Kamer vraagt om tips in drukbezocht rondetafelgesprek over Solvinity

In mei vorig jaar prijkte de naam Solvinity nog onder een position paper die opriep tot meer digitale soevereiniteit en een plan van aanpak.

Hoe anders is dat, krap een jaar later. Solvinity, een van oorsprong Nederlands IT-bedrijf, is nu zélf onderwerp van een verhit debat over de digitale soevereiniteit. In november werd namelijk bekend dat de Amerikaanse IT-dienstverlener Kyndryl aast op een overname van het in Amsterdam gevestigde bedrijf. Solvinity werkt samen met Logius, de uitvoeringsorganisatie die verantwoordelijk is voor de algemene ICT-diensten van de overheid, zoals MijnOverheid en DigiD. Solvinity is leverancier van het DigiD-platform en geen eigenaar, maar de overname leidde evenwel tot grote beroering.

Precies over die overname-ontwikkelingen ging het rondetafelgesprek van dinsdagavond met experts en de vaste Kamercommissie Digitale Zaken. En die trok verrassend veel bekijks. Voorzitter Kathmann had het in haar inleidend praatje over een volle publieke tribune en ook nog eens twee “meeluisterzalen”. Even verderop maakte ze daar zelfs drie van.

Denken vanuit eigen kracht

De experts en belanghebbenden wilden de gevoelige overname van Solvinity vooral in een breder kader zetten, namelijk binnen het vraagstuk van de digitale soevereiniteit, daartoe aangespoord door de Kamerleden zelf.

Een breed gedeeld geluid: dat we veel meer vanuit onze eigen kracht moeten denken, te beginnen bij Nederland zelf. ‘We stonden aan de basis van wifi, van Bluetooth en de eerste internetproviders schoten hier uit de grond’, bracht Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom, in herinnering. ‘En toen corona losbrak, was de corona-app in een mum van tijd gerealiseerd.’

Jeroen Wouda van de autonome cloudservice Uniserver kwam met een kort maar krachtig statement, misschien toch ook ingegeven vanuit eigenbelang: ‘Digitale autonomie is uitvoerbaar. De kennis en expertise zijn er. Vandaag, niet morgen. Bouw verder op de kracht van de Nederlandse digitale sector.’
Hoe verdeeld is de EU zelf, wilde BBB-Kamerlid Vermeer weten. Levert dit geen spanningen op? Volgens Paul Timmers, onderzoeker geopolitiek en technologie, lijdt het geen twijfel dat we een Europese digitale aanpak voor elkaar kunnen krijgen. Hoogleraar GovTech en Innovatie Nitesh Bharosa sloot zich daarbij aan. ‘Wij kunnen dit enorm goed.’ Het had al met al wel iets weg van een peptalk in de richting van de acht commissieleden, van wie een substantieel gedeelte nieuwkomer is.

Soevereiniteitskader en aanbestedingen

CDA-Kamerlid Zwinkels wilde weten hoe we dit in de toekomst kunnen voorkomen, bijvoorbeeld door het aanscherpen van de voorwaarden. ‘Mijn vraag is dan ook: hoe kunnen we ervoor zorgen dat bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen?’ Daarop nam Timmers het woord: ‘Je kan goede concrete afspraken maken, innovatieve vormen van overheidsinkopen hanteren, dat soort zaken. Maar als je zeker wilt weten dat er zeker geen buitenlandse overnames komen van zeer kritische bedrijven, kan je werken met gouden aandelen en beschermd eigenaarschap. Het is ook belangrijk te werken aan een beter Europees ecosysteem, waarbij je breder investeert, aldus Timmers, daarbij verwijzend naar het Draghi-rapport. Staatsdeelname is wel een zwaar instrument, waarschuwde Bharosa.

Hoogleraar Global ICT Law Lokke Moerel vindt dat het soevereiniteitskader van de Europese Commissie moet worden aangescherpt, in het bijzonder voor Nederland. ‘Dat moet echt duidelijker worden. Welke eisen mag je stellen? Als je dat niet helder hebt, zit iedereen te pionieren en gaat het vervolgens fout.’ Techexpert Bert Hubert nam vooraf al een heldere positie in: doe dit niet. ‘Moet de overheid niet weer eens dingen zelf doen?’

Vermeer, sowieso actief in het debat, wilde van de genodigde gasten weten wat de politiek zelf kan doen als het gaat om aanbestedingen. Immers, hoe zorg je ervoor dat Nederlandse bedrijven een eerlijke kans krijgen ten opzichte van de Amerikaanse collega’s? ‘Begin bij de kleinere projecten,’ zegt Ruud Alaerds, directeur Dutch Cloud Community, na enig aandringen van de BBB’er. ‘Zo kweek je vertrouwen dat de Nederlandse industrie ook echt iets kan.’ In Winterswijk zijn in de aanbesteding hyperscalers uitgesloten, vulde Wouda (Uniserver) bij wijze van voorbeeld aan.

Vooral pijnlijk voor Amsterdam

Maar wat vooral bleef hangen, was hoe pijnlijk de overnamezaak is voor Amsterdam. De gemeente zet volop in op digitale autonomie en koos daarom juist voor een Nederlands IT-bedrijf. ‘Solvinity zit ook nog eens in Amsterdam’, sprak wethouder Scholtes (D66). ‘Maar goed, the rest is history.’

Toen Henk Vermeer (BBB) zich afvroeg of de gemeente Amsterdam niet kon vermoeden dat de verkoop eraan zat te komen – ‘Solvinity was al voor 60 procent in handen van Britse private equity’ – reageerde Scholtes wat gepikeerd. Dat Solvinity in 2020 statutair Nederlands, maar economisch en strategisch Brits, was ook voor ons een verrassing’, aldus de wethouder. ‘Dit was de eerste aanbesteding waarin we probeerden te sturen op digitale autonomie. De aanbestedingsregels zullen moeten worden aangepast, want we kunnen niet beoordelen op eigenaarschap.’

Duidelijkheid over dé hamvraag – kan dit nog worden voorkomen en hoe doen we dat in de toekomst? – kwam er eigenlijk niet echt. Kathmann zette tot slot nog haar voorzitterspet af en sprak als GL-PvdA-Kamerlid: ‘Ik wil alles op alles zetten om deze overname te voorkomen.' Geopolitieke ontwikkelingen zetten de zaak op scherp, maar ze constateerde ook ‘dat voordat Trump aan de macht was, dit eigenlijk ook al problematisch was’.