In onze Meerjarenkoers beschrijven we onze stip op de horizon: geruisloze dienstverlening die eenvoudig is en aansluit bij de leefwereld en behoeften van burgers. We werken hierbij als één overheid samen om burgers van proactieve dienstverlening te voorzien. Dat is de zekerheid die we burgers willen bieden, nu en in de toekomst.
Muren in proactieve dienstverlening
Als Sociale Verzekeringsbank willen we dat burgers krijgen waar ze recht op hebben. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar is het niet. Te veel mensen missen inkomensondersteuning of voorzieningen, vaak omdat ze niet weten dat ze er recht op hebben. Dit niet-gebruik ondermijnt de bestaanszekerheid van mensen die het het hardst nodig hebben. De oplossing? Proactieve dienstverlening door gegevensuitwisseling. Maar daar lopen we tegen muren aan.
Van reactief naar proactief
Het huidige stelsel gaat uit van aanvraaggedreven dienstverlening: de uitvoering begint pas bij een aanvraag van de burger zelf. Overheidsorganisaties beschikken over relevante gegevens, maar mogen deze alleen delen als het proportioneel is en er een wettelijke grondslag voor bestaat. En die ontbreekt vaak voor proactieve benadering van potentiële rechthebbenden.
Zo ontstaat een paradox: we weten dat mensen recht hebben op ondersteuning, maar kunnen hen niet gericht benaderen, omdat we hun situatie niet volledig kennen. Juridisch correct, maar maatschappelijk onverteerbaar.
De wettelijke basis ontbreekt voor gegevensuitwisseling
In 2022 voerden we een pilot uit met het UWV, waarbij we via Multi Party Computation-technologie versleuteld gegevens uitwisselden om kwetsbare ouderen met recht op aanvullende inkomensondersteuning (AIO) te vinden. Om hen beter te bereiken, hebben we ook vermogens- en inkomensgegevens van de Belastingdienst nodig. De wettelijke basis daarvoor ontbreekt nog. Daarom werken we aan een vervolgpilot waarbij ook de Belastingdienst betrokken wordt.
Een ander voorbeeld: sinds juli 2024 kennen we dubbele kinderbijslag automatisch toe aan ouders met een Wlz-indicatie, op basis van een signaal van het CIZ. Geen aanvraag, geen niet-gebruik. Dit is proactieve dienstverlening in de praktijk.
Van praktijk naar wet
Deze voorbeelden hebben mede geleid tot het wetsvoorstel Proactieve Dienstverlening. Dit geeft de SVB, UWV en gemeenten een wettelijke grondslag om persoonsgegevens te gebruiken en informatie uit te wisselen. Zo kunnen we burgers actief wijzen op hun rechten.
Dit is een belangrijke eerste stap van een afwachtende naar een proactieve overheid. Om dit te bereiken is meer nodig dan gegevensuitwisseling tussen alleen SUWI-partijen. We moeten schotten doorbreken en ook met andere overheidsorganisaties samenwerken.
In Vlaanderen en Denemarken werken ze ook onder de AVG, maar is men al verder. Daar gaat men uit van brede informatie-uitwisseling, in plaats van per regeling een juridische grondslag te creëren. Deze internationale ervaringen, de AIO-pilot en de automatische toekenning van dubbele kinderbijslag tonen aan: we kunnen gegevens veilig combineren zonder dat privacy in het geding komt.
De SVB roept politiek en beleid al jarenlang op om proactieve dienstverlening breed mogelijk te maken. Laten we deze kans grijpen om aanvraaggedreven dienstverlening definitief achter ons te laten. Want één overheid die samenwerkt is geen ambitie voor de toekomst, het is een noodzaak voor nu.
Deze blog werd als bijdrage gepubliceerd in iBestuur Magazine #57 van januari 2026
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.