Dicht de kloof tussen private en publieke digitale dienstverlening

De snelheid waarmee nieuwe technologieën zoals generatieve AI zich verspreiden, is ongekend. Market driven innovation zorgt ervoor dat deze technologie in recordtijd wordt losgelaten op miljoenen consumenten. Dit brengt grote kansen met zich mee, maar ook aanzienlijke risico’s. Denk bijvoorbeeld aan de recente bijstelling in ChatGPT-prompts, die resulteerde in een forse toename van aanvragen bij suïcide-preventielijnen.

Deze snelle adoptie door burgers staat in schril contrast met de toepassing binnen de publieke sector. Burgers maken op grote schaal gebruik van de nieuwste digitale middelen, terwijl publieke organisaties dit niet zomaar kunnen doen. Zij hebben immers als voornaamste taak het beschermen van de belangen van de burger.

Kloof

Vanuit die taak moet nieuwe technologie altijd op een verantwoorde en veilige manier worden toegepast. Dat werkt vertraging in de hand. Hierdoor dreigt een fundamentele kloof te ontstaan tussen de beschikbare technologie en wat de burger daarvan verwacht, en de technologie die de overheid gebruikt. Die kloof raakt uiteindelijk ook het vertrouwen tussen burger en overheid. De burger kan niet altijd begrip opbrengen voor de trage adoptie van nieuwe technologie – ook al steken daar de beste bedoelingen achter.

Afhankelijkheid

Er speelt nog iets. We krijgen steeds meer het besef dat we niet te afhankelijk moeten zijn van andere werelddelen. Op dit moment vindt de ontwikkeling, levering en (cloud)opslag van digitale voorzieningen (te) vaak uit het zicht en buiten onze controle plaats. In deze onzekere geopolitieke tijden is digitale autonomie daarmee een kernthema geworden. De opgave is dan ook helder: we moeten nieuwe technologieën snel beschikbaar maken in het publieke domein, maar dan op zo’n manier dat onze normen, waarden en veiligheid worden beschermd en versterkt – en niet verzwakt. Dit roept om aantoonbaar verantwoorde IT die toch snel beschikbaar en schaalbaar is.

FAIR

FAIR is een methode die tot doel heeft om aantoonbaar verantwoorde IT-oplossingen te ontwikkelen. Dit bereiken we door juridische, ethische, maatschappelijke en technologische aspecten integraal in het ontwikkelproces mee te nemen. Die vier aspecten vormen het fundament van het framework. Door ze vanaf de voorkant in samenhang te beschouwen, zorgen we ervoor dat elk stukje code meteen wordt gevalideerd en daarmee aantoonbaar verantwoord is.

Verantwoorde, herbruikbare bouwstenen

Binnen FAIR werken we in multidisciplinaire teams en korte sprints van twee weken aan 'features' – digitale bouwstenen voor de beoogde oplossing. Bij de ontwikkeling van elk van die features nemen we alle FAIR-aspecten vanaf het begin mee. Daarbij is het uitgangspunt dat elke digitale bouwsteen die we ontwikkelen herbruikbaar is. De gevalideerde features die we bouwen kunnen dus ook worden ingezet bij nieuwe projecten. Dat betekent een enorme versnelling, zonder dat daarbij de belangen en veiligheid van de gebruiker worden geschaad. Met FAIR worden nieuwe technologieën sneller inzetbaar en schaalbaar, op een verantwoorde manier.

AIWitness

We testen FAIR momenteel in het AIWitness-initiatief, een gezamenlijk project met de Rijksuniversiteit Groningen en ScottyAI. Het ultieme doel hiervan is het afnemen van getuigenverklaringen via generatieve AI die zó goed zijn, dat ze standhouden bij de rechter. Dit initiatief is een voorbeeld van het toepassingsgebied van FAIR. Denk aan de ethische vraag hoe AI moet omgaan met een emotionele getuige, of de juridische uitdagingen die ontstaan wanneer een getuige een ongewenste bekentenis doet. Al deze vragen moeten worden uitgezocht, en FAIR biedt de structuur om dit te doen. AIWitness is een prachtig voorbeeld van een govtech-initiatief, en een ontdekkingsreis voor alle betrokkenen. Kijk voor meer informatie op aiwitness.org.

Veilige, vertrouwde en verantwoorde innovatie

Met FAIR kunnen we samen met onze publieke partners werken aan digitale dienstverlening die niet alleen snel beschikbaar is en voldoet aan de eisen en wensen van de gebruiker, maar die bovenal verantwoord is – en die onze digitale autonomie versterkt. De kloof tussen publieke en private digitale snelheid kan wel degelijk worden gedicht – met behoud van veiligheid en van het vertrouwen in de overheid.