Wat als statelijke actoren de overheidssystemen zo weten te manipuleren dat uitkeringen niet worden uitbetaald? Als verkeersborden worden gehackt en sluizen worden opengezet? Als de communicatie van de ministeries niet meer veilig is en gevoelige informatie van inwoners op straat ligt? Het zijn enkele van de risico’s die de komst van quantumcomputers met zich meebrengen.
Meeste overheidsorganisaties nog niet voorbereid op ‘Q-Day’
‘Q-Day’, de dag waarop het kwaadwillenden lukt om hedendaagse cryptografie te kraken met behulp van quantumcomputers, vindt volgens de AIVD mogelijk al in 2030 plaats. Toch zijn de meeste rijksoverheidsorganisaties nog niet begonnen met voorbereidingen om zich hiertegen te beschermen. Dat blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer.
De Algemene Rekenkamer onderzocht in hoeverre het Rijk is voorbereid op de kansen en dreigingen van quantumtechnologie. Uit het rapport Focus op quantum bij de rijksoverheid blijkt dat 71 procent van de rijksoverheidsorganisaties quantum nog louter beschouwt als toekomstmuziek. Zij zijn nog niet begonnen met de voorbereidingen om zich te beschermen tegen de dreiging van quantumcomputers.
Toekomstmuziek
Het lastig aan quantumtechnologie is dát het grotendeels nog toekomstmuziek is, maar wel muziek die mogelijk al heel dichtbij klinkt. Volgens de AIVD kan ‘Q-Day’, de dag waarop het kwaadwillenden lukt om hedendaagse cryptografie te kraken met behulp van quantumcomputers, al in 2030 gebeuren. Dat betekent dat alle informatie die het Rijk nu versleutelt niet meer veilig is. Denk aan toegang tot vitale infrastructuur, het inloggen met DigiD en het controleren van paspoorten.
De meeste overheidsorganisaties hebben nog bijna geen maatregelen getroffen specifiek gericht op quantumcomputers.
De meeste van de 63 ondervraagde overheidsorganisaties werken wel aan hun informatiebeveiliging, maar hebben nog bijna geen maatregelen getroffen specifiek gericht op quantumcomputers. Ze hebben nog geen gesprekken gevoerd met leveranciers over quantumveilige producten en nog geen plannen gemaakt voor het invoeren van quantumveilige cryptografie. Ook hebben ze de quantumdreiging niet opgenomen in hun risicomanagementprocessen en hebben ze geen bestuurlijk verantwoordelijken aangewezen voor de migratie.
Gebrek aan urgentie
Waarom niet? Gebrek aan tijd, capaciteit en expertise speelt een rol. Een overgang naar post-quantum cryptografie (PQC), versleuteling die wél bestand is tegen een aanval met een quantumcomputer, is tijdrovend en complex. Ook een gebrek aan urgentie speelt mee. Er liggen zo veel urgente taken voor de overheid en het kan best nog jaren duren voordat de technologie zich zo ver heeft ontwikkeld (then again, maybe not).
Overheidsorganisaties hoeven het wiel niet zelf uit te vinden. Een van de strategische doelen van de Nederlandse Digitaliseringstrategie (NDS) is een overheidsbrede aanpak van quantumveilige cryptografie. In de begroting 2026 van het ministerie van BZK is een post gereserveerd voor de realisatie van een hub op dit gebied. Sinds 2023 is er een programma, QvC NL (Quantumveilige Cryptografie Nederland), dat overheidsorganisaties ondersteunt bij de overgang naar PQC. Ook QvC werkt aan een hub.
Toppositie
Het rapport van de Algemene Rekenkamer biedt niet alleen maar slecht nieuws. De komst van quantumtechnologie biedt allerlei mogelijkheden. Nederland heeft zich in de afgelopen jaren ingezet om een academische toppositie te bemachtigen. Door het Nationaal Groeifonds is er tussen 2021 en 2028 een bedrag van 615 miljoen euro beschikbaar, waarmee allerlei projecten zijn opgezet. Of Nederland de toppositie kan behouden, is weer een ander verhaal, want de investeringen in quantumtechnologie blijven ver achter bij die van andere landen, met Japan als uitschieter. Een nieuw groeifonds lijkt er ook niet in te zitten. De minister van Economische Zaken noemt het wel logisch als Nederland de stimulering op de een of andere manier voortzet.
Met quantumsensoren kun je navigeren zonder GPS.
Kansen
Tot de kansen voor overheid behoren de inzet van quantumsensoren, quantumcommunicatie en quantumcomputers. Quantumsensoren kunnen heel precieze metingen doen, bijvoorbeeld om kabels, leidingen of onderzeeboten op te sporen. Je kunt er ook mee navigeren zonder GPS. Het ministerie van Defensie heeft al getest met een rugzak met quantumsensoren die wapens op afstand beter kunnen detecteren en kwalificeren.
Met quantumcommunicatie kun je in potentie zeer veilige quantumnetwerken inrichten. Er vonden al verschillende pilotprojecten plaats met Quantum Key Distribution (QKD), het veilig uitwisselen van geheime sleutels tussen twee partijen, onder meer in een quantumnetwerk van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en veiligheid.
Quantumcomputers, ten slotte, bieden niet alleen kansen voor kwaadwillenden, maar ook voor onderzoekers. Ze kunnen in theorie ingewikkelde berekeningen snel en nauwkeurig uitvoeren. In de praktijk is de ontwikkeling van quantumcomputers minder ver dan die van quantumsensoren en quantumcommunicatie.
Van de overheidsorganisaties heeft 28 procent de kansen van quantumtechnologie verkend. Zo publiceerde het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in mei 2025 Van Bits naar Qubits, een verkenning naar mogelijke toepassingen bij een aantal organisaties binnen het ministerie. De verkenning hebben echter nog nauwelijks geresulteerd in iets concreets, schrijft de Rekenkamer.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.