Het ambitiedocumentis tot stand gekomen aan de hand van gesprekken en bijeenkomsten met communityleden en een agendacommissie. Deelnemers zijn afkomstig van uiteenlopende overheidsinstanties, waaronder gemeenten, provincies, waterschappen, koepels en uitvoeringsorganisaties.
Hoe houd je als overheid oog op de impact van AI op de samenleving?
Binnen het programma Realisatie Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) is begin 2025 een Community of Practice Digitale Ethiek voor Overheden gestart. Deze community heeft onlangs een document gelanceerd waarin vier ambities worden beschreven, gekoppeld aan activiteiten die ze hierop ontwikkelen. Met deze activiteiten kunnen overheidsorganisaties zich professionaliseren op het gebied van digitale ethiek.
Ambitie 1: kennis van digitale ethiek
Medewerkers moeten kennis hebben van ethische instrumenten en opleidingen. Daarvoor is scholing nodig. Daarom organiseert de community webinars rond dit thema. Ook maakt de CoP een overzicht van de meest gebruikte c.q. gewaardeerde instrumenten en opleidingen, inclusief hun toepassingsgebied en effectiviteit. Tenslotte zetten ze zich in om ervaringen en praktijkvoorbeelden uit de community te delen.
Ambitie 2: Verankering digitale ethiek
Overheidsorganisaties moeten digitale ethiek verankeren in hun beleid, bestuur en uitvoering, zodat waardenafwegingen vanzelfsprekend onderdeel zijn van alle processen van de organisatie. In de huidige fase van volwassenwording borgen organisaties ethiek op verschillende manieren. De community vormt werkgroepen en interactieve webinars rond dit thema om ervaringen met verschillende elementen van volwassenheidsmodellen uit te wisselen en uit te werken.
Ambitie 3: Opbouwen van moresprudentie
Moresprudentie geeft inzicht in de ethische digitale vraagstukken bij de overheid en hoe we die behandelen. Het openlijk delen van afwegingen en beslissingen zorgt ervoor dat we leren van elkaars. De community ondersteunt hierbij door afwegingen, beslissingen en adviezen overzichtelijk te inventariseren, te thematiseren en te delen om vervolgens het gesprek rondom bepaalde ethische vraagstukken en -adviezen te faciliteren op onderwerp.
Ambitie 4: Uitbouwen van een Community of Practice
Een plek om elkaar (online en offline) te ontmoeten, openhartig overheidsbrede kennis en ervaringen uit te wisselen. De CoP Digitale Ethiek is dé plek waar organisaties elkaar vinden en verder helpen bij de toepassing van ethiek in hun praktijk. En waar instrumenten, praktijkkennis en moresprudentie te vinden zijn, die in te zetten voor een beter ethisch afwegingsproces.
Aansluiten bij de community?
U kunt zich aansluiten bij community en meehelpen om digitale ethiek een integraal onderdeel van het werk van de overheid te maken.
Klik HIER voor meer informatie en om deel te nemen van de community. Of bezoek de community op realisatieibds.nl
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Van ambitie naar realisatie vraagt ondernemingsgeest en pragmatiek. De realiteit is dat Europa enorm achterloopt op de Verenigde Staten en China, in zowel AI investeringen als in commercialisering. Nederland is van oudsher een plat land, we netwerken, we polderen, we zijn een Open Economie en een Open Samenleving (Karl Popper) Dit zou Nederland in principe dus unieke kansen moeten geven om zich strategisch te positioneren als leider in ethische en sectorale AI-toepassingen en dat vraagt om investeringen, infrastructuur, talentbehoud en sectorale sterktes. Nederland zou gewoon moeten bijdragen aan het dichten van de Europese investeringskloof in AI, die jaarlijks €580 miljard bedraagt. Prima te doen door AI-innovatie te stimuleren door nationale en Europese subsidies te combineren met privaat kapitaal, bijvoorbeeld via Horizon Europa en AI-fondsen. Men zou belastingregels kunnen harmoniseren voor aandelenopties en pensioenfondsen kunnen stimuleren om te investeren in risicovolle groeibedrijven en dat dan laten samenkomen innovatiehubs waar startups, corporates en universiteiten samenwerken op AI-toepassingen. Dus niet alleen het technische deel, maar vooral ook het concreet, praktisch, ethisch en rechtsgeldig toepassen.
De implementatie van de EU AI Act biedt Nederland de kans om ethiek als concurrentie voordeel te benutten en niet alleen als geitenwollensokkenhobby. Nederland wordt internationaal gezien als hét centrum voor internationale rechtspraak en huisvest een aantal prominente internationale rechtbanken en juridische instellingen, zoals het Internationaal Gerechtshof (ICJ - International Court of Justice), het Internationaal Strafhof (ICC - International Criminal Court), het Mechanisme voor Internationale Straftribunalen (MICT - Mechanism for International Criminal Tribunals), het Permanent Hof van Arbitrage (PCA - Permanent Court of Arbitration)en diverse Speciale Tribunalen en Europese instellingen, zoals het Europol Hoofdkwartier. De aanwezigheid van deze instellingen versterkt de positie van Den Haag als "Internationale Stad van Vrede en Recht". Dit juridische ecosysteem weerspiegelt niet alleen de Nederlandse toewijding aan de internationale rechtsorde, maar biedt ook kansen voor diplomatie en juridische samenwerking wereldwijd. Hierdoor ontstaat ruimte om Regulatory Sandboxes in te richten; experimenteerruimtes voor AI-innovatie binnen gecontroleerde kaders. Bijvoorbeeld rond LawFare en Legal Engineering. We kunnen ook inzetten op internationale standaardisering, door de ontwikkeling van wereldwijde AI-standaarden te helpen leiden, geïnspireerd door de Brusselse aanpak. Dit vraagt natuurlijk sectoraal leiderschap, zoals in sectoren, zoals zorg (https://www.lifes.institute/) en duurzaamheid. Allemaal kansen voor AI in de zorg, met AI-oplossingen voor vergrijzing, zoals gepersonaliseerde zorg en diagnostische systemen. Denk ook aan federatieve gezondheidsdata-ruimtes, die essentieel zijn om privacy en innovatie te combineren, zoals de European Health Data Space (EHDS). Door AI te integreren in de uitvoering van de Europese Green Deal, bijvoorbeeld door realtime CO₂-monitoring en circulaire economie-optimalisatie kan onze concurrentiepositie verbeteren in het licht van compliance-heavy regulations als Regulation (EU) 2023/1115 (EUDR) en het Mechanisme voor koolstofgrenscorrectie (Carbon Border Adjustment Mechanism of kortweg CBAM), vastgelegd in de Europese Verordening EU 2023/956. Hoge boetes in een wereld van lage marges. AI kan hier wonderen verrichten. De Europese braindrain vormt een bedreiging voor AI-ambities. Nederland kan hierin een verschil maken door in te zetten op concurrerende salarissen (fiscale voordelen en betere secundaire arbeidsvoorwaarden), flexibele loopbaantrajecten tussen overheid, industrie en academische instellingen en terugkeerprogramma's om Nederlands AI-talent in het buitenland terug te halen, met financiering en prestigieuze aanstellingen.
AI-infrastructuur (hoogwaardige rekenkracht) is essentieel voor AI-ontwikkeling en er wordt al ingezet op AI Factories, maar hier zou je dus kunnen zorgen dat Nederlandse startups betaalbare toegang krijgen tot grootschalige rekenfaciliteiten en meteen meeliften met het ontwikkelen van geïntegreerde oplossingen met quantum computing. Wil Nederland excelleren in AI moeten we niet alleen constraints opleggen, maar vooral doordacht investeren in ethische, duurzame en sectorale AI-oplossingen.