Europol waarschuwt voor groeiende problemen bij digitaal opsporingsonderzoek

Digitaal bewijsmateriaal speelt een steeds grotere rol in strafrechtelijke onderzoeken, terwijl het voor opsporingsdiensten juist ingewikkelder wordt om relevante gegevens te verzamelen. Dat constateert Europol in het rapportDigital forensics: gap analysis, waarin de Europese politiedienst de belangrijkste tekortkomingen in digitaal forensisch onderzoek in kaart brengt.

Een belangrijk knelpunt is de afhankelijkheid van commerciële forensische software. Dergelijke hulpmiddelen zijn vaak kostbaar en kunnen door technologische ontwikkelingen snel verouderen. Bovendien zijn ze niet altijd geschikt om op grote schaal te worden ingezet. Voor opsporingsdiensten betekent dit dat zij voortdurend moeten investeren in nieuwe technieken om toegang te kunnen blijven krijgen tot digitaal bewijsmateriaal.

Ook de grote verscheidenheid aan apparaten, besturingssystemen en gegevensformaten bemoeilijkt het onderzoek. Steeds meer informatie bevindt zich bovendien in clouddiensten, terwijl geavanceerde encryptie het uitlezen van apparaten lastiger maakt.

Fabrikanten werken niet altijd mee

Europol constateert dat fabrikanten, die vaak buiten de Europese Unie gevestigd zijn, terughoudend zijn met het verstrekken van technische informatie over het uitlezen van hun apparaten. Nieuwe modellen en software-updates maken het voor opsporingsdiensten moeilijk om bestaande onderzoeksmethoden actueel te houden.

Soms zijn opsporingsdiensten aangewezen op kwetsbaarheden in apparaten om toegang te krijgen tot gegevens. Europol waarschuwt dat dergelijke beveiligingslekken ook door kwaadwillenden kunnen worden misbruikt.

Als mogelijke oplossing noemt de politiedienst een systeem waarbij fabrikanten beschikken over een volledige of gedeeltelijke sleutel waarmee apparaten onder wettelijk gerechtvaardigde omstandigheden kunnen worden ontsleuteld. Daarmee raakt het rapport aan de discussie over de toegang van opsporingsdiensten tot versleutelde gegevens en de mogelijke gevolgen daarvan voor de digitale veiligheid.

Europese samenwerking noodzakelijk

Europol ziet daarnaast tekortkomingen in de standaardisatie van forensische onderzoeksmethoden. Verschillen tussen landen en gebruikte technologieën bemoeilijken de uitwisseling van onderzoeksresultaten en grensoverschrijdende samenwerking.

Ook kunstmatige intelligentie krijgt een plaats in het rapport. AI kan helpen om grote hoeveelheden digitaal bewijsmateriaal te verwerken, maar roept tegelijkertijd vragen op over de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van onderzoeksresultaten.

Volgens Europol bevindt het Europese digitale forensische onderzoek zich op een kruispunt. Zonder gezamenlijke investeringen in standaardisatie, onderzoeksmiddelen en opleidingen dreigen bestaande tekortkomingen verder toe te nemen.