De kloof tussen de papieren werkelijkheid en realiteit
De ambitie is groot, het geld is er en op papier ziet het plan er perfect uit. Toch is het realiseren van beleid op papier naar praktijk vaak lastig. Of het nu gaat om de overgang naar schone energie of het herstel in Groningen, de werkelijkheid is vaak weerbarstiger dan de tekentafel. Dit is geen fout in de planning, maar een dieper probleem in hoe onze overheid op dit moment is ingericht en opereert. Wanneer regels en protocollen belangrijker worden dan het maken van echt verschil, verliezen we de burger uit het oog. In een recente verkenning naar deze beleids-implementatiekloof hebben we onlangs onderzocht hoe deze dynamiek ontstaat en wat er nodig is om de kloof te doorbreken.
Dit gat tussen droom en daad ontstaat aan de hand van vier uitdagingen. Allereerst beschrijven we de nadruk op risicobeheersing en angst om fouten te maken, waarbij de vrees voor negatieve publiciteit of fouten maken zwaarder weegt dan de drang om te vernieuwen en resultaat te boeken. Als tweede uitdaging beschrijven we de drang naar controle ten opzichte van meetbaar en voelbaar resultaat voor burger en maatschappij.
De derde uitdaging gaat over het spanningsveld tussen checks and balances en eigenaarschap. Wanneer verantwoordelijkheid versnipperd raakt over personen, commissies en overlegorganen, leidt dit tot verlies van slagvaardigheid en eigenaarschap. Tot slot beschrijft uitdaging vier hoe de publieke sector intrinsiek gemotiveerde mensen kwijtraakt door het gebrek aan mandaat en leertijd.
Een integrale weg naar herstel
Om deze kloof te dichten is meer nodig dan alleen een nieuwe organisatiestructuur of een cultuurtraject. De oplossing vraagt om een samenspel tussen drie factoren die elkaar versterken. Ten eerste is er de bovenstroom, wat staat voor een helder werkritme waarin we echt knopen doorhakken en waarin voor iedereen duidelijk is wie waarover gaat. Dit structurele fundament werkt echter alleen als er ook aandacht is voor de onderstroom. Hiermee bedoelen we een veilige cultuur van vertrouwen waarin professionals fouten durven te benoemen en experimenteren zien als de enige weg naar vooruitgang. Tot slot is er het verbindend leiderschap dat als een brug tussen deze twee werelden fungeert. Deze leiders brengen de grote plannen en de dagelijkse werkvloer bij elkaar en bieden de nodige ruimte om af te wijken van de regels als dat nodig is om de burger echt te helpen.
De menselijke maat terughalen
Alleen door deze drie factoren in balans te brengen, ontstaat er weer ruimte voor de bedoeling achter het beleid. Het overbruggen van deze kloof is cruciaal voor de legitimiteit van ons openbaar bestuur. Als de overheid haar beloften niet waarmaakt, brokkelt het maatschappelijk vertrouwen af. We moeten de illusie loslaten dat de werkelijkheid vanuit een ivoren toren te beheersen is met spreadsheets en afvinklijsten.
Het doel is de menselijke maat terug te brengen, zodat professionals ruimte krijgen om daadwerkelijk verschil te maken. Door de uitvoering centraal te stellen en korte feedbackloops tussen frontlinie en beleidsmakers te organiseren, ontstaat publieke waarde die niet alleen op papier klopt, maar ook in het leven van de burger voelbaar is.
Auteurs kennisbijdrage: Noah van Kessel (consultant bij Highberg), Niels Groen (partner bij Highberg) en Ruud van Rheenen.
Meer weten?
Het volledige onderzoek kunt u hier downloaden.
Plaats een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.