Binnen een mum van tijd circuleren zulke uitspraken vervolgens via X, Telegram, TikTok en WhatsApp langs honderdduizenden schermen. Niet ondanks de extremiteit, maar juist dankzij die extremiteit.
Hoe sociale media de politiek radicaliseren
‘We worden omvolkt.’ En: ‘Palestijnse asielzoekers moeten we aan de grens met maximaal geweld tegenhouden.’ Twintig jaar geleden kwam je dit soort uitspraken waarschijnlijk alleen tegen op obscure internetfora vol anonieme accounts. Nu worden ze uitgesproken door landelijke politici tijdens protesten tegen azc’s, terwijl camera’s draaien en sociale media direct de boodschap verder verspreiden.
Extreme taal levert politici bereik op
Sociale media belonen niet de beste argumenten, maar de sterkste emoties. Platforms als X, TikTok en Facebook zijn ontworpen om aandacht zo lang mogelijk vast te houden. En aandacht ontstaat online zelden door nuance of bestuurlijke verantwoordelijkheid. Woede, angst en vijanddenken werken veel beter. Berichten die mensen boos maken, worden vaker gedeeld, langer bekeken en intenser besproken. Daardoor krijgen ze automatisch meer bereik.
Dat mechanisme heeft ook de politiek veranderd. Politici weten inmiddels precies welke uitspraken online tractie opleveren. Een genuanceerd verhaal over migratie haalt zelden het algoritme. Een scherpe oneliner over ‘omvolking’ of geweld aan de grens wel. Kamerdebatten zijn daardoor steeds minder bedoeld om elkaar inhoudelijk te overtuigen en steeds meer om korte videofragmenten te produceren die potentieel viral kunnen gaan.
Onderzoekers Mirko Tobias Schäfer en Jeroen Bakker van de Universiteit Utrecht beschreven deze dynamiek eerder in een interview met iBestuur. In hun onderzoek uit 2023 toonden zij aan hoe politieke retoriek, sociale media en online haat elkaar voortdurend versterken. Online haat ontstaat immers niet vanuit het niets, de algoritmes worden er bewust mee gevoed.
En zodra extreme politieke uitspraken structureel worden beloond met aandacht en bereik, verschuift langzaam de grens van wat acceptabel klinkt. Wat eerst ondenkbaar was, wordt eerst controversieel, daarna bespreekbaar en uiteindelijk normaal. Niet omdat de samenleving plots radicaler is geworden, maar omdat de digitale infrastructuur radicale boodschappen voortdurend zichtbaarder maakt dan gematigde stemmen.
Sociale media zijn niet neutraal
Toch behandelt de overheid sociale media nog altijd alsof het neutrale communicatiemiddelen zijn. Het kabinet en vele Tweede Kamerleden blijven volop actief op platformen als X, alsof het simpelweg moderne varianten van televisie of kranten zijn. Maar door de sturing van algoritmes zijn ze allerminst neutraal.
Sociale media genereren graag maatschappelijke woede en conflict, om gebruikers langer te laten scrollen. Hoe langer gebruikers blijven scrollen, hoe meer advertentie-inkomsten een platform verdient. En wanneer politieke zichtbaarheid afhankelijk wordt van algoritmische verontwaardiging, ontstaat er een voortdurende prikkel om harder, agressiever en extremer te communiceren. En zo worden uitspraken die ooit onacceptabel waren steeds meer een ‘normaal standpunt in het debat’.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.