Uit het rapport komt naar voren dat Microsoft-diensten – zoals Office 365, Teams en OneDrive – in alle onderwijssectoren diep zijn verankerd in de bedrijfsvoering van instellingen. Medewerkers worden vaak verplicht deze omgeving te gebruiken voor e-mail, samenwerking en documentopslag, waardoor alternatieven in de praktijk nauwelijks een reële optie zijn. Doordat deze oplossingen goed functioneren, ontstaat een normalisatie van afhankelijkheid die het gevoel van urgentie om risico’s actief te mitigeren verkleint.
Onderwijs normaliseert Big Tech afhankelijkheid en onderschat risico’s voor autonomie
Scholen onderschatten de structurele risico’s voor hun strategische autonomie. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van Dialogic, in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, naar de invloed van Big Tech in onder andere het mbo, hoger onderwijs en wetenschap. De kortetermijnvoordelen van digitale diensten van grote techbedrijven wegen voor onderwijsinstellingen zwaarder.
Bestuurders en managers zijn geneigd de directe voordelen te prioriteren boven langetermijnafwegingen rond digitale soevereiniteit
Die vergaande afhankelijkheid wringt met publieke waarden, vooral rechtvaardigheid en autonomie. Dialogic wijst erop dat het debat binnen instellingen zich vaak richt op gebruiksgemak, efficiëntie en de kwaliteit van digitaal onderwijs, terwijl de minder zichtbare risico’s, zoals machtsconcentratie, privacyvraagstukken en verlies van regie over kernprocessen, naar de achtergrond verdwijnen. Bestuurders en managers zijn daardoor geneigd de directe voordelen te prioriteren boven langetermijnafwegingen rond digitale soevereiniteit.
Beperkt zicht
De onderzoekers signaleren dat onderwijsinstellingen maar beperkt zicht hebben op realistische alternatieven, bijvoorbeeld Europese of open source-oplossingen. Niet alleen ontbreekt vaak praktische kennis over migratiepaden en kosten, ook is er geen breed gedragen analysekader om keuzes in digitale infrastructuur systematisch langs publieke waarden te leggen. Dat maakt het moeilijk om strategische autonomie op gelijk niveau te wegen met traditionele criteria als prijs, functionaliteit en beheergemak.
Dialogic concludeert dat het onderwijs pas echt regie kan terugwinnen als digitale autonomie expliciet wordt benoemd als strategische doelstelling, ondersteund door gezamenlijke kaders, kennisopbouw en aangepaste inkooppraktijken. Zolang Big Tech-diensten worden gezien als vanzelfsprekende en neutrale infrastructuur, blijft de afhankelijkheid groeien en blijft de ruimte om vanuit publieke waarden andere routes te kiezen onbenut.
Strategische autonomie
De onderzoekers adviseren OCW en onderwijsinstellingen om de eigen digitale infrastructuur systematisch tegen publieke waarden te toetsen, opties voor open source en Europese oplossingen actief te verkennen en inkoopbeleid, samenwerking en kennisdeling in te zetten om lock-in te doorbreken. Pas als strategische autonomie expliciet onderdeel wordt van bestuur en beleid, kan het onderwijs zijn digitale toekomst echt in eigen hand nemen.
Bewustwording
Onder aanvoering van Larissa Zegveld is Kennisnet al enige tijd bezig om scholen bewust te maken van hun bestuurlijke verantwoordelijkheid als het gaat om digitale autonomie. 'Wie denkt ‘"dat heb ik vaker gehoord, maar ik wacht het af, want ik heb toch geen invloed op de digitale trends", die heeft het twee keer mis', schrijft ze in haar blog op Kennisnet. ' De sector kan iets doen en schoolbesturen kunnen iets doen.' Mede op basis van het rapport werd een brede werkconferentie van de Informatiekamer georganiseerd over strategische digitale autonomie, waarin met bestuurders en vertegenwoordigers van de PO-Raad, de VO-Raad, de MBO Raad, de Vereniging van Hogescholen, Universiteiten van Nederland, SURF en SIVON afspraken gemaakt werden over digitale autonomie. Ook Gerdine Keijzer-Baldé, kwartiermaker Digitalisering Samenleving en Overheid bij EZK was erbij.
Secretaris-generaal OCW Loes Mulder presenteert de gemaakt afspraken tijdens de werkconferentie.
© Kennisnet
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.