Digitale soevereiniteit: van discussie naar actie

Digitale soevereiniteit draait om controle: wie heeft toegang tot data, waar wordt die opgeslagen en onder welke wetgeving valt die? De EU werkt aan richtlijnen en scorecards om te bepalen welke data waar mag worden opgeslagen en Nederland heeft in zijn meerjarenvisie voor de digitale overheid expliciet de ambitie uitgesproken om een soevereine overheidscloud te realiseren. Europese overheden willen niet langer volledig afhankelijk zijn van Amerikaanse hyperscalers.

Volgens Colin Nugteren, medeoprichter en CEO van Notilyze, is het idee dat er geen alternatief bestaat voor de Amerikaanse hyperscalers achterhaald. “Wij zijn een Nederlands bedrijf en hebben samen met een Nederlandse partner een eigen cloudomgeving gebouwd. Voor vrijwel al onze toepassingen kiezen we varianten die we zelf volledig beheersen in onze cloud. Op die manier leveren we een optimale combinatie van state-of-the-art Amerikaanse toepassingen en hoogwaardige alternatieven van Europese bodem: van tekstverwerking, spreadsheets en videobellen, tot AI en analytics. Het was te makkelijk voor veel overheden en bedrijven om te zeggen: ‘we kiezen gewoon voor een van de grote drie en dan zal het wel goed zijn’. Die tijd is voorbij.”

Dataclassificatie is de sleutel

In de praktijk is het lastig om los te komen van de grote Amerikaanse dienstverleners. Contracten lopen vaak nog jaren door, migraties zijn kostbaar en veel organisaties hebben diep geïntegreerde diensten bij grote cloudproviders. Vendor lock-in en koppelverkoop maken overstappen lastig. “Zeker als je diep in zo’n cloud hebt geïnvesteerd”, zegt Mathias Coopmans, hoofd Customer Advisory Benelux bij SAS. “Het is vaak ook niet nodig om helemaal afscheid te nemen van de hyperscalers. Maar je moet weten waar je ze voor gebruikt. Het is dus belangrijk om goed in kaart te brengen welke typen data er zijn, waar ze staan en welke risico’s eraan verbonden zijn. Voor de classificatie van de data bestaan scorecards die kunnen helpen. De meest gevoelige data wil je maximaal beschermen. Daar zijn Europese oplossingen voor beschikbaar.”

De eerste schapen zijn volgens Nicoline Mol al over de dam. Mol is binnen SAS Benelux verantwoordelijk voor de sectoren Overheid en Gezondheidszorg en ziet vanuit die rol dat overheidsorganisaties hun cruciale informatie terug in eigen huis halen. “Dat is een beweging die op gang is gekomen onder invloed van geopolitieke ontwikkelingen. Ik verwacht dat het de komende tijd verder toe zal nemen. Maar het migreren van een groot softwaresysteem naar een ander platform kan een behoorlijke kostenpost zijn. Daarom is het belangrijk om naar hybride oplossingen te kijken.”

Digitale soevereiniteit gaat verder dan infrastructuur. Het gaat om een combinatie van hardware, software, beheer en compliance. Overheden moeten weten wie toegang heeft tot data, hoe die wordt beheerd en hoe exitstrategieën zijn geregeld. Change-of-control-clausules, audit trails en strikte afspraken over dataverwijdering zijn cruciaal om regie te behouden. Daarnaast speelt flexibiliteit een grote rol. Contracten van één tot drie jaar, in plaats van tien jaar, geven organisaties ruimte om bij te sturen. Tegelijkertijd moeten oplossingen schaalbaar zijn en voldoen aan internationale wet- en regelgeving.

Het alternatief: SAS en Notilyze

In deze context bieden SAS en Notilyze een krachtig antwoord. Hun gezamenlijke propositie combineert internationale expertise met lokale verankering:

• Keuzevrijheid en onafhankelijkheid
  SAS-software draait op elke infrastructuur – on-premises, in een lokale cloud of in een publieke cloud. Dit voorkomt vendor lock-in en geeft organisaties controle over waar hun data staat.
• Compliance en transparantie
  SAS voldoet aan internationale wet- en regelgeving en biedt een volledige audit trail. Elke handeling in het systeem is herleidbaar, wat essentieel is voor governance en betrouwbaarheid.
• Lokale hosting en persoonlijke support
  Notilyze zorgt voor implementatie en beheer in Nederlandse datacenters, met directe lijnen naar experts. Geen anonieme callcenters, maar partners die de omgeving kennen.
• Hybride flexibiliteit
  Van eigen datacenters tot gedeelde regionale oplossingen – SAS en Notilyze ondersteunen varianten die passen bij de behoefte van de organisatie.

Deze samenwerking biedt het beste van twee werelden: de kracht van een wereldwijd technologiebedrijf met 50 jaar ervaring én de nabijheid en wendbaarheid van een lokale partner.

Digitale soevereiniteit zal in 2026 niet van de agenda verdwijnen. Integendeel, er komt meer Europese regelgeving aan, met strengere eisen rond dataclassificatie en een groeiende vraag naar hybride modellen. Overheden zullen prioriteit geven aan het beschermen van de meest gevoelige data, terwijl minder kritische informatie in gedeelde omgevingen kan blijven. De beweging is begonnen – nu is het tijd om strategische keuzes te maken.