voor deze technologieën, zijn de technische standaarden momenteel nog dun en nog grotendeels onbenut voor agentic transacties dus dat brengt partijen in een strategisch gevaarlijk momentum als we hier niet gestructureerd kennis van nemen en ons er ook op inrichten. Dit benadrukt de noodzaak voor een lange termijn visie, zoals ook Van Kranenburg voorstelt om de ontwikkeling en implementatie van deze standaarden te leren faciliteren.
Merci Vincent. Jouw werk is baanbrekend en loopt inderdaad paralell. In 2012 werd ik uitgenodigd voor een Conferentie in Rome. CIA, Homeland Security, Franse, Engelse politiediensten, ze waren er allemaal.3 Ik liep een werkruimte binnen en er stond op het bord: “The total breakdown of society because of the inability of the State to deal with the digital”. Dat had ik een jaar of tien daarvoor ook geschreven. Ik stond echt als aan de grond genageld. Deze professionals dachten er ook zo over! Ik denk dat dat ook het moment is waarop deze professionals beseften dat hun paraplu – de staat – het niet ging redden. Op hetzelfde moment onstonden allerlei intel privébedrijven. In 2026 met AI is de bedreiging voor deze staat uit 1848 existentieel. Het VOC/ander woord-plan is niet zomaar een ideetje, de kost van het niet te doen kan wel eens heel, heel hoog blijken.
Aan de slag!
De meest essentiële systemen ter wereld — de banken die miljarden aan dagelijkse betalingen verwerken (https://qivalis.eu/), de netwerken die de lichten laten branden (https://powerofthemany.org/ en ja, je kunt her en der al betalen per/in ampère) en de netwerken die de nationale veiligheid verdedigen — worden in realtime herbouwd door twee krachten die sneller samenkomen dan legacy organisaties zich kunnen aanpassen: kunstmatige intelligentie (AI) en gedecentraliseerde grootboektechnologie (DLT-"blockchain"). Anno 2026 behandelen toezichthouders in Europa dit al niet eens meer als een toekomstige zorg; de EU AI Act is allang volledig van toepassing op hoogrisicosystemen en financiële entiteiten onder DORA moeten echte veerkracht aantonen door actief testen in plaats van papierwerk, terwijl de handhaving van NIS2 is verschoven van beleidsherziening naar actieve audits van kritieke infrastructuurtoeleveringsketens. Dit is allang niet langer een experimentele fase van digitale transformatie — AI wordt operationeel gebruikt om complexe operationele beslissingen in realtime te ondersteunen, diep verweven met de connectiviteit-, computer- en beveiligingslagen waarop kritieke sectoren afhankelijk zijn. Degenen die het kunnen dan (en dat zijn er in Nederland veeeel te weinig, dus doen 'de anderen' dat voor ons). Waar worden de algoritmen doorgerekend die bepalen welke stroom in welke hoeveelheid door welke laadpaal stroomt? Er gaat - wereldwijd - al vele malen meer geld om in stablecoins dan in VISA/Mastercard. AI meets FinTech, RegTech & InsurTech. Die convergentie werkt twee kanten op. AI speelt een dubbele rol in cyberbeveiliging van kritieke infrastructuur, waarbij het tegelijkertijd fungeert als het krachtigste verdedigingsinstrument en, in handen van tegenstanders, als een snel evoluerende dreiging die sneller kan bewegen dan door mensen geleide verdedigingsteams kunnen reageren. De Europese Centrale Bank (ECB) zelf heeft gewaarschuwd dat vooruitgang in AI fundamenteel de balans en asymmetrie tussen verdedigers en aanvallers verandert, een dynamiek die momenteel plaatsvindt in financiële, nuts- en defensienetwerken. Ondertussen komen blockchain en tokenisatie naar voren als een van de weinige geloofwaardige instrumenten om vertrouwen en traceerbaarheid te herstellen in deze steeds meer AI-gedreven systemen, en bieden verifieerbare, manipulatiebestendige gegevens precies waar autonome besluitvorming het meest toezicht nodig heeft.