Onlangs hoorde ik een hoogleraar bestuurskunde spreken over de opkomst van AI in de volksvertegenwoordiging. Moties die met één druk op de knop worden gegenereerd. Schriftelijke vragen die door systemen worden geoptimaliseerd. En misschien nog wel interessanter antwoorden die door dezelfde technologie worden geproduceerd. De vraag dringt zich op: als AI straks vragen stelt en AI daarop antwoord geeft, waar blijft dan de volksvertegenwoordiger?
Hightech politiek, lowtech verkiezingen
Het is een wonderlijk tijdsbeeld. In de Statenzaal wordt gesproken over kunstmatige intelligentie die moties schrijft, amendementen formuleert en zelfs antwoorden van bestuurders genereert. Algoritmes die de democratie niet alleen ondersteunen maar langzaam beginnen te bevolken. Ondertussen zitten wij in het stemhokje nog altijd met een rood potlood. Alsof we in een Tesla stappen om vervolgens met een paardenkar naar huis te rijden.
Een ongemakkelijke gedachte. Maar misschien nog ongemakkelijker is iets anders.
We vertrouwen diezelfde technologie blijkbaar genoeg om haar een rol te geven in onze democratische besluitvorming maar niet genoeg om onze stemmen te tellen. Want stemmen? Dat doen we met papier. En tellen? Dat doen we met mensen. Heel veel mensen. Die zich vergissen, stapels verwisselen, turven overslaan en soms zoals recent weer tot hertellingen en zelfs lotingen moeten overgaan om een zetel toe te wijzen.
Ik heb het nog meegemaakt: de introductie van de stemcomputer. Binnen tien minuten na sluiting van het stembureau een uitslag. Snel, efficiënt en met een foutmarge die verwaarloosbaar was. Gemeenten investeerden erin, burgers raakten eraan gewend.
En toen werd alles afgeschaft.
De grootste kwetsbaarheid van het huidige systeem is niet een hacker buiten het stemlokaal maar een vermoeide teller binnen
Niet omdat het fout ging. Niet omdat de uitslagen onbetrouwbaar waren. Maar omdat het mogelijk zou zijn dat iemand van buitenaf de stemming zou kunnen beïnvloeden. Een theoretisch risico werd doorslaggevend. En dus keerden we terug naar papier en potlood. Naar het idee dat tastbaarheid gelijk staat aan betrouwbaarheid. Maar ondertussen?
Ondertussen laten we AI meeschrijven aan politieke teksten. Ondertussen vullen algoritmes kieswijzers in zonder dat altijd duidelijk is wie de input levert. Ondertussen schuift technologie steeds verder de kern van onze democratie in. Blijkbaar vertrouwen we AI genoeg om onze politieke inhoud te beïnvloeden maar niet genoeg om onze stemmen te tellen. Dat is geen technologische keuze. Dat is een vreemde tegenstelling.
Begrijp me goed: wantrouwen richting technologie is gezond. Zeker als het gaat om verkiezingen. Maar selectief wantrouwen is iets anders. Als we bang zijn voor manipulatie, dan moeten we die angst consequent toepassen óf juist investeren in oplossingen die veiligheid en transparantie combineren.
De grootste kwetsbaarheid van het huidige systeem is niet een hacker buiten het stemlokaal maar een vermoeide teller binnen. Misschien wordt het tijd dat we het debat opnieuw voeren. Niet vanuit angst maar vanuit realisme. Want als straks een AI onze moties schrijft, onze vragen stelt en onze antwoorden formuleert maar we nog steeds met een potlood stemmen…
…dan is niet de technologie het probleem maar ons vertrouwen.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Wat mij in dit stuk stoort is dat de auteur geheel voorbij gaat aan de daadwerkelijke reden dat we niet meer met computers stemmen: Het papieren proces is door iedereen van voor tot achter te controleren én borgt het stemgeheim. De werking van stemcomputers is zonder technische kennis niet te controleren en als de software geen open source wordt het ook mét technische kennis erg lastig.
Een nieuwe bijdrage in rijke traditie "mensen die niets van verkiezingen of computers weten die pleiten voor verkiezingen met computers"!