Enkele weken vóór die oproep signaleerde Binnenlands Bestuur al dat steeds meer overheden hun aanwezigheid op X terugschroefden. Sommigen met grote verklaringen, anderen met kleine ingrepen: minder posten, geen interactie meer, verwijzingen schrappen van websites. Meestal ging het niet om een principieel besluit, maar om een constatering dat het bereik simpelweg tegenviel.
De moeizame (ont)worsteling van bestuurders met platform X
Begin 2025 riepen vijf Nederlandse internetorganisaties de overheid op te stoppen met grote sociale-mediaplatforms als X, Facebook en Instagram. Iets eerder had Volt als eerste Nederlandse politieke partij een vertrek kenbaar gmeaakt. Van een gecoördineerd massaal ‘nationaal breukmoment’ kwam het in 2025 niet, maar of X in 2026 nog een vanzelfsprekend kanaal blijft voor overheidscommunicatie, is hoogst onzeker.
In de loop van het jaar volgden mondjesmaat steeds meer overheden en grote organisaties. In januari trok waterschap Hunze en Aa’s de stekker eruit, vrijwel gelijktijdig gevolgd door de gemeente Midden-Groningen. In februari sloot Helmond zijn account, met als conclusie dat X nauwelijks nog bijdroeg aan betrouwbare publieksvoorlichting. Ook landelijke organisaties namen afscheid, waaronder de Protestantse Kerk in Nederland. Voor de kerk paste het platform niet langer bij het streven naar een veilig publiek gesprek.
Vertrekkende organisaties in 2025
In maart stopte Tilburg als eerste grote gemeente definitief. Later volgden onder meer NS en de gemeenten Amersfoort, Heiloo en Oisterwijk. In december besloot de NOS geen nieuwsberichten meer te delen omdat X niet langer past bij haar visie op nieuwsverspreiding, door de toename van haatdragende reacties en desinformatie. Het officiële account van de Rijksoverheid bleef bestaan, maar sinds augustus 2025 worden vragen van burgers niet meer beantwoord: formeel aanwezig, feitelijk zwijgend.
Terwijl overheden en publieke organisaties afscheid namen, bleven leden van het demissionaire kabinet X onverminderd gebruiken. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel reageerde deze week nog via het platform op internationale ontwikkelingen, onder meer over Venezuela, sneller dan via de eigen rijksoverheidskanalen. Het toont een spagaat: organisaties ontkoppelen zich, maar bestuurders, die er in sommige gevallen aanzienlijke populariteit genieten, niet.
Weinig symphatie voor EU
Hoe lang zullen Nederlandse kabinetsleden X nog als hun ‘eerste kanaal’ beschouwen? Het platform wordt door X-eigenaar Elon Musk ingezet om radicaal rechtste politieke boodschappente verspreiden. Zo koestert hij weinig sympathie voor de Europese Unie, die wat hem betreft direct mag worden opgeheven. Hij herplaatste zelfs een bericht waarin de EU werd vergeleken met nazi-Duitsland. Ook worden racistische complotten over omvolking massaal rondgepompt
Het platform schendt diverse Europese regels en kreeg al een boete van 120 miljoen euro wegens overtredingen van de Digital Services Act: gebrekkige transparantie over advertenties, misleiding met betaalde vinkjes en het weigeren van toegang voor onderzoekers. Brussel maakte direct duidelijk dat het onderzoek nog niet is afgerond; aanvullende overtredingen, onder meer rond contentmoderatie en de verspreiding van schadelijke AI-beelden, worden nog onderzocht. Het ‘conflict’ tussen Musk en Brussel staat dus nog maar aan het begin. Het platform kwam recent opnieuw in opspraak doordat gebruikers via de AI-tool Grok expliciete beelden konden genereren, waaronder seksueel getinte afbeeldingen van minderjarigen.
Verbazing dat kabinetsleden nog actief zijn
In januari 2026, een jaar nadat de internetorganisaties opriepen tot een vertrek van de overheid op X, verwoordde Volkskrant-columnist Sander Schimmelpenninck scherp de groeiende verbazing:wie iets van minister Van Weel over Venezuela wil lezen, moet zich eerst een weg banen langs door AI gegenereerde beelden van vrouwen in bikini. Dat uitgerekend daar nog steeds regeringscommunicatie plaatsvindt, noemde hij ‘onbegrijpelijk en onverantwoordelijk’.
Intussen wordt het conflict tussen Brussel en X op geopolitiek niveau uitgevochten. Vanuit de Verenigde Staten dreigde president Donald Trump openlijk met importheffingen en andere economische tegenmaatregelen als de EU Amerikaanse techbedrijven verder zou aanpakken. Het scenario dat X op enig moment in Europa ‘op zwart’ gaat, lijkt reëel als Brussel voet bij stuk houdt en het platform weigert zich aan Europese wetgeving te conformeren.
Volgend kabinet staat voor keuze
Voor bestuurlijk Nederland wordt de vraag daarmee steeds urgenter. Een volgend kabinet zal moeten beslissen of bewindslieden het 'anti-Europese' X dat Europese regels aan zijn laars lapt blijven gebruiken. Henri Bontenbal en Rob Jetten zijn, net als veel vakgenoten op het linkse politieke spectrum inmiddels actief op Bluesky, terwijl Dilan Yeşilgöz daar nog ontbreekt. Alle drie zijn ze nog wél op X te vinden en ook actief. Terwijl publieke organisaties vertrekken, Brussel boetes oplegt en Washington dreigt met tegenmaatregelen, is X voor Nederlandse bewindspersonen nog altijd hét centrale medium. De vraag is hoe lang dat houdbaar is.
De worsteling van bestuurlijk Nederland met het platform is geen afgerond verhaal, dat zich langzaam ontwikkelt, maar de aanhoudende aanwezigheid op X begint inmiddels over te komen als politieke keuze voor een anti-Europees sentiment. Een keuze die met het oog op de geopolitieke ontwikkelingen steeds verder afdrijft van de uitgesproken ambities rond digitale autonomie van Nederland en Europa.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.