Aandacht voor digitale nalatenschap laat op zich wachten

De digitale nalatenschap is nauwelijks nog een nieuw fenomeen te noemen. We hebben al jaren te maken met wachtwoorden, tweestapsverificatie en socialemedia-acounts. Toch dringt voor veel mensen pas na de dood door dat er naast een testament ook zoiets als een digitaal stappenplan voor nabestaanden nodig is. Al is het maar om te voorkomen dat ze de vingerafdruk van de overledene denken nodig te hebben om een smartphone te ontgrendelen.

‘Digitale nalatenschap, Laat het niet na’

Bij het commissiedebat over digitale inclusie van woensdag 24 juni stond het onderwerp op de agenda. Tweede Kamerlid Barbara Kathmann (Progressief Nederland) kondigde bij die gelegenheid aan dat haar partij na de zomer een plan indient om digitale nalatenschap ‘een vast onderdeel van landelijk beleid te maken’. Ze is geïnspireerd door de oproep van de Alliantie Digitaal Samenleven aan de poitiek, onder de titel ‘Digitale nalatenschap, Laat het niet na’.

Ga maar na: na de dood laten we ontzettend veel data na, van foto’s tot documenten en online berichten tot digitale bezittingen, zoals crypto en digitale tegoeden. Mensen moeten zelf kunnen bepalen wat daarmee gebeurt, betoogt de Alliantie. Onbeheerde accounts leveren bovendien een veiligheidsrisico op: ze worden bijvoorbeeld misbruikt voor identiteitsfraude. Veel mensen vinden het heel ingewikkeld om dit goed te regelen. De Alliantie wijst ook op de politieke relevantie van het onderwerp in verband met digitale autonomie: veel data zwerven rond op platforms van grote, niet-Europese techbedrijven. Is dat wel wenselijk?

Landelijke campagne nodig

Volgens de Alliantie heeft 85 procent van de Nederlanders de digitale nalatenschap niet op orde en heeft 70 procent er nog nooit van gehoord. Uit onderzoek van SeniorWeb blijkt dat slechts 23 procent van de ondervraagde senioren hun digitale nalatenschap heeft geregeld. Staatssecretaris Willemijn Aerdts behoort tot de 15 procent die haar zaakjes wel op orde heeft, zo verklapt Kathmann tijdens het debat. Ze heeft het haar voorafgaand aan het debat gevraagd.

Kathmann wil dat er op korte termijn een grootschalige campagne komt om meer bewustzijn over dit onderwerp te creëren. Aerdts onderschrijft de noodzaak van beleid voor digitale nalatenschap, maar wacht een beleidskompastraject af dat onlangs is gestart bij het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV). Ze belooft de oproep van de Alliantie onder de aandacht te brengen bij haar collega-staatssecretaris.

Daar neemt Kathmann geen genoegen mee, want volgens haar is slechts een deel van het probleem juridisch van aard. Bijvoorbeeld: wie mag in welke accounts? Wat gebeurt er met de crypto’s van de overledene? In 2021 is in een Kamerbrief aangekondigd dat een regeling op Europees niveau de voorkeur heeft, vult haar collega Ruud Verkuijlen (VVD) aan. Voor zover bekend wordt daar nog steeds op gewacht.

Checklists en stappenplannen

Maar digitale nalatenschap is niet alléén een juridisch onderwerp. Het gaat ook om het vergroten van bewustzijn. Het is niet alsof er geen informatie beschikbaar is. Op de website Datanadedood.nu heeft de Alliantie in 2024 informatie over het onderwerp verzameld. Je vindt er onder meer een stappenplan en een checklist om de digitale nalatenschap goed te regelen. Ook Veiliginternetten.nl biedt een stappenplan. Nu is het nog zaak om te zorgen dat iedereen de weg naar de beschikbare informatie kan vinden.

Er is geen reden om te wachten op de conclusies van JenV voordat digitale nalatenschap kan worden opgenomen in cursussen digitale vaardigheden, betoogt Kathmann. Aerdts zegt toe dat het kabinet het onderwerp oppakt. In eerste instantie belooft ze het in de strategiebrief van na het zomerreces op te nemen, maar daar moet ze bij nader inzien op terugkomen, aangezien het traject bij J&V pas net is begonnen.