Hoe de Belastingdienst een potentieel chokepoint creëerde
Jaarlijks krijgt de Staat ongeveer tachtig miljard euro binnen aan omzetbelasting. Het innen van deze belasting is een kritisch bedrijfsproces, cruciaal voor het financieren van de overheid. Er zijn dus best wat vragen te stellen bij de keuze van de Belastingdienst om de modernisering van het omzetbelastingsysteem uit te besteden aan een Amerikaans bedrijf. Marcel van Kooten, expert op het gebied van outsourcing, maakte een reconstructie.
Ruim een jaar geleden verscheen het opvallende bericht dat ‘IT-hofleverancier’ Capgemini de Staat voor de rechter daagde, omdat de voorlopige gunning voor de bouw van een omzetbelasting-oplossing ging naar een Amerikaanse concurrent, Fast Enterprises. Capgemini verloor in maart 2025 het kort geding. Het bericht was onder meer opvallend vanwege de discussie over strategische autonomie in Europa. Was de Belastingdienst dan echt vastbesloten om de modernisering van het omzetbelastingsysteem in de handen te leggen van een Amerikaanse speler, in plaats van te kiezen voor zelfbouw of gunning aan Capgemini en SAP, de Europese mededingers naar de opdracht? Het ging niet om klein bier: een project met een maximale looptijd van twintig jaar en met een jaarlijkse waarde van negentien miljoen euro voor de eerste tien jaar.
Reconstructie
Van Kooten schreef voor Computable op persoonlijke titel een reconstructie, gebaseerd op openbare bronnen. Het gaat om een kritisch bedrijfsproces, benadrukt hij: ‘Circa 35 tot 40 procent van de belastingopbrengst komt uit de omzetbelasting (jaarlijks gaat om het ongeveer 80 miljard euro, red.). Oftewel, cruciaal voor het financieren van de overheid, inclusief zaken als veiligheid en defensie.’
Uit de reconstructie blijkt dat strategische overwegingen nauwelijks een rol speelden in het proces. In juni 2022 verscheen het (inmiddels offline gehaalde) McKinsey‑rapport Maken of kopen, dat verschillende scenario’s vergelijkt, om tot de conclusie te komen dat het kopen van een pakketoplossing in dit geval verstandiger is voor de Belastingdienst dan zelfbouw, vooral omdat het sneller te realiseren is. Het rapport benoemt twee koopopties: het pakket GenTax van Fast Enterprises en SAPTRM van SAP, dat Capgemini zal implementeren. Omdat het pakket van Fast Enterprisies als uitgangspunt wordt genomen voor weging van het ‘koopscenario’, wordt het volgens Van Kooten in het rapport op pole position gezet voor het scenario ‘kopen.’
Uit de reconstructie blijkt dat strategische overwegingen nauwelijks een rol speelden in het proces.
Twijfels
In mei 2023 wordt de tender ‘IT Omzetbelasting’ uitgeschreven, voor het ‘implementeren en het leveren van standaardprogrammatuur in de vorm van een omzetbelasting-oplossing (OB-oplossing), inclusief onderhoud, support, beheer en configuratie. De uiteindelijke winnaar, Fast Enterprises, heeft binnen de EU tweemaal eerder een belastingssoftwareproject uitgevoerd: succesvol in Finland, minder gezellig in Polen. McKinsey noemt alleen het Finse project. Het consultancybedrijf wijst er wel op dat eerdere koop-trajecten van de Belastingdienst problematisch verliepen. Ook het Adviescollege ICT-toetsing heeft twijfels bij het project, dat onder meer niet genoeg sturing zou kennen.
'Zelf doen' als beleid
De omzetbelasting-oplossing bestaat uit on-premises applicatiediensten. Het gaat dus niet om cloudsoftware. Maakt niet uit, schrijft Van Kooten: ‘Het gaat er om of de Amerikaanse regering een bedrijf als chokepoint kan gebruiken tegen Nederland en dat kan net zo goed als de software van dat bedrijf on premises draait in Nederland.’
Op 6 november 2024, de dag van de Amerikaanse verkiezingen, valt het besluit tot voorlopige gunning.
Op 6 november 2024, de dag van de Amerikaanse verkiezingen, valt het besluit tot voorlopige gunning aan Fast Enterprises. Kort daarvoor beantwoordt de toenmalig staatssecretaris van Financiën Van Rij (CDA) vragen van de Tweede Kamer over de voortgang van de ict-saga bij de Belastingdienst. Uit de beantwoording blijkt dat uitbesteding van IT voor omzetbelasting niet het beleid is. ‘Zelf doen’ is het devies, wanneer het gaat om activiteiten waarvoor dit noodzakelijk is om de continuïteit van processen van de Belastingdienst en/of de informatieveiligheid te kunnen borgen, of die van belang zijn om de eindverantwoordelijkheid waar te kunnen maken en de kennis te borgen.
Weinig ophef
Ook de Strategie Directie IV 2021-2025 wijst in dit geval niet in de richting van uitbesteden, aldus Van Kooten. Toch gebeurt het. Op 6 maart 2025 is de gunning definitief, al vermeldt de staatssecretaris in zijn bericht dan nog niet dat het gaat om een pakketoplossing van een Amerikaans bedrijf. Als dat eenmaal bekend wordt, is er weinig ophef. Maar met de definitieve gunning is wel een potentieel chokepoint geïntroduceerd voor de komende twintig jaar, concludeert Van Kooten.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.