Nader onderzoek naar inzet Team Openbare Orde Inlichtingen van de politie

Het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de politie opereert deels zonder toereikende wettelijke basis. Deze strenge conclusie trok de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in een onderzoek dat op 6 maart jl. vertrouwelijk aan de Tweede Kamer werd overgelegd. Op 20 maart stuurde minister Van Weel een reactie naar de Kamer, waarin hij aangaf de bevindingen "serieus" te nemen, maar wel een balans zoekt tussen veiligheid en privacy.

Overschrijding van artikel 3 Politiewet

Het TOOI, dat in elke regio actief is onder gezag van de burgemeester, verzamelt via informanten informatie over groepen die betrokken zijn bij ernstige openbare ordeverstoringen, zoals rellen bij demonstraties of voetbalwedstrijden. De juridische grondslag is artikel 3 van de Politiewet 2012, dat alleen een “meer dan geringe inbreuk” op de persoonlijke levenssfeer toestaat.

De AP stelt echter dat het team regelmatig de grens hiervoor overschrijdt. Door informanten langdurig te volgen, ontstaat soms een “min of meer compleet beeld” van het leven van een betrokkene. Daarnaast verwerkt het TOOI in sommige gevallen bijzondere persoonsgegevens (bijvoorbeeld over religie of gezondheid) en worden ook gegevens van potentiële informanten verwerkt zonder duidelijke wettelijke regeling.

Geen openbaar rapport

In overeenstemming met het zienswijze van de politie heeft de AP besloten het onderzoeksrapport niet openbaar te maken. Het document is uitsluitend vertrouwelijk gedeeld met de minister en de Tweede Kamer. Hierom kan de minister op dit moment niet inhoudelijk reageren op de specifieke bevindingen, schrijft ze in haar brief. 

Juridische verkenning en toets Landsadvocaat

Van Weel benadrukt dat de informatiepositie van de politie ten behoeve van de openbare-ordehandhaving behouden moet blijven. 'De informatie van informanten vormt een aandeel in de informatiepositie van de politie... Het werk van TOOI is daarmee belangrijk voor de veiligheid van burgers en agenten', aldus de minister.

Om de spanning tussen die informatiepositie en de grondrechten op te lossen, kiest ze voor een zorgvuldig proces:

• Nadere toelichting: Binnenkort spreekt de minister samen met de politie met de AP voor een diepere analyse van het rapport.
• Gesprek met gezag: Er volgt overleg met de korpsleiding en alle burgemeesters, die het belang van TOOI-informatie hebben onderstreept.
• Juridische analyse: Een gedetailleerde juridische verkenning moet uitwijzen op welke wijze de werkprocessen van het TOOI aangepast moeten worden zodat verwerking binnen de wettelijke kaders plaatsvindt.
• Toets Landsadvocaat: De uiteindelijke analyse en de mogelijke handelingsopties worden voorgelegd aan de Landsadvocaat.

Interne procedures of wetswijziging

Uit de verkenning kunnen twee dingen blijken. Ten eerste dat het TOOI door strengere interne procedures, dataminimalisatie en proportionaliteit alsnog binnen artikel 3 Politiewet kan werken. Denk aan nieuwe afspraken over welk soort gegevens mag worden vastgelegd en welke waarborgen daarbij horen.

Ten tweede kan blijken dat bepaalde noodzakelijke werkzaamheden in de huidige vorm niet meer doorgang kunnen vinden. In dat geval zal aangegeven worden welke stappen nodig zijn om de wet aan te passen. 'Omdat ook kan blijken dat bepaalde werkzaamheden van TOOI geen doorgang meer kunnen vinden die toch noodzakelijk zijn ten behoeve van de handhaving van de openbare orde, wordt tegelijkertijd verkend welke stappen er in dat geval noodzakelijk zijn', schrijft Van Weel.

Brief voor de zomer

De minister belooft de Tweede Kamer voor de zomer nader te informeren over het vervolgproces. Ondertussen zijn de politie, de burgemeesters en het ministerie bereid tot een specifiek overleg met de vaste Kamercommissie om het AP-onderzoek te bespreken.