Onderzoekers onder leiding van Harvard University brachten voor het eerst per locatie het stroomverbruik en de uitstoot in kaart van 403 Amerikaanse hyperscale-datacenters. Ze keken naar de periode van mei 2024 tot april 2025. In hun centrale scenario verbruikten de datacenters samen ongeveer 82 terawattuur (TWh) stroom, zo'n 1,8 procent van alle elektriciteit in de VS. De opwekking van die stroom veroorzaakte naar schatting 25,7 miljoen ton CO₂. Ruim de helft (54 procent) van de stroom kwam uit fossiele bronnen, schrijven de onderzoekers. Het gaat in totaal om ongeveer 0,5 procent van de Amerikaanse CO2-uitstoot.
Europa wil verdrievoudiging van datacenters, maar wat kost dat aan CO₂?
De 403 grootste datacenters in de Verenigde Staten zijn samen goed voor ongeveer evenveel CO₂-uitstoot als heel Denemarken. Dat blijkt uit recent onderzoek van het wetenschappelijke tijdschrift Nature Sustainability. Het onderzoek komt op een gevoelig moment: de Europese Commissie wil de datacentercapaciteit in Europa de komende jaren minstens verdrievoudigen, terwijl het maatschappelijk verzet tegen nieuwe datacenters aan beide kanten van de Atlantische Oceaan snel groeit.
De vergelijking met Denemarken komt van de onderzoekers zelf. Een van de auteurs, Francesca Dominici, hoogleraar biostatistiek aan Harvard, noemde de uitkomst twee tot drie keer hoger dan eerdere schattingen, vergelijkbaar met de uitstoot van een klein Europees land.
In juli becijferde BloombergNEF dat datacenters in 2035 waarschijnlijk verantwoordelijk zouden worden voor ongeveer een vijfde van het totale elektriciteitsverbruik in de Verenigde Staten.
Europa wil verdrievoudigen
Voor Europa is het onderzoek relevant, omdat de Commissie juist inzet op forse groei. Met de in juni gepresenteerde Cloud and AI Development Act (CADA) wil Brussel de Europese datacentercapaciteit binnen vijf tot zeven jaar minstens verdrievoudigen. Tegen 2035 moet Europa zelf voorzien in de rekenkracht die bedrijven en overheden nodig hebben. Elke lidstaat moet daarvoor ten minste één versnellingszone voor datacenters aanwijzen, met snellere vergunningsprocedures. De Commissie wil daarmee de afhankelijkheid van niet-Europese cloudaanbieders verminderen.
Duurzaamheid is wel een voorwaarde
Volgens het voorstel moet minstens 80 procent van de nieuwe installaties energiezuinige technologie gebruiken. Daarnaast komt er een Europees label dat datacenters vanaf 500 kilowatt vanaf augustus 2027 jaarlijks een score van A tot G geeft voor energie- en waterefficiëntie. Het label toont ook de energiebronnen van een datacenter. De Commissie werkt bovendien aan minimumeisen voor de energie- en milieuprestaties van datacenters. Het kabinet steunt die strengere Europese regels; een wetsvoorstel wordt in het tweede kwartaal van 2027 verwacht.
Een datacenter kan zuinig omgaan met stroom en water, maar de uitstoot hangt vooral af van de stroommix op het net waarop het is aangesloten
Het Amerikaanse onderzoek laat zien waar de grens van zulke efficiëntie-eisen ligt. Een datacenter kan zuinig omgaan met stroom en water, maar de uitstoot hangt vooral af van de stroommix op het net waarop het is aangesloten. Een verdrievoudiging van de capaciteit vergroot de vraag naar stroom hoe dan ook. In een energiesysteem dat nog deels fossiel is, kan dat de klimaatdoelen onder druk zetten.
Transparantie over energie- en waterverbruik
In Nederland moeten datacenters met minstens 500 kW geïnstalleerd IT-vermogen jaarlijks hun energie- en watergebruik aan de RVO rapporteren. Dat deden er 104, terwijl er 186 commerciële datacenters bekend zijn. Volgens staatssecretaris Aerdts (Economische Zaken en Klimaat) komt dat verschil deels doordat dat laatste getal is gebaseerd op aangeboden en niet op geïnstalleerd vermogen. Dat schrijft ze in antwoord op Kamervragen van SP-Kamerlid Sandra Beckerman. De RVO legde dit jaar een aantal datacenters een last onder dwangsom op; die hebben inmiddels alsnog gerapporteerd of gemeld dat ze niet onder de plicht vallen. Openbaar zijn de cijfers lang niet altijd: ongeveer twee derde van de datacenters merkte een deel van de gegevens aan als bedrijfsvertrouwelijk. Het kabinet wil zich in Europees verband inzetten om zoveel mogelijk gegevens openbaar te maken.
Het Nature-onderzoek geeft het komende debat over het datacenterbeleid een extra dimensie
Het kabinet werkt deze maanden aan een nationale geïntegreerde aanpak voor datacenters die de behoefte aan rekenkracht moet afwegen tegen de grenzen van het stroomnet en de beschikbare ruimte. Gemeenten en provincies willen in ieder geval meer transparantie over het werkelijke gebruik en energieverbruik van datacenters, en betrokken worden bij het aanwijzen van versnellingszones.
Groeiend verzet tegen datacenters
Tegelijk groeit ook het maatschappelijk verzet tegen datacenters. Begin november gingen in zo'n vijftien Europese landen mensen de straat op onder de noemer Stop Dirty Data Centers, een coalitie van ongeveer honderd groepen. Zij eisen een moratorium op nieuwe grote datacenters tot er duidelijke regels en echte inspraak zijn. In Amsterdam
bezetten demonstranten de bouwplaats van een Microsoft-datacenter, waarvan de komst eerder al tot verontwaardiging leidde. De actievoerders wijzen op de druk op het stroomnet en de watervoorziening, de concurrentie met woningbouw en de bedreiging voor klimaatdoelen.
In de Verenigde Staten is het verzet nog groter, al draait het daar minder om het klimaat en meer om lokale gevolgen zoals hogere energierekeningen, waterverbruik, geluid en gezondheid. Bij de tussentijdse verkiezingen begin november kozen kiezers in 40 van de 41 lokale stemmingen voor het beperken, pauzeren of aan voorwaarden binden van de bouw van datacenters.
Het verzet is overigens breder dan milieu. Het protest richt zich ook op de macht van Big Tech over democratieën, surveillance en privacy, militarisering en een schadelijke toeleveringsketen. In Amsterdam protesteerden demonstranten ook tegen de rol van Microsoft als cloudleverancier van het Israëlische leger.
Nieuwe wind- en zonneparken
De onderzoekers rekenden met de stroommix van het lokale net. Contracten waarmee techbedrijven groene stroom inkopen, tellen in die methode niet mee. Eerder wees de Dutch Data Center Association erop dat zulke langlopende contracten de bouw van nieuwe wind- en zonneparken mogelijk. Energiebedrijven hebben langdurige afnemers nodig om investeringen in duurzame opwek rendabel te maken. Zit daar ruimte? Tijdens de Green Data Center Conference benadrukte managing director Stijn Grove dat datacenters een actievere rol in het energiesysteem vervullen. Hun noodstroomvoorzieningen, batterijen en restwarmte kunnen bijdragen aan het oplossen van knelpunten. Critici wijzen erop dat bedrijven met die contracten hun uitstoot op papier fors kunnen verlagen, terwijl het datacenter fysiek op dezelfde, deels fossiele stroom blijft draaien.
Het Nature-onderzoek geeft het komende debat over het datacenterbeleid in ieder geval een extra dimensie. Waar Brussel vooral stuurt op efficiëntie en snelheid, laat de Amerikaanse ervaring zien hoe groot de klimaatrekening van een snelle uitbreiding kan worden als de stroomvoorziening niet mee verduurzaamt.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.