Dit zijn de 4 stappen die het verschil maken:
Samenwerken in een federatieve data-architectuur: zo pak je dat aan
Een effectieve federatieve data-architectuur is meer dan technologie alleen. Het succes zit vooral in mensen, samenwerking en heldere afspraken. Organisaties die dit goed organiseren, doorbreken datasilo’s en benutten hun data veel effectiever.
Stap 1: Zorg voor een mix van expertise
Een succesvolle implementatie vraagt een combinatie van technische en functionele rollen:
- Technisch: data-architect, data-engineer, data-analist
- Functioneel: product owner, businessanalist, data governance lead, data steward
Daarnaast is C-level commitment onmisbaar. Een projectleider en een change manager of adoption specialist helpen de organisatie cultuurveranderingen en datagedreven werken echt te omarmen.
Betrek ook collega’s uit de business die dagelijks met data werken. Deze data-ambassadeurs inspireren teams en zorgen voor adoptie.
Stap 2: Doorbreek team- en afdelingssilo's
In veel organisaties werken engineers van bronsystemen apart van de teams die datawarehouses en datalakes beheren. Dit veroorzaakt inefficiëntie en datasilo’s.
De oplossing: Laat engineers van analytische bronsystemen samenwerken met dataengineers. Hierdoor worden datastromen transparanter, is de kwaliteit hoger en wordt data organisatiebreed inzetbaar.
Stap 3: Stel duidelijke afspraken en governance op
Data moet niet alleen beschikbaar zijn, maar vooraf begrijpelijk, betrouwbaar en consistent. Heldere afspraken zijn daarbij essentieel:
- Hoe en in welk format data wordt aangeleverd
- Strikte naleving van datamodellen om fouten en misinterpretaties te voorkomen
- Heldere governanceprocessen: wie mag data inzien, bewerken en analyseren
Met goede datagovernance wordt samenwerken binnen én tussen organisaties veel eenvoudiger.
Stap 4: Zorg voor autorisatie en compliance
Niet iedereen mag zomaar elke dataset inzien of aanpassen. Zorg voor een duidelijke autorisatie en compliance:
- Duidelijke, geborgde autorisatieregels
- Een beheerstructuur voor toezicht op toegangsrechten
- Automatische logging zodat compliance altijd aantoonbaar is.
Met de juiste governance en beveiliging ontstaat vertrouwen zowel intern als extern.
Conclusie: samenwerking maakt het verschil
Samenwerking maakt uiteindelijk het verschil. Een federatieve data-architectuur staat of valt niet met technologie, maar met de manier waarop mensen, teams en organisaties met elkaar samenwerken. Technologie alleen is niet genoeg.
Door deze 4 stappen te volgen leggen organisaties een solide basis voor een federatieve data-architectuur die daadwerkelijk werkt.
Wil je ontdekken hoe jouw organisatie deze stappen kan zetten of hoe een federatieve data-architectuur eruitziet in de praktijk?
In ons e-book over het federatief datamodel lees je alles wat je nodig hebt om verder te komen.
Dit artikel is geschreven door Karlijn Groot-Bruinderink, Segment Manager Publieke Sector. Neem gerust contact met haar op.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Mooi, het begint te leven, maar ik mis nog de nadruk op het gebruik van Referentie Architectuur. Het probleem is NIET de data of de techniek, maar te oude denken.
Data is nu een grondstof aan het worden, in plaats van iemands product/bezit. Dit zorgt dat het kunnen relateren van data het nieuwe fundament van economische en maatschappelijke waarde is. Alleen is de Staat niet gemaakt op samenwerking, maar op mandaat invulling binnen een beperkte, bepaalde interpretatie van functionele hiërarchie. Ergo, het is niet zo dat er niemand rond loopt binnen de Staat die weet DAT je moet samenwerken en op Outcome gericht moet zijn, maar het Systeem is er niet om gemaakt om controle te verliezen buiten je eigen mandaat (en vooral budget) grenzen. Generieke referentie-architecturen zoals het SITRA Data Ecosystem Canvas en het IDS-RAM (International Data Spaces Reference Architecture Model) bieden een blauwdruk voor het bouwen van federatieve data-ecosystemen. Ze definiëren glasheldere rollen, zoals data-eigenaar, data-leverancier en data-consument, maar dwingen daardoor IEDEREEN om even terug te gaan naar de Grondwet waarom hun club eigenlijk bestaansrecht heeft (doelbinding). Zo geven ze richting aan samenwerking in complexe ecosystemen, niet door dingen moeilijker te maken, maar door op basis van de vertrouwde mandatering te visualiseren waar iedereen op het schaakbord past.
Als je de Staat ziet als een schaakbord, zie je dat de houten rand de grenzen van de Staat aangeeft. (mandaat) Elke actor is als een schaakstuk gebonden aan vaste regels.
Sommigen mogen weinig (pion), maar andere actoren mogen een beetje links en rechts kijken (paard), maar als je echt snel wat wil regelen zet je een consultant in (loper).
Een Data Space is voor dat schaakbord als een schaakcomputer: zelfde spelletje, maar nu zijn alle onderlinge verbanden gedataficeerd en vooraf glashelder, zonder verlies aan flexibiliteit. Je kunt nog zoveel 'how to' schrijven, maar functioneel-hierarchische organisaties uit de vorige eeuw, draaiend op wetgeving van voor de tijd van de Apollo 11 (de raket, niet de film) kunnen niet anders dan blijven vastzitten in achterhaalde patronen van besloten platformdenken. Dit komt door 3 dingen: mandaat, budget en cultuur. Naar binnen gerichte organisaties hebben grote moeite om eigenaarschap en governance decentraal te organiseren. Investeringen worden dus ook vaak gecentraliseerd, wat elke interoperabiliteit ontmoedigt, want daarvoor heb je risicovolle koppelingen nodig (en wie betaalt dat ding?) Traditionele IT-afdelingen opereren ook nog steeds in silo's, want zij zijn gericht op het beheren van de infrastructuur en niet op het enablen van het delen van de data. (van wie is opgewerkte data? Hoe krijg je dat weer netjes in je eigen database? Van wie is dan de meerwaarde? Waar ligt het risico? etc)
Ergo, je datasilo's blijven bestaan en de potentie van een gedeeld data-ecosysteem blijft ongebruikt. De Rups durft niet te verpoppen tot Vlinder, want dan is zij geen Rupsje meer. DAT is de Digitale Transformatie.
De overgang naar een federatief data-ecosysteem vereist dus technologieën die interoperabiliteit en semantische connectiviteit ondersteunen. Door nou te kiezen voor een heel simpele interface en daarvoor is de NGSI-LD (Next Generation Service Interface - Linked Data) API perfect, kun je een standaard zetten die context en relaties tussen datasets beschrijft, wat essentieel is voor het creëren van een gezamenlijke “datataal” binnen ecosystemen. Samen met context brokers faciliteert NGSI-LD het real-time delen van data, waarbij de context broker (software) fungeert als een centrale hub die informatie uit verschillende bronnen integreert en beschikbaar maakt. Desgewenst (zou 't zeker doen!) onder Trust & Governance contract (www.ishare.eu)
Dan de semantische interoperabiliteit: door gebruik te maken van gedeelde vocabularia en datamodellen kunnen organisaties data uit verschillende bronnen begrijpen en gebruiken. Zo zou ook het Federatief Data Stelsel een logische positie krijgen als autoritatieve data bron, maar tegelijkertijd de ruimte gelaten worden aan actoren van buiten de Staat die corroboratieve data bronnen en aanvullende verifiable claims (VC) zouden kunnen leveren die bijdragen aan de Identities, Trust en Assurance vraagstukken. Denk aan vLEI codes, XS-ID codes (https://secure-logistics.nl/), etc.
Context brokers zorgen ervoor dat data niet fysiek hoeft te worden verplaatst, maar decentraal beschikbaar blijft. Zo borg je dat binnen de ouwe getrouwe functioneel hiërarchische cultuur de data SOEVEREINITEIT (ik wil wel delen, maar ik durf niet) in synch gebracht wordt en blijft met de overkoepelende Data GOVERNANCE (dit zijn mijn spelregels en daar heeft u het mee te doen)
NGSI-LD en context brokers zijn de technologische ruggengraat van een federatief ecosysteem, maar ook zij bieden dus slechts een deel van de oplossing. Het succes hangt uiteindelijk af van hoe goed organisaties samenwerken, governance opstellen en cultuurverandering doorvoeren. Elke organisatie kan meerdere rollen vervullen, afhankelijk van de context. Het succes van een data ecosysteem hangt dus inderdaad af van duidelijke afspraken over toegang, eigenaarschap en verantwoordelijkheid, want zonder deze structuur vallen federatieve ecosystemen al snel terug in chaos of gesloten platformmodellen, maar PER organisatie weten 'wat je uit de samenwerking wilt halen' (welk probleem los je op? Outcome?) kun je nog het beste zien als gezellig samen een spelletje kwartet spelen .... maar ik wil wel winnen! Dus 5 open vragen:
Welke rol spelen we in het ecosysteem (eigenaar, leverancier, consument)?
Rolbepaling zorgt voor focus en duidelijkheid in samenwerking met partners.
Hoe zorgen we voor semantische interoperabiliteit? (standaarden, zoals NGSI-LD!)
Wat zijn onze governance-afspraken?
Wie heeft toegang tot welke data en hoe wordt compliance geborgd?
Hoe faciliteren we vertrouwen tussen partijen?
Vertrouwen ontstaat door transparante processen, autorisatiebeleid en logging.
Hoe maken we data toegankelijk zonder datasilo’s te creëren?
Door een combinatie van context brokers en federatieve architectuur blijven data decentraal maar bruikbaar.
De combinatie van generieke referentie-architecturen, zoals SITRA en IDS-RAM dwingt tot holistisch denken; technologieën zoals NGSI-LD en context brokers vormen de lijm en keiharde focus op samenwerking en governance is de sleutel tot het data-ecosysteem. Technologie is slechts een middel; de mensen en processen maken uiteindelijk het verschil en die mensen moeten anders gaan denken en al die organisch gegroeide processen moeten eindelijk eens gemodelleerd worden.