AI-geletterdheid is meer dan een cursus

Wie het daarmee eens is, is de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), onze ‘coördinerend AI- en algoritmetoezichthouder’. Zij heeft een handreiking AI-geletterdheid plus een aanvulling handreiking AI-geletterdheid ontwikkeld om organisaties op weg te helpen bij hun AI-geletterdheid. Hoewel deze handreikingen zeker nuttig en toegankelijk geschreven zijn, is mijn indruk dat ze voor veel organisaties nog wat abstract zijn. Als een opleidingsinstituut of academie dan een cursus AI-geletterdheid aanbiedt, inclusief certificaat, is de keuze voor het inkopen van een cursus snel gemaakt.

De echte opleidingsvraag

Voor mij betekent medewerkers AI-geletterd maken dat je als organisatie de volgende drie vragen moet kunnen beantwoorden:

1. Welke AI-toepassingen gebruiken we?
2. Hoe werken deze AI-toepassingen en wat zijn de belangrijkste kansen en risico’s?
3. Welke kennis hebben medewerkers dus nodig?

Pas als je deze vragen hebt beantwoord, kom je bij de echte opleidingsvraag:

4. Hoe kan AI het werk positief en negatief beïnvloeden en hoe kunnen wij het dus verantwoord inzetten?

De eerste drie vragen maken direct duidelijk dat de beantwoording ervan niet ligt bij een academie of opleidingsinstituut, ook niet bij een individuele medewerker, maar bij de organisatie als geheel. Wat medewerkers nodig hebben, is sterk afhankelijk van hun kennis, rol en ervaring en van het werk dat zij doen. Het vraagt om een goede analyse van wat verschillende groepen medewerkers nodig hebben. Die analyse moet ook voortdurend aangepast worden aan nieuwe AI-ontwikkelingen en -inzichten. Eén algemene cursus (“iedereen door de wasstraat”) past hier niet bij.

Verantwoorde inzet AI in het werk

De laatste vraag, naar de invloed van AI op het werk, is cruciaal voor AI-geletterdheid: uiteindelijk moeten medewerkers voldoende ‘kennis, vaardigheden en begrip’ hebben om AI op een verantwoorde manier in te zetten in hun werk. De koppeling en toepasbaarheid van het geleerde aan het eigen werk is wat mij betreft het allerbelangrijkste aspect van AI-geletterdheid. Als medewerkers hun AI-kennis niet kunnen koppelen aan het werk dat ze doen, zijn zij het vaak snel weer vergeten. Helemaal als zij die kennis als individu en niet samen met collega’s meekrijgen.

Maar hoe zorg je voor die koppeling, als organisatie of als opleidingsinstituut? Want het werk dat medewerkers doen is net zo divers als de medewerkers zelf zijn. Net als hun kennisniveau en hun ervaring met AI. Mijn oplossing is simpel: laat medewerkers hier zelf over nadenken. Ervaring leert dat medewerkers prima in staat zijn hierover met collega’s in gesprek te gaan als zij meer algemene kennis over AI aangereikt krijgen. En vanzelfsprekend kan de organisatie de inzichten van de eigen medewerkers weer goed gebruiken ten behoeve van de eigen organisatieontwikkeling.

Samengevat: AI-geletterdheid vraagt om goed inzicht in welke AI-toepassingen medewerkers gebruiken, de werking ervan, de rol en functie van medewerkers en de kennis die verschillende medewerkers dus nodig hebben. Laat hen vooral zelf nadenken over de betekenis voor hun werk en de verantwoorde inzet bij hun werk. Werken aan AI-geletterdheid wordt dan onderdeel van de modernisering van de organisatie, in plaats van een verplichte cursus waar je tijd voor moet vrijmaken.