Uit onderzoek van Dialogic in opdracht van OCW bleek dat zowel onderwijsinstellingen sterk leunen op digitale voorzieningen van een beperkt aantal grote techbedrijven. De minister waarschuwt dat deze afhankelijkheden kunnen uitgroeien tot geopolitieke drukmiddelen en de impact van digitale verstoringen vergroten.
Minister OCW wil "publieke regie" op digitale autonomie van scholen
Het kabinet wil dat onderwijsinstellingen gezamenlijk werk maken van digitale autonomie en hun afhankelijkheid van grote, niet‑Europese technologiebedrijven terugdringen. In een Kamerbrief over het versterken van digitale autonomie in het onderwijs schetsen minister Rianne Letschert (OCW) en staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) een sectorbrede aanpak waarin publieke waarden centraal staan en scholen samen de spelregels voor technologieaanbieders moeten bepalen.
Daarom formuleert het kabinet een duidelijke ambitie: onderwijsinstellingen moeten samen meer grip krijgen op de digitale infrastructuur die zij gebruiken. De brief spreekt over “publieke regie” op digitale autonomie, bij voorkeur via collectieve samenwerking tussen scholen, kennisorganisaties, overheid en Europese partners. Die publieke regie moet onder meer vorm krijgen via uniforme en open standaarden, gezamenlijke inkoopvoorwaarden, stimulering van Europese alternatieven en – waar nodig – de ontwikkeling van publieke digitale voorzieningen, zoals identiteitsvoorzieningen, autonome dataopslag en verantwoorde inzet van AI.
'De stip op de horizon is dat het onderwijs essentiële publieke voorzieningen onder (gezamenlijke) regie kan organiseren en dat alle onderwijsinstellingen hier gebruik van kunnen maken'
Minister Rianne Letschert
Coördinerende rol
Universiteiten, hbo‑instellingen en mbo‑scholen zouden volgens de minister kunnen voortbouwen op bestaande samenwerkingsverbanden via SURF en Groeifondsprogramma’s Npuls en Edu‑V, waarbij OCW het initiatief nadrukkelijk bij de sectoren zelf legt. In het funderend onderwijs, waar veel kleine scholen minder ICT‑capaciteit hebben, neemt de Rijksoverheid juist een meer coördinerende en faciliterende rol op zich, samen met Kennisnet, SIVON en sectororganisaties.
Het aangekondigde Regieplan Digitalisering Funderend Onderwijs moet in het najaar concreet maken hoe strategische afhankelijkheden worden teruggedrongen en hoe scholen gestimuleerd worden om te kiezen voor alternatieven die beter aansluiten bij publieke waarden.
De Nederlandse inzet wordt nadrukkelijk verbonden met Europese ontwikkelingen. Via onder meer het Europees Digitaal Infrastructuur Consortium (EDIC) en de Europese ambitie rond autonome AI‑modellen wil OCW de digitale autonomie van het onderwijs verankeren in een breder Europees ecosysteem. Samen met de Informatiekamer organiseerde het ministerie een werkconferentie digitale autonomie om te komen tot een breed gedragen routekaart. De Kamer krijgt in het najaar nadere uitwerking voor het funderend onderwijs; een bredere voortgangsrapportage over de gezamenlijke aanpak volgt in de eerste helft van 2027.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Soevereiniteit en daarmee autonomie is een functie van architectuur en NIET van geografie. WAAR iets plaats vindt of wie het levert is NIET de essentie van soevereiniteit.
De autonomie discussie zou daarom niet moeten gaan om een geografisch data-residency-vraagstuk, maar om het verkrijgen en behouden van inzicht en overzicht als een architecturaal alternatief dat vendor-control volledig elimineert. De markt beweegt overigens al langs dezelfde lijn (confidential computing → portable, neutral trust), wat de visie valideert. De uitdaging ligt in de timing: te lang wachten op marktcycli kan financiering ondermijnen. Je moet toch 'wat' in de tussentijd. Laten we dus beginnen met bewustwording en kennisvergaring. Zo gaat het - ook als je nu een Usual Suspect aanschaft - niet om de plumbing, maar om de context waarbinnen je de plumbing toepast. Neem nou Microsoft Office365, fantastisch product, superveilig in te richten ... maar Amerikaans, dus US Cloud Act ... allemaal waar, maar vooral een stack die begint met Azure OS, waarop Kubernetes en SQL Online draait en DAN pas Office365, wat een SAMENwerkingstool is en geen documentjesgenerator en wat draait op individuele tennants en niet op 'one cloud in the sky'. Wat betekent dat als je mensen wilt laten samenwerken die verschillende belangen hebben, vanuit verschillende juridische perspectieven (vb verschillende ministeries) op verschillende beveiligingsniveaus (de ene zit nou eenmaal in beslotener werkgroepen dan de ander), dan moet je de rechtenstructuur (policies) VOORAF inregelen, dus al in Azure, omdat anders kans bestaat dat je levende documenten lekken. Ja het ziet eruit als je ouwe dvd in je laptop thuis, maar het is allang een heel ander beest. Neutraliteit is dus niet alleen een functie van vendor controle, maar vooral ook van Data Governance en organisatorische maturiteit. Niet The Tool makes the Rule, maar wel 'alle Techniek is Politiek'. Weet wat je hoe en waarom gebruikt. De uitdaging waar volledig inzicht en overzicht over zou moeten bestaan is WIE controleert, niet WAAR het zit. Dus als we die scholieren iets zouden moeten leren, is hoe generieke industriestandaarden zijn ingericht, wat de markt alternatieven zijn (leveranciers, historie, businessmodellen, onderliggende concepten) en hoe referentie architectuurmodellen eruit zien. Zij groeien op in een wereld waarin je zo granulair mogelijk, vooraf, je policies moet inrichten, omdat je de data flow minutieus in beeld moet kunnen hebben. Mis je daar iets in, dan ben je aan de beurt.
Ouderen groeiden nog op in een tijd dat je een applicatie aanschaft en afschrijft en later een beetje aan mekaar breit en daar - achteraf - compliance checks op doet.
Das war einmal.