Nederland is al jaren een koploper op het gebied van digitale overheid. Terwijl andere landen nog met loketten en formulieren werkten, waren wij al aan het digitaliseren en nadachten over de vooraf ingevulde belastingaangifte. Maar onze digitale voorsprong heeft ook geleid tot een sterke verwevenheid van systemen, leveranciers en wetgeving. Dat maakt verandering complex en traag.
De digitale overheid van gisteren
“Ik heb het gevoel dat Nederland stil is blijven staan, terwijl de wereld om ons heen alleen maar meer vaart is blijven maken.” Het zijn de woorden van Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer, afgelopen Verantwoordingsdag in de Tweede Kamer. Woorden die hopelijk een wake-upcall zijn en ertoe aanzetten om ook onze digitale overheid opnieuw uit te vinden.
Ondanks de politieke wil om te moderniseren en te vereenvoudigen, lukt dat nog onvoldoende. Het primaat ligt niet langer alleen bij de politiek, maar steeds meer bij de manier waarop onze digitale overheid is georganiseerd. Verouderde systemen bij de Belastingdienst laten nieuwe belastingplannen niet toe. Een wirwar aan regels zorgt ervoor dat burgers vastlopen bij het aanvragen van regelingen. En politiek groeit de wens om minder afhankelijk te worden van buitenlandse techbedrijven, maar in de praktijk zijn werkprocessen, contracten en infrastructuren diep verweven met bestaande leveranciers.
We zijn niet bezig met vernieuwen, maar met in stand houden. Dat zie je terug in de cijfers
We beginnen onze voorsprong dan ook weg te geven. Waar andere landen digitalisering zien als geopolitieke infrastructuur en uitvoeringsvraagstuk, behandelt Nederland het nog te vaak als governancevraagstuk. We zijn niet bezig met vernieuwen, maar met in stand houden. Dat zie je terug in de cijfers. De overheid geeft jaarlijks miljarden uit aan ICT, maar het overgrote deel daarvan verdwijnt in operationele kosten: beheer, onderhoud, licenties, externe inhuur en legacy. Niet in fundamentele modernisering. We hebben een technische schuld opgebouwd die snel oploopt en ons steeds meer belemmert.
De overheid wordt dan ook ingehaald door de ontwikkelingen om ons heen. Zo gebruiken steeds meer burgers ChatGPT om uit te zoeken hoe een belastingaangifte werkt, hoe bezwaar maken werkt of waar zij recht op hebben. Met alle risico’s van dien. Niet omdat de overheid dat georganiseerd heeft, maar omdat dit beter aansluit op hoe mensen vandaag informatie zoeken: direct, interactief en begrijpelijk. En dat is de gemiddelde overheidswebsite nog niet.
Nederland heeft dan ook last van een remmende voorsprong. We waren zo vroeg succesvol dat we ons systeem zijn gaan optimaliseren voor stabiliteit in plaats van voor aanpassingsvermogen. De recente conclusies van de Algemene Rekenkamer zijn daarom veelzeggend: te weinig wendbaarheid, te weinig uitvoeringskracht en onvoldoende grip op digitale afhankelijkheden.
De echte vraag is dus niet meer of Nederland digitaal volwassen is. De vraag is of we nog in staat zijn om opnieuw te bewegen.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.