Hightech politiek, lowtech verkiezingen

De kern van een democratie is niet alleen een mechanisme om besluiten te nemen; het is vooral een sociaal ritueel: een vreedzame machtsoverdracht, waarbij de burger zowel verantwoordelijkheid ervaart, als deelneemt aan een groter geheel. Hierbij wordt vooral gestemd op basis hoe men zich voelt en niet zozeer wat men vindt. Dat maakt het proces ook zo gevoelig voor desinformatie. Je wilt gewoon ergens nog een element dat niet te hacken is. Een stemmachine is ook iets heel anders dan een stemmen-tel-machine. Een stemsysteem combineert moderne technologie met robuuste waarborgen voor anonimiteit, transparantie en toegankelijkheid in vijf stappen. Een goed stemsysteem begint met een proces om kiezers te identificeren en te verifiëren. Dit kan met een combinatie van een identiteitsbewijs en een anonieme stemtoken. Het is cruciaal dat deze identificatie volledig gescheiden blijft van het stemproces om de anonimiteit van de kiezer te waarborgen. Zodra de stemming wordt geregistreerd, wordt deze direct geanonimiseerd. Dit betekent dat de stem wordt losgekoppeld van de identiteit van de kiezer door middel van cryptografische technieken, zoals homomorfe encryptie, zodat zelfs een systeembeheerder geen verband kan leggen tussen stem en stemmer. Die geanonimiseerde stemmen worden in real-time verzameld en opgeslagen in een beveiligde omgeving. Hierbij wordt gebruik gemaakt van blockchaintechnologie om elke stem transparant, onveranderlijk en controleerbaar te maken. Een onafhankelijk validatiesysteem controleert vervolgens de integriteit van de stemmen. Dit proces maakt gebruik van openbare controlemechanismen, waarbij burgers en onafhankelijke waarnemers de telling kunnen verifiëren zonder de anonimiteit te schenden. De resultaten worden direct na sluiting van de stembussen gepubliceerd. Dit proces gebeurt transparant en is op elk punt verifieerbaar door zowel professionals als burgers. In het papieren proces zie je al die stappen fysiek voor je ogen gebeuren.
Een stemmenTELmachine werkt heel anders. Die wordt gebruikt om papieren stemmen automatisch te tellen. Het combineert de tastbaarheid en controleerbaarheid van papieren stemmen met de efficiëntie van technologie. Dit systeem is veiliger, omdat de papieren stem altijd als fysieke controle achterblijft. De belangrijkste reden waarom het huidige systeem gewoon zou moeten blijven is dat het vooral ook een sociaal ritueel van de burgerplicht is. Stemmen als het ritueel dat burgers samenbrengt. Het stemmen met een rood potlood in een buurtschool, vaak met kinderen aan de hand, is een krachtig symbool van participatie en gelijkheid waar generaties voor gevochten is. Het fysieke proces van een stembiljet invullen en in een bus stoppen is intuïtief en begrijpelijk, ook voor ouderen en digibeten en heel tastbaar. Het geeft een gevoel van controle en betrokkenheid. Je staat te klooien met een potloodje in een hokje met een veel te groot formulier dat je uit moet vouwen en weer op moet vouwen om in een grote bus te doen. Stemmen in een lokaal stemlokaal versterkt de sociale cohesie. Je ziet je buren, spreekt mensen en voelt dat je deel uitmaakt van een collectieve handeling. Je neemt de kids mee, die daarmee worden opgevoed in de democratische waarden, want zij worden spelenderwijs geïntroduceerd in de kernwaarden van democratie, zoals verantwoordelijkheid en burgerplicht. Zie het een beetje in de geest van Koningsdag of Prinsjesdag: het zijn rituelen die zowel traditie als een gedeelde identiteit versterken in de interactie tussen Burger en Staat. Het stemmen met een rood potlood is een democratische traditie die de burger dus niet alleen een stem geeft, maar ook een rol in het grotere geheel.
De kern van het probleem is niet technologie, maar Vertrouwen. Papieren stemmen worden gezien als tastbaar en onmisbaar, terwijl digitale systemen als ondoorzichtig en manipuleerbaar worden beschouwd. Dit wantrouwen is gezond en ja, ook selectief. Door te investeren in transparante technologieën, zoals blockchain en open source software, kunnen we de veiligheid en snelheid van digitale systemen best combineren met de controleerbaarheid van papieren processen. Echter, waar we het hier eigenlijk over hebben is ONDERBUIK TRUST, Vertrouwen op basis van verifieerbare claims op een intersubjectieve werkelijkheid vereist technologieën waar woorden bijhoren die de meeste mensen niet eens kennen, dus laat staan de onderliggende concepten kunnen doorgronden. Keep it simple! Wat je ook stemt ... je staat in datzelfde schooltje in een datzelfde hokje. Jouw stem blijft fysiek en anoniem, met papieren biljetten en een rood potlood en stemmentelmachines KUNNEN zorgen voor snelle en betrouwbare tellingen, terwijl hertellingen mogelijk blijven (handig in Gorinchem). Kortom, democratie als een dagelijks opnieuw opgepoetste traditie: modern én menselijk. Diezelfde politicus die vervolgens inderdaad 'zonder Last ende Ruggespraeck' (en waarschijnlijk zonder een begin van kennis) loopt te klooien met AI en tweets staat onder wel degelijk de tucht van de moderniteit. Als het onzin is wat er wordt verkondigd, is dat razendsnel duidelijk. Deels dankzij diezelfde AI. In het stemhokje blijven we met de voetjes op de grond en dat is hartstikke belangrijk. Zo eens in de zoveel tijd.