EU sleept IT-reuzen voor rechter om vertraagd grenssysteem

Het Europese IT-agentschap eu-LISA heeft een rechtszaak aangespannen tegen IBM, het Franse Atos en het Italiaanse Leonardo, schrijft The Guardian. De drie bedrijven waren gezamenlijk verantwoordelijk voor de ontwikkeling en het onderhoud van het Entry/Exit System (EES), waarmee de Europese Unie de buitengrenzen beter wil controleren. Volgens eu-LISA heeft het consortium herhaaldelijk deadlines gemist. De rechtszaak werd op 22 december 2025 aangespannen bij een rechtbank in Estland, waar het agentschap is gevestigd.

Het EES registreert de persoonsgegevens en biometrische gegevens van reizigers van buiten het Schengengebied. Bij grenspassages worden onder meer gezichtsbeelden en vingerafdrukken vastgelegd. Daarmee moet de EU beter kunnen controleren wie het grondgebied binnenkomt en verlaat, en sneller vaststellen of iemand langer blijft dan toegestaan.

De ontwikkeling van het systeem verliep bijzonder moeizaam. Het EES had oorspronkelijk in 2022 operationeel moeten zijn, maar werd pas in oktober 2025 gefaseerd ingevoerd. Ook daarna bleven problemen bestaan. Op verschillende Europese luchthavens veroorzaakten defecte registratiezuilen, storingen en langdurige controles wachtrijen van soms drie uur. Reizigers misten daardoor vluchten.

Kosten lopen fors op

Volgens de Financial Times steeg de waarde van het contract met het consortium van 142 miljoen naar 212 miljoen euro. Uit interne correspondentie blijkt dat de verhoudingen tussen de opdrachtgever en de leveranciers al jarenlang onder druk stonden. IBM en Atos betwistten in 2021 opgelegde boetes en wezen onder meer op vertragingen door de coronapandemie. Ook hadden de bedrijven kritiek op de projectaansturing door eu-LISA.

Het agentschap besloot uiteindelijk juridische stappen te ondernemen om zijn financiële belangen te beschermen. Hoeveel schadevergoeding wordt geëist, is niet bekendgemaakt. Volgens eu-LISA heeft de procedure geen gevolgen voor de huidige werking van het systeem. De rechtszaak heeft uitsluitend betrekking op vertragingen tijdens de ontwikkeling.

Marechaussee waarschuwde voor complexiteit

De problemen komen niet volledig uit de lucht vallen. In april 2024 vertelde Mark Rosenbrand, destijds testmanager bij de Koninklijke Marechaussee, tegenover iBestuur al hoe ingewikkeld de invoering van het EES was. Niet alleen de technische ontwikkeling vormde een uitdaging, maar ook de samenwerking tussen de vele betrokken organisaties en leveranciers.

Het systeem moest worden aangesloten op de infrastructuur van grensbewakingsdiensten, luchthavens en andere organisaties in alle deelnemende landen. Bovendien moesten paspoortlezers documenten uit de hele wereld kunnen verwerken, terwijl beveiligingstechnieken voortdurend veranderen.

Tekort aan IT'ers

Ook het tekort aan gespecialiseerde IT'ers bemoeilijkte de invoering. De Marechaussee concurreerde met onder meer de IND, de politie en Defensie om dezelfde technische expertise. Daarnaast stelde de verwerking van biometrische gegevens hoge eisen aan de beveiliging van apparatuur en software. Rosenbrand wees destijds ook op de risico's van buitenlandse leveranciers en onderaannemers. De Marechaussee controleerde apparatuur en software onder meer op mogelijke ongewenste toegang vanuit Rusland en China. Inmiddels is bekend geworden dat Europese fraudebestrijders afzonderlijk onderzoek deden naar beschuldigingen over software-inkoop door Atos via zijn kantoor in Moskou. Er is geen beveiligingsinbreuk vastgesteld.

De invoering van het EES is inmiddels vergevorderd, maar verliep ook in 2026 niet zonder problemen. In september vroegen negen Europese landen, waaronder Nederland, om extra tijd voor de volledige toepassing van de biometrische grenscontroles. De Europese rechtszaak laat zien dat de gevolgen van de moeizame ontwikkeling nog altijd niet zijn afgewikkeld.